Берке хан
7-сынып. Қазақстан тарихы (ІІ бөлім): Дамыған орта ғасырлардағы мемлекеттер
Бұл материал — дамыған орта ғасырлар тақырыптары бойынша қайталауға арналған бақылау жұмысының үлгілері. Тапсырмалар тарихи түсініктерді бекітуге, тұлғалар мен оқиғаларды сәйкестендіруге, даталармен жұмыс істеуге және терминдердің мәнін дұрыс қолдануға бағытталған.
Негізгі дағдылар
- Ұғымдарды түсіндіру және анықтама беру
- Даталар мен оқиғаларды байланыстыру
- Тұлға–оқиға және мемлекет–орталық сәйкестігі
- Қысқа жауапты мазмұнды құрастыру
Жұмыс форматы
Әр нұсқа 6 тапсырмадан тұрады: ашық сұрақтар, сәйкестендіру кестелері және терминдермен жұмыс. Жауаптарды қысқа әрі нақты жазып, тарихи атаулар мен жылдарды дұрыс қолданыңыз.
Оқушы деректері
І нұсқа
Тақырыптар: Ұлы Жібек жолы, XI–XII ғасырлардағы шаруашылық, мемлекеттер мен оқиғалар, ортағасырлық қала құрылымы.
1–2. Ашық сұрақтар
1) Ұлы Жібек жолының қандай маңызы болды?
2) XI–XII ғасырларда Қазақстан шаруашылығы қалай дамыды?
3. Есімдер мен оқиғаларды сәйкестендір
Әр әріпке сәйкес келетін нөмірді таңдаңыз.
| Есім | Сәйкестік | Оқиға |
|---|---|---|
| А. Сатұқ Боғра хан | — | 1) Найман мемлекетінің құрылуы |
| Б. Наркеш Даян | — | 2) Батпақ шайқасы |
| В. Бату хан | — | 3) Ақ Орда мен Моғолстанға қарсы жорықтар |
| Г. Ілияс Қожа | — | 4) Жәнібек пен Керейдің көшуі |
| Д. Әмір Темір | — | 5) Алтын Орданың құрылуы |
| Е. Әбілқайыр | — | 6) Қарахан мемлекетінің құрылуы |
4. Оқиғалар мен мерзімдерді сәйкестендір
| Жыл/кезең | Сәйкестік | Оқиға |
|---|---|---|
| А. 1125 ж. | — | 1) Әмір Темір Мауараннахрда билікті өз қолына алды |
| Б. 1206 ж. | — | 2) Тоқтамыстың түпкілікті жеңілуі |
| В. 1370 ж. | — | 3) Әбілқайырдың хан болып сайлануы |
| Г. 1395 ж. | — | 4) Темүжінді Шыңғыс хан деп жариялау |
| Д. 1428 ж. | — | 5) Мүбәрак хан Сығанақта өз ақшасын соқтырды |
| Е. 1327–1328 жж. | — | 6) Жетісуға қидандардың қоныс аударуы |
5–6. Терминдер мен ұғымдар
5) Ұғымдар мен терминдердің мағынасын жазыңыз
6) Терминдер мен олардың маңызын сәйкестендір
| Термин | Сәйкестік | Мағынасы |
|---|---|---|
| А. Тандыр | — | 1) Санитарлық тазалыққа арналған құрылыс |
| Б. Сәкі | — | 2) Қаланың орталық бөлігі |
| В. Ташнау | — | 3) Ошақ |
| Г. Шахристан | — | 4) Қаланың сауда-қолөнер бөлігі |
| Д. Рабад | — | 5) Демалуға арналған арба үстіндегі балшықтан жасалған үй |
ІІ нұсқа
1–2. Ашық сұрақтар
1) XI–XII ғасырлар басында ғылым мен білім қалай дамыды?
2) Қазақстан үшін моңғол жорықтарының қандай зардаптары болды?
3. Мемлекеттер мен олардың орталықтарын сәйкестендір
| Орталық | Сәйкестік | Мемлекет |
|---|---|---|
| А. Битөбе | — | 1) Ақ Орда |
| Б. Ғұз Орда | — | 2) Ноғай Орда |
| В. Сығанақ | — | 3) Керейлер мемлекеті |
| Г. Сарайшық | — | 4) Шығыс Қарахан мемлекеті |
| Д. Орда Базар | — | 5) Қарақытай мемлекеті |
| Е. Қашғар | — | 6) 1431 жылдан кейінгі Әбілқайыр хандығы |
4. Оқиғалар мен даталарды сәйкестендір
| Жыл/кезең | Сәйкестік | Оқиға |
|---|---|---|
| А. 942 ж. | — | 1) Моғолстанға жасаған Әмір Темір жорықтары |
| Б. 1380 ж. | — | 2) Тоқа Темір ұрпақтарына қарсы Екіретүп жерінде Әбілқайырдың жеңіске жетуі |
| В. 1371–1390 жж. | — | 3) Қарахандар мемлекетінің құрылуы |
| Г. 1431 ж. | — | 4) Куликово шайқасы |
| Д. 1207–1209 жж. | — | 5) Кавказға жасаған жорығы кезінде Берке ханның қаза болуы |
| Е. 1266 ж. | — | 6) Шыңғыс хан таңғұт мемлекетiн өзіне қаратты |
5–6. Терминдер және ескерткіштер
5) Ұғымдар мен терминдердің мағынасын жазыңыз
6) Кесенелерді орналасқан жерімен сәйкестендір
| Кесене | Сәйкестік | Орналасқан жері |
|---|---|---|
| А. Айша бибі және Бабаджа-қатын кесенелері | — | 1) Түркістанда |
| Б. Арыстан баб кесенесі | — | 2) Ақ Орданың орталығы — Сығанақта |
| В. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі | — | 3) Тараз қаласы маңында |
| Г. Көккесене кесенесі | — | 4) Орталық Қазақстанда, Қаракеңгір өзенінің жағасында |
| Д. Алаша хан кесенесі | — | 5) Отырар қаласының батыс жағында |
ІІІ нұсқа
1–2. Ашық сұрақтар
1) Қазақ халқының қалыптасуы қалай жүрді?
2) XIV–XV ғасырлардағы Қазақстанның экономикалық жағдайын сипаттаңыз.
3. Есімдер мен оқиғаларды сәйкестендір
| Есім | Сәйкестік | Оқиға |
|---|---|---|
| А. Насыр ибн Әли | — | 1) Египет сұлтаны Бейбарыспен дипломатиялық қатынастың орнауы |
| Б. Күшілік | — | 2) Қарахандардың Самани мемлекетін жаулап алуы |
| В. Елюй Даши | — | 3) Ақ Орда мен Моғолстанға қарсы жорықтар |
| Г. Шағатай және Үгедей | — | 4) Отырар апаты |
| Д. Берке хан | — | 5) Моғол билеушісінің Әмір Темірмен шайқасы |
| Е. Қамар ад-дин | — | 6) Жетісуға қидандардың қоныс аударуы |
4. Оқиғалар мен даталарды сәйкестендір
| Жыл/кезең | Сәйкестік | Оқиға |
|---|---|---|
| А. 1212 ж. | — | 1) Әбілқайырдың ойраттармен шайқаста жеңіліске ұшырауы |
| Б. 1219 ж. | — | 2) Қарахан мемлекетінің құлауы |
| В. 1141 ж. | — | 3) Ұрыс хан Сығанақта өз ақшасын соқтырды |
| Г. 1405 ж. | — | 4) Отырар апаты |
| Д. 1456–1457 жж. | — | 5) Әмір Темірдің қайтыс болуы |
| Е. 1368–1369 жж. | — | 6) Қатуан даласындағы шайқас |
5–6. Ұғымдар және терминдер
5) Ұғымдар мен терминдердің мағынасын жазыңыз
6) Терминдер мен олардың мағынасын сәйкестендір
| Термин | Сәйкестік | Мағынасы |
|---|---|---|
| А. Күйме | — | 1) Жылқы ұстағанда пайдаланылатын ұзын құрал |
| Б. Шұбат | — | 2) Арба үстіндегі үйлер |
| В. Құрық | — | 3) Халық ауыз әдебиеті |
| Г. Фольклор | — | 4) Түйе сүтінен жасалған сусын |
| Д. Жырау | — | 5) Эпосты жатқа айтушылар |
IV нұсқа
1–2. Ашық сұрақтар
1) Әмір Темір жорықтарының Қазақстан үшін қандай зардаптары болды?
2) XIV–XV ғасырлардағы Қазақстан мәдениеті қалай дамыды?
3. Мемлекеттер мен олардың орталықтарын сәйкестендір
| Орталық | Сәйкестік | Мемлекет |
|---|---|---|
| А. Балықты | — | 1) Сібір хандығы |
| Б. Сарай | — | 2) Моғолстан |
| В. Алмалық | — | 3) 1446 жылдан кейінгі Әбілқайыр хандығы |
| Г. Чимги-Тура | — | 4) Батыс Қарахан мемлекеті |
| Д. Сығанақ | — | 5) Наймандар мемлекеті |
| Е. Үзгент | — | 6) Алтын Орда |
4. Оқиғалар мен даталарды сәйкестендір
| Жыл/кезең | Сәйкестік | Оқиға |
|---|---|---|
| А. 960 ж. | — | 1) Батысқа жасаған Моғолстан жорықтары |
| Б. 1236–1242 жж. | — | 2) Әбілқайырдың өмір сүрген жылдары |
| В. 1365 ж. | — | 3) Берке ханның Бейбарыс сұлтанға елші жіберуі |
| Г. 1446 ж. | — | 4) Ислам діні Қарахан мемлекетінің діні болып жарияланды |
| Д. 1468 ж. | — | 5) Батпақ шайқасы |
| Е. 1262 ж. | — | 6) Әбілқайырдың Самарқанды жаулап алуы |
5–6. Ұғымдар және әдеби мұра
5) Ұғымдар мен терминдердің мағынасын жазыңыз
6) Есімдерді шығармаларымен сәйкестендір
| Автор | Сәйкестік | Шығарма |
|---|---|---|
| А. Махмұд Қашғари | — | 1) «Ақиқат сыйы» |
| Б. Жүсіп Баласағұни | — | 2) «Жүсіп — Зылиха» |
| В. Ахмет Иүгінеки | — | 3) «Диуани лұғат ат-түрік» |
| Г. Ахмет Ясауи | — | 4) «Диуан-и хикмет» |
| Д. Әли ақын | — | 5) «Құтадғу білік» |
Қысқа еске салу
Жауап сапасы
Ашық сұрақтарда 2–4 нақты дәлел келтіріп, себеп–салдар байланысын көрсетіңіз.
Сәйкестендіру
Әр жолға бір ғана нөмір/әріп жазыңыз. Бір жауапты екі рет қолдануға асықпаңыз.
Терминдер
Терминді қысқа анықтап, мүмкін болса бір қызметін немесе қолданылуын қосыңыз.