Сиыр малының төлі
Тәрбиеші
Ергебек Жазира
Пәні
Көркем әдебиет
Тақырыбы
Төлдер айтысы
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушылардың өлеңді мәнерлеп, түсініп оқу дағдыларын қалыптастыру. Қарсы мәндес сөздер туралы білімдерін тиянақтау және нақтылау.
Дамытушылық
Сөздік қорын молайту, байланыстырып сөйлеуін дамыту. Қызығушылығы мен танымын арттыру.
Тәрбиелік
Төрт түлікке сүйіспеншілік ояту, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.
Сабақ форматы
Түрі
Аралас сабақ
Әдістері
- Түсіндіру
- Сұрақ–жауап
- Ойын
- Сахналау
- Сергіту сәті
- Мадақтау
Көрнекілігі
- Жайлауда жүрген малдардың суреті
- Жұмбақтар
Негізгі идея
Сабақ төрт түлік төлдері арқылы оқушылардың көркем мәтінді түсініп оқуын дамытады, ұлттық танымға жақын тақырыппен тілін байытады және еңбек пен қамқорлық құндылықтарын бекітеді.
Кілт ұғымдар
Сабақтың жүру барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа аудару, ойларын жинақтау.
Қызығушылықты ояту: сөзжұмбақ/жұмбақ
-
1. Кішкене ғана бойы бар, айналдыра киген тоны бар.
Жауабы: қозы
-
2. Сиыр малының төлі.
Жауабы: бұзау
-
3. Тастан тасқа секірген, ұзын салпақ құлақты, қойдан маза кетірген.
Жауабы: лақ
-
4. Қамбар атаның алдына салып бағатын жануары.
Жауабы: құлын
-
5. Сыңар өркешті, шөлге төзімді мал.
Жауабы: түйе
Ертегіге кіріспе
Балалар ертегілердің басталу үлгілерін еске түсіреді:
- Ерте, ерте, ертеде...
- Ерте заманда...
- Баяғы заманда...
2) Үй тапсырмасын тексеру
«Жылқы» өлеңін мәнерлеп оқу және мазмұнын түсіну.
Талқылау сұрақтары
- Жылқының қандай пайдасы бар?
- Биенің төлін қалай атайды?
- Бие сүтінен қандай сусын жасалады?
- Жылқы етінен қандай тағамдар әзірленеді?
- Жылқыға байланысты ұлттық ойындарды атаңдар (бәйге, аударыспақ, қыз қуу, көкпар).
Тақтамен жұмыс
Қазақ халқы шаруашылықта пайдаланған малдар: өгіз, түйе, ат.
«Жайлауға саяхат» диалогы
Жайлауға барғанда көлік ретінде ат таңдалады. Балалар жылқыны шақыру дыбыстарын қайталайды:
Шақыру
«Құрау-құрау»
Қосымша
«Мох-мох»
3) Жаңа сабақ: сурет пен пазл арқылы ашу
Тақтадағы суретке қарап, бүгінгі оқу іс-әрекетінің бағыты анықталады: жайлау көрінісі, малдар, төлдер, киіз үй, тау.
Пазл нәтижесі: төлдер
Бүгінгі сабақ осы төлдердің ерекшелігі мен адамға пайдасы туралы болады.
Сөздік жұмысы
- Секектеме
- секірме
- Деміңді ал
- тынық
- Құстай қанат қағады
- жүгіреді
Ойын: «Мен бастаймын, сен аяқта»
Мақсаты: басталған сөзді немесе ойды жалғастырып, сөйлеу дағдысын дамыту.
Сергіту сәті
Қошақаны қойдың, Қайда қалып қойдың? Бұлтиып тұр бүйірің, Қай өрістен тойдың?
Малды қалай шақырады?
Оқушылар әр төлді шақыру сөздерін жеке-жеке айтып береді.
Қошақан
«Пұшайт-пұшайт»
Лақ
«Шөре-шөре»
Құлыншақ
«Құрау-құрау»
Бұзау
«Аухау-аухау»
Бота
«Көс-көс»
Дыбыстық талдау (үлгі)
Лақ
3 дыбыс, 3 әріп, 1 буын.
Бота
4 дыбыс, 4 әріп, 2 буын.
Бұзау
5 дыбыс, 5 әріп, 2 буын.
Ертегі: «Төлдердің айтысы» (сахналау)
Сахналық көріністе төлдер өз пайдасын айтып, кімнің адамға көбірек қажет екенін дәлелдеуге тырысады. Соңында адамның сөзі ортақ ойды түйіндейді: әрқайсысының өз орны бар.
Диалог желісі
Лақ: «Әрине, мені жақсы көреді. Адам біздің сүтімізді де, мамықтай түбітімізді де пайдаланады.»
Құлын: «Лақ, сен орынсыз мақтанасың. Біз — еңбектің де, ел қорғанының да тұлпарымыз. Етіміз азық, қымызымыз — ем.»
Бұзау: «Сендер босқа дауласып тұрсыңдар. Адамның тіршілігіне пайдалының бірі — мен. Шелек-шелек сүт, қарын-қарын май, қап-қап құрт пен ірімшік бізден шығады.»
Қошақан: «Бәрің де босқа мақтанасыңдар. Сақылдаған сары аязда тоңдырмайтын жылы пима мен тон — менің жүнімнен.»
Бота: «Бізді кем көрмеңдер. Шұбатымыз да, мамықтай жүніміз де адамға пайдалы. Ерте кезде күш көлігі де біз болғанбыз.»
Адам: «Босқа таласпаңдар. Бәрің де адамға пайдалысыңдар. Әрқайсыларыңның өз орындарың бар.»
Тапсырма: «Жоғалған сөзді тап»
Оқушылар тақтаға төмендегі сөздерді дұрыс орналастырып/жазады:
Қорытынды ой
Төрт түлік — халқымыздың тіршілігімен біте қайнасқан қазына. Әр түліктің адамға берері бар: азық, киім, көлік, еңбек күші және береке.
Төрт түліктің пірлері (атаулары)
Өткен сабақпен байланыстыра отырып, әр түліктің қамқоршысы аталады. Мұндағы «ата» деп отырғанымыз — малды бағып-күткен, қадірлеген ұғым.
Қой
Шопан ата
Жылқы
Қамбар ата
Ешкі
Сексек ата
Түйе
Ойсылқара
Сиыр
Зеңгі баба
Сабақты қорытындылау
Қосымша сахналық көрініс («Қошқар мен теке») арқылы төрт түліктің адам өміріндегі орны бекітіледі. Оқушылар малға қамқорлық, еңбекті қадірлеу, табиғатқа жанашырлық туралы қорытынды жасайды.