Тірі ағзаларға тән қасиеттер
Биология • 6-сынып • Сабақ 1
Кіріспе (§1): Тірі ағзалар — қасиеттері мен маңызы
Бұл сабақта биология ғылымының негізгі ұғымдарына шолу жасалып, тірі ағзалардың басты қасиеттері мен табиғаттағы және адам өміріндегі рөлі түсіндіріледі.
Сабақтың типі
Жаңа білімді меңгерту
Әдістер
Сұрақ-жауап, баяндау
Құрал-жабдық
Электронды көрсетілімдер
Сабақтың мақсаты
Биология ғылымының негізгі заңдылықтарын оқушы тұлғасына түсінікті тілмен жеткізіп, тірі ағзалар туралы бастапқы ғылыми көзқарас қалыптастыру.
Сабақтың міндеттері
Білімділік
Тірі ағзаларға тән белгілерді, олардың көптүрлілігін, табиғаттағы және адам өміріндегі маңызын түсіндіру; биология ғылымы және оның ірі салалары (ботаника, зоология) туралы қысқаша шолу жасау; еліміздің өсімдіктері мен жануарлары, оларды зерттеген ғалымдар жөнінде жалпы түсінік беру.
Тәрбиелік
Табиғатты қорғаудың қажеттілігін ұғындыру, туған жердің табиғатына сүйіспеншілік пен жауапкершілік сезімін қалыптастыру, оны аялап сақтауға ынталандыру.
Дамытушылық
Оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырып, ғылыми ойлауын және талдау дағдыларын дамыту.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен танысу, сыныптың назарын сабаққа шоғырландыру, жұмысқа жағымды көңіл күй қалыптастыру.
II. Жаңа материалды түсіндіру
Проблемалық сұрақтар
- Тірі ағзаларға қандай ағзалар жатады?
- Тірі ағзалардың қандай қасиеттері бар?
Жоспар
- Тірі ағзаларға тән қасиеттер
- Олардың маңызы
Негізгі ой
Тірі ағзалардың тіршілік әрекеті жасушадан басталады, ал тіршіліктің тұрақтылығы зат пен энергия алмасуына тікелей байланысты.
Негізгі ұғымдар
Жасуша
Тірі жүйенің ең кіші бірлігі
Жасуша — тірі ағзалардың ең кіші құрылымдық және қызметтік бірлігі. Ол бөліну қабілетін сақтай отырып, заттар мен энергия алмасуын қамтамасыз етеді.
Зат алмасу
Өсу, даму және тіршілік әрекетінің негізі
Зат алмасу — ағзаның өсуін, дамуын, тіршілік әрекетін және қоршаған ортамен тұрақты байланысын қамтамасыз ететін химиялық процестердің жиынтығы. Ол өзара байланысты екі бағыттан тұрады:
Анаболизм
Энергия жұмсалатын, синтез (құралу) реакциялары жүретін үдерістер.
Катаболизм
Заттар ыдырап, энергия бөлінетін реакциялар жиынтығы.
Әрбір жасушада цитоплазма сырттан түскен заттарды сіңіріп, оларды әртүрлі химиялық өзгерістерге ұшыратады және жаңа жасушалық құрылымдардың түзілуіне жағдай жасайды.
Нәруыз, май және көмірсулар молекулаларындағы потенциалдық энергия жылуға және ағзаның жұмысын атқаруға қажетті энергияға айналады. Энергияның үздіксіз жұмсалуы — тірі ағзалардың маңызды белгісі.
Ағзалардың түріне қарай цитоплазмадағы алмасу үдерістері жылдам да, баяу да жүруі мүмкін.
Ағза мен орта арасындағы алмасу қалай жүреді?
- Ағза тіршілігіне қажетті заттарды сыртқы ортадан алады: қорек және оттегі.
- Қоректегі энергия оттегінің қатысуымен қорытылу барысында босап, ағзаның үздіксіз жұмыс істеуіне жұмсалады.
- Ағзада түзілген қалдық және қажетсіз заттар сыртқа шығарылып, ағза тазарады.
Осылайша ағза мен сыртқы орта арасында зат және энергия алмасу үнемі жүріп отырады.
Қорытынды
Тірі ағзалардың өмір сүруі жасушалық құрылыммен және зат алмасудың үздіксіз жүруімен тығыз байланысты. Бұл ұғымдарды түсіну — биологияны әрі қарай меңгерудің берік негізі.
Ескерту
Материалдың толық нұсқасы қажет болса, оны жүктеу немесе электронды көрсетілім арқылы қарастыру ұсынылады.