Доспамбет жырау
Күнделікті сабақ жоспары (9-сынып, қазақ әдебиеті)
Бұл жоспар 9-сыныптың қазақ әдебиеті пәніне арналған. Негізгі бөлім Қазтуған жыраудың шығармашылығын танытуға және оның идеялық мазмұнын талдауға бағытталған.
Тақырыптар
- 76 Қазтуған жырау
- 77 Доспамбет жырау
- 78 Шалкиіз жырау
- 79 Ақтамберді жырау
- 80 Үмбетей жырау
Сабақ паспорты
- Сабақтың тақырыбы
- Қазтуған жырау
- Түрі
- Дәстүрлі сабақ
- Әдісі
- Сұрақ-жауап, шығармашылық ізденіс
- Көрнекілігі
- Кітаптар, тірек сызбалар және қосымша материалдар
- Пәнаралық байланыс
- Тарих
Сабақтың мақсаты
Талдау және пікір айту
Қазтуған жыраудың мұрасына тоқталып, шығармаларының идеялық мазмұнын талдау; ойландыратын сұрақтар арқылы оқушы пікірін тыңдап, қорытынды жасау.
Таным және шығармашылық
Оқушының білімдік-танымын тереңдету, шығармашылық қабілетін дамыту, тілдік қорын байыту, ізденіс дағдыларын арттыру.
Тәрбиелік бағыт
Еңбексүйгіштікке, мамандықты саналы таңдауға, адамгершілікке және ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
- Оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына назар аудару.
- Оқушы зейінін сабаққа шоғырландыру.
Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген тапсырма тексеріледі. Оқушыларға тақырыпты нақтылайтын және ойлануға жетелейтін бірнеше сұрақ қойылады.
Жаңа сабақты түсіндіру: Қазтуған жырау
Қазтуған жырау өзін: «айдаса қойдың көсемі», «сөйлесе қызыл тілдің шешені», «буыршынның бұта шайқар азуы», «бидайықтың көл жайқаған жалғызы» деп таныстырады.
Қазтуған — тайпа көсемі, отты би, әскербасы, орақ тілді шешен, әрі арқалы ақын. Оның жырларының өзегі — туған ел, кіндік кескен, кір жуған жерге деген шынайы сағыныш пен перзенттік сүйіспеншілік. Ақын бұл сезімді тебірене отырып жырға қосады.
Мәтінмен жұмыс: туған жер тақырыбы
«Салп-салпыншақ анау үш өзен,
Салуалы менің ордам қонған жер»,
«Жабағы менен тайы тең,
Жары менен сайы тең»,
«Ботташығы бұзаудай,
Боз сазаны тоқтыдай,
Балығы тайдай тулаған,
Шырмауығы шөккен түйе таптырмас,
Балығы көлге жылқы қаптырмас,
Сөйткен менің Еділім...»
Осы жолдар арқылы жырау Еділге деген қалтқысыз сезімін айқын бедерлейді: табиғат байлығы, қоныс құты, елдік мән — бәрі де туған жермен тұтасып жатыр.
Батырлық пен елдік идеясы
Қазтуған жырларында батырлық, ерлік және елдік рух кең тыныспен жырланады. Жыраудың төмендегі жолдары азамат ердің мінезін, намыс пен сабырды қатар танытады:
«Балдағы алтын құрыш болат,
Ашылып шапсам деп тартар,
Сусыным қанға қанар деп,
Азамат ердің баласы
Жабыққанын білдірмес,
Жамандар мазақ қылар деп...»
Деректерде оның өзі де «сары жүн оққа толтырған» батыр болғаны айтылады. Бұл — ақын сөзінің өмірлік болмыспен сабақтас екенін аңғартады.
Кітаппен жұмыс
Оқулықтан «Салп-салпыншақ үш өзен...» өлеңі мәнерлеп, нақышына келтіріп оқылады.
Білімді бекіту
Өтілген тақырып бойынша бірнеше сұрақ қойылады. Түсінбеген тұстарға қосымша түсіндіру беріліп, талқылау арқылы қорытынды жасалады.
Білімді бағалау
Оқушылардың жауаптары мен сабаққа белсенді қатысуына қарай білімдері бағаланады.
Үй тапсырмасы
- Қазтуған жыраудың шығармаларын оқып келу.
- Мәтіннің толық нұсқасын қарап, негізгі ойды қысқаша жазып келу.