Малды өсірсең, қой өсір
Сабақ мақсаты мен құндылық өзегі
Бұл сабақта оқушылар «Қозы» тақырыбы арқылы төрт түліктің маңызын танып, мәтінмен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіреді. Негізгі екпін — автор туралы түсінікті кеңейту, сөздік қорды молайту, өз бетімен жұмыс істеуге үйрету және сауатты, мәнерлеп оқуға машықтандыру.
Оқу мақсаттары
- Автор өмірі туралы негізгі мәліметті меңгерту
- Сөздік қорды байыту және сауатты оқуға дағдыландыру
- Өздігінен жұмыс істеу, талдау және жауап беру мәдениетін қалыптастыру
Негізгі ұғымдар
Сабақтың құрылымы
Сабақ бірнеше өзара байланысқан кезеңнен тұрады: ұйымдастыру, психологиялық дайындық, өткенді бекіту, мәтінмен жұмыс, ұлттық танымға негізделген мақал-мәтелдер мен тыйым сөздер, жаңа тақырыпты ашу, сергіту, жазылым мен жаттығу, қорытынды және бағалау.
I. Ұйымдастыру
Оқушылардың партада дұрыс отыруы қадағаланады, қалам мен дәптердің толықтығы тексеріледі. Сабақтың жұмыс ырғағы мен тәртібі нақтыланады.
II. Психологиялық дайындық
Сұрақ: «Балалар, өмірде не жұмсақ, не жылы?»
Жауап: «Ананың жүрегі жылы, қолы жұмсақ».
Оқушылар ана мейірімі туралы ой бөліседі: ана баласын еркелеткенде қандай сөздер айтады, қандай сезім сыйлайды? Осы арқылы төрт түлікке деген құрметтің де жүрек жылуынан басталатыны түсіндіріледі.
III. Өткенді пысықтау
«Қозы» өлеңін 3–4 оқушыдан сұрап, мәнерлеп айту және есте сақтау деңгейі тексеріледі.
IV. «Орамал тастамақ» ойыны арқылы мәтінді тізбектей оқу
Ойын элементі арқылы «Қой» мәтіні тізбектей оқылады. Тақтадағы суреттер негізінде әңгіме өрбиді.
Төрт түліктің пірлері
- Зеңгі баба
- Сексек ата
- Ойсылқара
- Қамбар ата
- Шопан ата
Төл атауларын қайталау
Оқушылар төрт түліктің төлдерін атап, сөздік қорын толықтырады (мысалы: қозы, бұзау, құлын, бота, лақ).
Ескерту: төл атауларын нақтылау сынып деңгейіне қарай жүргізіледі.
V. Төрт түлік туралы мақал-мәтелдер
Оқушылар халық даналығын мақал-мәтел арқылы таниды, мағынасын талдайды және өмірмен байланыстырады.
Мақалдардың мағынасына сүйене отырып, төрт түлікті қорғау, күту және қадірлеу туралы пікір алмасу ұйымдастырылады.
VI. Тыйым сөздер
Тыйым сөздер арқылы ұлттық тәрбие, жануарға жанашырлық және жауапкершілік түсінігі күшейтіледі.
- Малды теппе, ақты төкпе.
- Малды басынан ұрма.
- Малға теріс отырма.
VII. Жаңа сабақ: ұйқас табу
Оқушылар өлең жолдарындағы ұйқасты тауып, қажетті сөздерді орнына қояды.
Менің атам бақты оны,
Үстінде бөрік ...
Ол не? — төлдің бозымы,
Білемін ғой ...
VIII. Сұрақ-жауап және мазмұнды талдау
Қозы ненің баласы?
Қозы — қойдың төлі.
Қойдың қандай түрлерін білесіңдер?
Оқушылар білетін түрлерін атап, ортақ тізім жасайды.
Мақалдың мағынасы
«Мал өсірсең, қой өсір — өнімі оның көл-көсір». Қой — өсімтал мал; еті, майы, жүні мен терісі пайдалы, тұрмыста кең қолданылады. Кей өңірлерде жүн мен майдың емдік қасиеті туралы да айтылады.
IX. Автор туралы: Қастек Баянбай
Қастек Баянбай 1936 жылы 15 қарашада Талдықорған облысында дүниеге келген. Балалар әдебиетіне үлес қосқан қаламгер. Балаларға арналған шығармаларының қатарында: «Балаларға базарлық», «Шапағат шақ», «Тәтті сабақ», «Жұлдыз» атты еңбектер аталады.
«Қозы» өлеңі 3 оқушыға мәнерлеп оқытылады, дыбыстау, кідіріс және интонацияға назар аударылады.
X. Сергіту сәті
Қошақаны қойдың,
Қайда қалып қойдың?
Бұлтиып тұр бүйірің,
Қай өрістен тойдың?
XI. Сурет бойынша әңгіме және сөйлем құрау
Оқулықтағы суретке қарап ауызша әңгіме құралады. Кейін тақтада сызба арқылы сөйлем құрау жұмысы орындалады: сөйлемнің бастауышы мен баяндауышын табу, ойды нақты жеткізу, тыныс белгілерін дұрыс қою.
XIII. Ойын: «Сөз ойла, тез ойла»
Жіңішке дауысты дыбыстарды қайталау: ә, е, ө, і, ү. Оқушылар осы дыбыстар қатысатын сөздерді ойлап тауып, жазып көрсетеді.
XIV. Көркем жазу
Дәптерге көркем жазу орындалады: әріп элементтерін дұрыс жалғау, жазу қарқынын сақтау, ұқыптылыққа мән беру.
XV. Жаттығу жұмысы (34–36)
35-жаттығу
Дәптермен жұмыс: 35-жаттығу ауызша орындалып, жауаптар дәлелмен толықтырылады.
36-жаттығу
36-жаттығу оқылып, талдау жасалады. Сонымен қатар С. Жиенбаев туралы қысқаша мәлімет беріледі: ол — қазақтың көрнекті ақыны, Ақтөбе облысында дүниеге келген.
XVI–XVII. Қорытынды және бағалау
Сабақ соңында негізгі ұғымдар қайталанады: төрт түлікке қатысты сөздер, мақал-мәтелдер, тыйым сөздер, ұйқас және мәнерлеп оқу талаптары. Оқушылардың белсенділігі, жауаптарының нақтылығы, оқу техникасы мен жазу сауаттылығы бойынша бағалау жүргізіледі.