Қазақша рефераттар

Ұлағат сөздер

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Өтетін орны
БҚО, Шыңғырлау ауданы, А. Тихоненко атындағы ОЖББМ
Пән / Бағыт
Математика-информатика пәні мұғалімі ұйымдастырған тәрбие сағаты
Тақырып
«Әркімнің ата-анасы — әулиесі»: ата-ананы құрметтеу туралы
Көрнекіліктер
Слайдтар, нақыл сөздер, суреттер және қосымша материалдар
Әдіс-тәсілдер
Сыни тұрғысынан ойлау технологиясы, ой қозғау, «Джигсо» стратегиясы, болжау стратегиясы, сауалнама

Мақсаттар

1) Тұлғалық қалыптасу

Әр оқушының кісілік келбетін сомдау, ішкі сезімдері мен тебіренісін ояту. Адамгершілік, ақыл-ой және эстетикалық мәдениетін қалыптастыру.

2) Құрмет пен жауапкершілік

Баланы әдепті, көркем мінезді, білімді азамат етіп тәрбиелеу — ата-ананың қасиетті борышы екенін ұғындыру. Әке-шешесін, бауырларын қадірлеуге, құрбыларын сыйлауға үйрету.

3) Қарым-қатынас мәдениеті

Қоршаған ортамен және айналадағы адамдармен дұрыс, ізетті қарым-қатынас орнату дағдыларын дамыту.

Негізгі ой: ата-ананы құрметтеу — ортақ адамзаттық құндылық

Ата-ананы құрметтеу — барша адам баласы өнеге еткен қасиет. Қай ұлттың, қай халықтың ой қазынасын ақтарсаң да, алдыңнан шығатын ортақ тұжырым біреу: әр адам өз әке-шешесін қадірлеуі керек.

Халық даналығы бұл ұғымды ықшам да анық жеткізеді: «Анаңа ауыр сөз айтпа, атаңа ауыр жүк артпа», «Ата-ананың қадірін білмеген — халық қадірін білмес».

Ой қозғау тапсырмасы

Берілген сөздерден мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер құрастыру (мысалы: ата, ана, қадір, жүк, ауыр, т.б.).

Күтілетін нәтиже

Оқушы ойды жинақтап, мағынаны табуға үйренеді; ата-анаға құрметтің тілдік және мәдени негізін сезінеді.

Мақал-мәтелдер: халықтың тәрбиелік коды

  • Алты аға бірігіп әке болмас, жеті жеңге бірігіп ана болмас.

  • Баланың бас ұстазы — ата-анасы.

  • Атасы тұрып ұл сөйлегеннен без, анасы тұрып қызы сөйлегеннен без.

  • Баланың жақсысы — қызық, жаманы — күйік.

  • Ағайын алтау, ана біреу.

  • Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келер.

  • Ата-анаңның қадірін балалы болғанда білерсің, ағайынның қадірін жалалы болғанда білерсің.

Мағынаны тану: отбасының қос тірегі

Әке — асқар тау

Болаттай берік, құрыштай қайсар рухы бар әке — балаға үлгі. Ол отбасының қамын ойлайды, туған-туысқа қолғабыс етеді, жауапкершіліктің салмағын көтереді. Шығыс даналығы да әкені айрықша дәріптейді: «Әкеден артық қорған жоқ, әкеден артық пана жоқ».

Өлең жолдары

Асқар тау әкешім бар — сүйенішім,

Ізгілік, адалдықты сүйеді шын.

Қабақ шытса балалық қылығыма,

Ешқашан болмайды оған ренішім.

Ойлайды әрқашанда бала қамын,

Көремін аялаған алақанын.

Әкемнен алған асыл қасиетті,

Елімнің керегіне жаратамын.

Діни-имани түсінікте де әкеге құрмет — үлкен парыз. Әкеге бағыну, оның көңілін қалдырмау туралы өсиеттер ұрпақты тәртіпке, ізетке тәрбиелейді.

Ана — аққан бұлақ

Ана есімімен астаспайтын қасиетті ұғым кемде-кем. Ана баланы дүниеге әкеліп қана қоймай, көзінің қарашығындай қорғап, аялап өсіреді, өмірге баулиды. Сондықтан да ананы ардақтау — адамзатқа ортақ мұрат.

Ы. Алтынсарин — «Ананың сүюі» (үзінді)

Кім сендерді, балалар, сүйетұғын,

Қуанышыңа қуанып, қайғыңа күйетұғын.

Түн ұйқысын төрт бөліп, кірпік қақпай,

Шешең байғұс дамылсыз жүретұғын.

Кім сендерді, балалар, тербететін,

Еркелетіп, ойнатып, сергітетін?

Жалқау болсаң, балалар, жаман болсаң,

Қамқор анаң көз жасын көлдететін.

Кім сендерді сағынар шетке кетсең,

Ғылым іздеп, тез қайтпай, көпке кетсең.

Ұмытпа, ең кемінде ай сайын,

Хат жазып тұр — ұмытпа, төбесі көкке жетсін.

Кім сағынар сендерді, келгеніңше,

Құлындарын көзімен көргенінше?

Сендер қайтып келгенде адам болып,

Еш арманым болмас дер өле-өлгенше.

Хадистерде де ананы құрметтеу алдымен аталады: «Әуелі анаңа, тағы да анаңа, тағы да анаңа, содан соң әкеңе жақсылық жаса». Ананың еңбегін өлшеу қиын: «Анаңды Меккеге үш рет арқалап апарсаң да, парызыңды өтей алмайсың» деген нақыл осыны меңзейді.

Ананың балаға деген шексіз махаббаты туралы аңыздар көп. Қазақтың талантты ақын қызы Ақұштап Бақтыгереева бұл тақырыпты әсерлі жырға айналдырған. Сондай-ақ Ғ. Мүсірепов «Ана жыры» әңгімесінде: «Өмірге ғибрат таратушы дүние жүзінде екі адам болса, оның біреуі — ана; ал ол жалғыз болса — соның өзі» деп тұжырымдайды.

Бала — бауырыңдағы құрақ

Ата-ана — өмірдің бастауы болса, бала — сол өмірдің жалғасы. Бала — ата-ананың бауыр еті. Баланың кісілік келбетін қалыптастыратын ең алғашқы орта — өз ұясы. Халық сөзі анық: «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің».

Құрмет неден басталады?

Айналадағы адамдарды сыйлау — ең әуелі ата-ананы құрметтеуден басталады. Әке-шешесін қадірлемеген адам өзгеге де сый көрсете бермейді.

Мінез бен тәрбие

Ата-ананың тәрбиелеу тәсілі әртүрлі: бірі байыппен түсіндіреді, бірі қатаң талап қояды. Бірақ түпкі ниеті бір — баласының жақсылығы. «Ұлдың ұяты — әкеге, қыздың ұяты — шешеге» деген сөз де осы жауапкершілікті аңғартады.

Ереже қарапайым: ата-анаңа қарсы келме, дөрекі сөйлеме, ашумен сөз қайтарма. Ізет — тәрбие көрінісі, сабыр — парасат белгісі.

Толғаныс: «Қабуснама» өсиеті және өмір сабағы

Өсиет сөз (болжау стратегиясы)

ХІ ғасырда жазылған «Қабуснама» атты педагогикалық еңбекте Қайқаус ғалым өз ұлы Гиланшахқа өсиет айтады: ата-ананы құрметтеудің мәнін ақыл-ой мен парасат таразысына салып түсінуге шақырады.

Негізгі ой: ата-ана сен үшін өзін өлімге де қиятын жандар. Олардың көңілін қалдыру — жақсылықты бағаламау. Ал кім ата-ананың жақсылығын білмесе, өзгенің жақсылығын да бағаламайды.

Тағы бір тұжырым: «Перзент — жеміс, ата-ана — жеміс ағашы». Ағашты күтсең — жемісің де дәмді болады; ата-анаға құрметің артса — олардың ізгі тілегі қабыл.

Л. Толстой әңгімесі: айнадай қайтарым

Бір үйде ата, бала, келін, немере тұрады. Қарт кісі байқаусызда тәрелкені сындырып алады деп, келіні оған тамақты темір табақпен береді. Бір күні немере ағаш жонып отырады. «Не істеп отырсың?» десе, ол: «Ертең сендер қартайып, атам сияқты болғанда тамақ ішетін ағаш астау жасап отырмын», — дейді.

Мағынасы айқын: үлкенге көрсеткен қарым-қатынас — ертең өзіңе қайтады. «Әкесін сыйламаған кісіні баласы сыйламайды» деген сөз де осыған саяды.

Ұлағат сөздер: ойға тоқылатын тұжырымдар

  • Ғ. Мұстафин: «Ата-ананы ұмытқан жас — опасыздың опасызы, рақымсыздың рақымсызы».

  • Ғ. Мұстафин: «Ата-ананың қадірін білмеген — халық қадірін білмес».

  • А. С. Пушкин: «Ата-бабасын сыйламау — азғындықтың белгісі».

  • В. А. Сухомлинский: «Баланың жақсысы — әке мен шешенің ары, ата-ананың абыройы; жаманы — қайғысы, азап соры».

Өзіңді тексер: «Қандай ата-ана боламын?» сауалнамасы

Сұрақтарға «иә», «жоқ» немесе «білмеймін» деп жауап беріңіз.

  1. Бос уақытыңызды шын көңілмен іні-қарындастарыңызбен бірге өткізе аласыз ба?

  2. Балалар тобына тап болсаңыз, олармен бірге ойын ұйымдастырып ойнайсыз ба?

  3. Сыныптастарыңызбен оңай тіл табыса аласыз ба?

  4. Қажет болса, төменгі сынып мұғалімінің орнын уақытша ауыстыра аласыз ба?

  5. Ауру адамға жанашырлық көрсете аласыз ба?

  6. Айналаңыздағы адамдар сізді сыпайы, сәлемі түзу деп санай ма?

  7. Көңіл күйіңіз нашар кезде оны қоғамдық ортада көрсетпеуге тырысасыз ба?

  8. Сәбиге түсініксіз нәрсені қарапайым тілмен түсіндіре аласыз ба?

  9. Өзіңізден кішілерді күтіп-бағу міндетін өз мойныңызға ала аласыз ба?

  10. Кіші достарыңыз сізді қызығып тыңдай ма?

  11. Үйдегі балалардың қасында қалу үшін алдын ала жоспарлаған ісіңізден бас тарта аласыз ба?

  12. Өзіңізден кішілерге өз пікіріңіздің дұрыстығын дауыс көтермей жеткізе аласыз ба?

  13. Өзіңізді баланың орнына қойып, оның көзқарасымен қарай аласыз ба?

  14. Жасы кіші адам қатеңізді айтса, ренжімей қабылдай аласыз ба?

  15. Біреу көңілі түсіп жүргенін айтса, оны ренжімей тыңдай аласыз ба?

Ұпай қою тәртібі

  • «иә» — 2 ұпай
  • «жоқ» — 0 ұпай
  • «білмеймін» — 1 ұпай

Нәтижені түсіндіру

  • 24–30 ұпай: Сіз міндетті түрде жақсы әке не шеше, әрі тамаша тәрбиеші бола аласыз.
  • 18–23 ұпай: Бала тәрбиесінде кейбір қиындықтар болуы мүмкін. «Жоқ» және «білмеймін» жауаптарыңызға қайта ойланыңыз.
  • 12–17 ұпай: Балаларды тәрбиелеу сіз үшін қиын әрі жағымсыз іс болып көрінуі ықтимал.
  • 0–11 ұпай: Сізді әке не шеше болады деп ойлаудың өзі қиын. Мұғалім болсаңыз, балалар үшін бұл үлкен қиындық тудыруы мүмкін.

Қорытынды: сыйластық — бұзылмайтын жол

Ата-ананы сыйлау — адамзат баласына тән қасиет, жер дүние жаралғалы қалыптасқан имандылық жолы. Ата-ананың сөзін құрметтеп, құлақ асу, пікірлес болу — отбасы тіршілігінің берекесі. Сол арқылы бала ата-анасының мерейін өсіріп, өз ортасында сый-құрметке ие болады.

Әдептіліктің өлшемі

Дөрекілік, ұрысқақтық, жанжал — ата-анаға ауыр қайғы. Керісінше еңбекқор, кішіпейіл, жарқын мінезді ұл-қыз ата-анасының жағдайын аңғарып, тұрмысын жеңілдетіп, көңілін табады.

Талап пен түсінік

Ата-ана да кейде қателеседі. Әдепті бала ондайда дауыс көтермей, сабыр сақтап, кешірімді болады. Сонымен бірге орынсыз «әпер, мынаны әперші» деген талапқа бармай, отбасының мүмкіндігімен санасады. Егер тапшылық болса, оны бетке басу — адамшылыққа жат.

Жазылмаған заңдар

  • Ата-анаға қарсы сөз айтпайды.

  • Өз ата-анасын жамандамайды.

  • Ата-анасының, ақсақалдың, әйелдің алдында ашуланса да, боқтық сөз айтпайды.

Бұл қағидалар — әр адам орындауға тиіс өмірлік тәртіп. Сыйластық бар жерде — береке бар.

Материал негізінде: БҚО, Шыңғырлау ауданы, А. Тихоненко атындағы ОЖББМ мұғалімі Жекенова Ақмарал Қанатбаевнаның тәрбие сағаты мазмұны.