Мұра ашылғаннан кейін мұраны қабылдау мерзімі
Сайыстың өту барысы
«Зерек» — құқықтық сауаттылықты арттырып, тарихи танымды кеңейтетін танымдық формат. Сайыс бөлімдері оқушылардың Конституция, мемлекеттік билік тармақтары және қазақтың дәстүрлі құқық мәдениеті туралы білімін жүйелеуге бағытталған.
I тур — Таныстыру
КомандалықӘр топ өз атауын, ұранын, құрамын және құқықтық тақырыптағы қысқа таныстырылымын ұсынады.
II тур — «Кім? Неше? Қайда? Қандай?»
Тақырыптық талдауШарты: әр топ өзіне берілген тақырыпты сұрақтарға сүйене отырып, мазмұнын толық ашып, жүйелі түрде түсіндіреді.
I топ
Қазақстан Республикасының Президенті
II топ
Қазақстан Республикасының Парламенті
III топ
Қазақстан Республикасының Үкіметі
IV топ
Қазақстан Республикасының сот билігі
III тур — Құқық пен қазылық тарихындағы тұлғалар
Сұрақ-жауапБұл бөлімде оқушылар құқық тарихына қатысты танымал ойшылдар мен қайраткерлерді таниды, еңбегі мен идеяларын қысқаша сипаттайды.
-
1) Заң шығарушы, атқарушы және сот билігін бөлу идеясының авторы; көне дүниенің «тірі энциклопедиясы»; Платонның шәкірті әрі 17 жыл серігі болған кім?
-
2) Қазақ тілінде алғашқы құқықтық құжат жобасын жасап, халық арасында таратқан; 1885 жылы өз ұсынысымен билер съезін шақыртып, заң қабылдатқан ақын, философ, гуманист кім?
-
3) Алғашқы заң магистрі; құқық тақырыбына құнды еңбектер жазған; Омбы, Семей, Павлодарда заң қызметінде болған; Алаш партиясының мүшесі — ол кім?
-
4) Белгілі заңгер, қоғам қайраткері, ағартушы-демократ; 1905 жылы жер туралы заң жобасын жасаған; 1907 жылы Орал облысынан II Мемлекеттік Думаға депутат болып сайланған кім?
-
5) Б.з.б. VI–V ғғ. Қытайда өмір сүрген; мемлекет басқару ережелерін жүйелеген ойшыл. «Егер делбені шебер ұстаса, аттар өздері-ақ аңға шауып кетеді…» деген сөздің авторы кім?
-
6) «Ойдан шығарылған патшалықты іздестіру… Даланың, айталық, Еуропаның тарихынан да кем түспейтін шиеленісті өз тарихы болды» деген пікірдің авторы кім?
-
7) Асанқайғы дәстүрін жалғастырушы; 1693–1787 жылдары өмір сүрген қазақ жырауы; біртұтас орталықтанған мемлекетті қолдаған — ол кім?
-
8) Мемлекеттік биліктің үш «дұрыс» (монархия, аристократия, полития) және үш «дұрыс емес» (тирания, олигархия, демократия) формасын жіктеген философ кім?
IV тур — «Ойды аяқта»
Мақал-мәтелҚатысушылар қанатты сөздер мен мақал-мәтелдердің жалғасын табады. Мақсат — құқық, әділдік, жауапкершілік туралы ойды дәл әрі мәнерлі жеткізу.
V тур — Капитандар сайысы
Жедел сұрақБұл кезеңде топ басшылары еңбек, азаматтық және конституциялық құқық бойынша қысқа әрі нақты жауап береді.
- 1) Заңмен белгіленген апталық жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы қандай?
- 2) Мәслихаттардың өкілеттік мерзімі қандай?
- 3) Азаматтарға рақымшылық жасау туралы актілерді кім шығарады?
- 4) ҚР Парламенті Мәжілісі неше депутаттан тұрады?
- 5) Меншік құқығының элементтері қандай?
- 6) Міндеттеме тараптары қалай аталады?
- 7) Республика Президентінің кезекті сайлауын кім хабарлайды?
- 8) Парламент қабылдаған заңдардың Конституцияға сәйкестігін Президент қол қойғанға дейін қай орган қарайды?
- 9) Азаматтық құқық қабілеттілігі қай кезден басталады?
- 10) Зиянды еңбек жағдайларындағы жұмыстарда істейтін қызметкерлер үшін жұмыс уақытының ұзақтығы қандай?
- 11) Әкімшілік жазалаудың ең көп тараған түрі қандай?
- 12) Мұраға қалдырудың түрлері қандай?
- 13) Конституциялық Сот (немесе Конституциялық Кеңес) өкілеттік мерзімі қандай?
- 14) Мұра ашылғаннан кейін мұраны қабылдау мерзімі қандай?
- 15) Заң бойынша зейнетке шығу жасы қандай?
- 16) Жеке еңбек дауларын қарайтын органдар қандай?
- 17) Көшеде жүру ережесін бұзған адамға заңды жауапкершіліктің қай түрі қолданылады?
- 18) Түнгі жұмыс уақытының мерзімі қандай?
- 19) Кім ҚР Президенті болып сайлана алады?
- 20) Қазақтың әдет-ғұрып құқығы қалай аталады?
VI–VII бөлім — Қорытындылау және марапаттау
Қазылар алқасы ұпайларды жинақтап, нәтижені жариялайды. Белсенді қатысушылар мен үздік командалар марапатталады.
Бағалау
Дәлдік, толықтық, сөйлеу мәдениеті, командалық үйлесім.
Нәтиже
Оқушылардың құқықтық сауаты мен тарихи-танымдық көзқарасы нығаяды.
Ескертпе
Сайыс тапсырмаларын сынып деңгейіне қарай күрделендіріп немесе жеңілдетіп, сұрақтардың дереккөздерін (Конституция баптары, тарихи еңбектер, оқулық тараулары) алдын ала нақтылап алған жөн.