Қазақша рефераттар

Оқушының құпиясын сақтай біл

Атырау облысы, Индер ауданы

Махамбет атындағы орта мектептің информатика пәні мұғалімі: Аманқосова Батима Оңайбайқызы

Оқушы мен мұғалімнің қарым-қатынасы — тәрбиенің өзегі. Баланың ақылы, сезімі, қайраты мұғалімнің жігерлі ықпалы арқылы жетіледі. Ал мұғалім оқушыға салақ, селқос қараса, оның жан қуатын әлсіретіп, толыққанды тәрбие бере алмайды.

«Баланың ақылы, сезімі, қайраты мұғалімнің жігерлі ықпалы арқасында жетіледі…»
Ж. Аймауытов
«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздардың қолында».
Н. Ә. Назарбаев
«Мұғалім балалармен сөйлескенде ашуланбай, күйгелектенбей, сабырмен сөйлеп… қарапайым тілмен түсіндіруі керек».
Ы. Алтынсарин

Педагогикалық әдеп: мұғалім кәсібінің айрықша белгісі

Әр мамандықтың өзіндік ерекшелігі болады: адамның әдетінен, сөйлеу мәнерінен, тіпті киім киісінен де байқалады. Мұғалім кәсібінің ең басты ерекшелігі — педагогикалық әдеп.

Әнші үшін үн, музыкант үшін музыканы ұғыну қаншалықты қажет болса, мұғалім үшін әдеп те соншалықты маңызды. Педагогикалық шеберлік тек әдістемелік сауаттылықпен шектелмейді: ол — әр сөзді оқушыға дәл жеткізу, толық қабылдату, ойландырып, бойына сіңіру өнері.

К. Д. Ушинскийдің ойынша, педагогика теориясын қанша жетік білгенімен, педагогикалық әдептің қыр-сырын меңгермейінше, нағыз нәтиже болмайды. Әдептен алыс мұғалімді қай оқушы шын ықыласпен сүйіп, құрметтемек?

Анықтама

Педагогикалық әдеп — әрбір нақты жағдайда тәрбиенің ең ұтымды әдіс-тәсілдерін таңдап, оқушыны қызықтырып, жетелейтін кәсіби сапа.

Құрамдас бөліктері

  • идеялық сенім мен азаматтық ұстаным
  • жүріс-тұрыс мәдениеті, тіл мәдениеті
  • жалпы және арнаулы білім, кәсіби ізденіс
  • оқушымен тиімді диалог орната білу

Мұғалім қандай болуы керек?

Жас ұрпаққа білім мен тәрбие беретін, бала жанының бағбаны — мұғалім. Ендеше ұстаз бойында мына қасиеттер орныққан болуы қажет:

  1. 1) Адамгершілік тұтастық: ар-ұяты таза, адал, инабатты, сыпайы, парасатты, байсалды, ұстамды, төзімді, кешірімді.
  2. 2) Кәсіби кеңдік: ой-өрісі кең, жан-жақты білімді, өз мамандығын сүйетін; ойын шәкіртке анық, тұжырымды әрі дәл жеткізе алатын.
  3. 3) Әлеуметтік бедел: оқушы алдында да, ұжым ішінде де сыйлы; оқушымен әрдайым әдепті қарым-қатынас орната білетін.

Оқушыны тануда нені байқаймыз?

Оқушының оқу әрекеті мен қоғамдық жұмыстары — оның тұлғасын танытатын маңызды айна. Сабақтағы қатысуы арқылы мұғалім оқуға ынтасын және психикалық үдерістерін (жаңа материалды қабылдау, есте сақтау, ойлау, сөйлеу және т.б.) байқай алады.

Қарым-қатынаста жиі кездесетін 4 стиль және салдары

Мұғалімнің қарым-қатынас стилі сыныптағы психологиялық ахуалға тікелей әсер етеді. Төменде тәжірибеде ұшырасатын төрт бейне және олардың ықтимал нәтижелері берілген.

1) Мұғалім — «басшы»

Беделді билік ретінде қабылдап, оқушыдан сөзсіз бағынуды талап етеді. Қателікті жиі кінәлаумен түзетіп, қорқыныш арқылы тәртіп орнатуға ұмтылады; «бір ғана дұрыс көзқарас болуы керек» деп есептейді.

Нәтижесі

реніш, қақтығыс, сенімнің әлсіреуі, шынайы қарым-қатынастың жоғалуы.

2) Мұғалім — «компьютер»

Беделі — білімнің көптігі. Оқушыдан тек дәлел, факт, жаңалық талап етеді. Сөйлесуі суық, дайын тіркестерге сүйенеді: «Бәрімізге белгілі…», «Барлығы біледі…».

Нәтижесі

өз-өзіне сенімнің төмендеуі, сабақтағы жайсыз ахуал, оқу мотивациясының әлсіреуі, пәннен суыну.

3) Мұғалім — «қиналушы»

Беделі — қақтығысқа бармау. Үнемі келісім іздеп, кейде өз міндетіне кірмейтін жұмыстарды да мойнына алады. Қақтығыстан қорқып, жиі өзін кінәлі сезінеді.

Нәтижесі

оқушы үшін зиянды бағыныштылық қалыптасуы мүмкін; кейбір оқушылар мұндай мұғалімді бағындыруға ұмтылады.

4) Мұғалім — «таныс (дос)»

Беделі — танымалдық. Жылы қарым-қатынас орнатады, бәрін кешіруге бейім болуы мүмкін. Алайда оқушы проблемасына немқұрайды қарап, талаптың әлсіреуіне жол береді.

Нәтижесі

жауапкершіліктің төмендеуі, талап пен тәртіптің әлсіреуі.

Психологтардың пайымдауынша, педагогикалық қарым-қатынастың нәтижесі мұғалімнің баланы танып-білуіне және әр баламен диалог құра алуына байланысты. Бұл тәжірибелі ұстазға да оңай емес: әр баланы түсіну, сөйлету, іс-әрекетке кірістіру — кәсіби шеберлікті талап етеді.

Жағдаяттан жол таба біл!

Төмендегі жағдайлар — мектеп өмірінде кездесуі ықтимал нақты мысалдар. Әрқайсысы ұстаздан сабырды, әділдікті және тәрбиелік мақсатты ұмытпайтын шешімді талап етеді.

1-жағдаят: Ұялы телефон және жанжал

Азамат сабақ үстінде Сәкеннің ұялы телефонымен ойнап отырады. Мұғалім оны байқап, телефонды алып, тәрбие меңгерушісіне тапсырады, өйткені бұған дейін де ескерту жасаған. «Сен үшін менің телефонымды алып қойды» деген сөзден кейін екі оқушы қатты ренжісіп, соңы төбелеске ұласады.

Сіздің іс-әрекетіңіз қандай болар еді?

2-жағдаят: «Маған керек емес пән»

Болашақта заңгер болғысы келетін оқушы химия сабағында: «Бұл пән болашақ мамандығыма қатысы жоқ, маған керек емес» деп, кітабын сөмкесіне салып қояды.

Сіздің іс-әрекетіңіз қандай болар еді?

3-жағдаят: Сыртқы ұқыпсыздық және ішкі талпыныс

Аманжол үнемі сабаққа ұқыпсыз келеді: шашы өсіп кеткен, киімі үтіктелмеген. Бірақ соған қарамастан, сабаққа дайындалып келуге тырысады. Сыныпта достары жоқ, ешкіммен араласпайды, өз бетінше жүреді.

Сіздің іс-әрекетіңіз қандай болмақ?

Жас ұстаздарға 10 кеңес

1.

Сыныпқа көтеріңкі көңіл күймен кір.

2.

Алдымен үйрет, содан кейін талап ет.

3.

Тәртіп пен білімді бағалауда әділ бол.

4.

Балаларға берген уәдеңе берік бол.

5.

Әрқашан сабырлы әрі шыдамды бол.

6.

Оқушының құпиясын сақтай біл.

7.

Өзің орындамайтын істі оқушыдан талап етпе.

8.

Тәртіп сақтауда өзге біреудің беделіне сүйенбе.

9.

Оқушыға сенім арт.

10.

Оқушының ата-анасын сыйла; олар туралы жаман сөз айтпа.

ХХІ ғасыр мұғалімі: жаңа қоғамның сұранысы

Жаңа ғасыр мұғалімі — уақыт талабына сай өзгерістерге ілесе алатын, мұғалімге тән мүмкіндіктерді толық игерген тұлға. ҚР Білім және ғылым министрлігі әзірлеген жоғары педагогикалық білім тұжырымдамасы мен жаңа тұрпатты педагогтің үздіксіз педагогикалық білімі тұжырымдамаларында жаңа қоғамдағы мұғалім моделінің үлгілері көрсетілген.

Қазіргі қоғам мұғалімнен тек кәсіби шеберлікті ғана емес, сондай-ақ рухани кемелдікті, шығармашылықты, мәдениеттілікті, білім құндылығын терең түсінуді және педагогикалық технологияларды меңгеруді талап етеді.

Негізгі талаптар

  • жеке көзқарасы бар, оны қорғай алатын жігерлі тұлға болу
  • педагогикалық және психологиялық білімді күнделікті тәжірибеде шебер қолдану
  • оқушыны өз бетінше білім алуға баулу
  • педагогикалық жағдаяттарды талдап, себеп–салдарын анықтай білу
  • адамгершілік және азаматтық ұстанымды тәрбиенің тірегіне айналдыру
  • ғылым мен техника жетістіктері негізінде кәсіби даяр болу
«Мен мынаған кәміл сенемін: онсыз мұғалім бала жүрегінен орын ала алмайды. Ең негізгісі — әр мұғалім өзінің де бала болғанын ешқашан ұмытпағаны дұрыс».
Януш Корчак

Ұрпаққа қалдырар мәңгілік байлық — білім мен тәрбие. Ал сол құндылықты қоғамға жеткізетін ең басты тұлға — мұғалім.

Қолданылған әдебиеттер

  1. Әбиев Ж. Ә., Бабаев С. Б., Құдиярова А. М. Педагогика: Оқу құралы. Жалпы редакциясын басқарған Құдиярова А. М. — Алматы: Дарын, 2004.
  2. Ұстаздың шеберлікке жету жолдары. Құрастырған Ж. Нүржанова. — Алматы, 1991.
  3. Харламов Н. Педагогика. — М., 1990.
  4. Этические беседы с учащимися. Под ред. И. Ф. Харламова. — Минск, 1977.