Қазақша рефераттар

Қатынас ыдыстар

Сабақтың тақырыбы

Қатынас ыдыстар.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Биіктік пен тығыздық арасындағы байланысты түсіндіру арқылы қатынас ыдыстар туралы білім қалыптастыру.

Дамытушылық

Қысым, тығыздық және сұйықтар туралы бұрын алған білімді тереңдету және қолдана білу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Ұқыптылыққа, жинақылыққа және логикалық ойлауға тәрбиелеу.

Құрал-жабдықтар және ұйымдастыру

Көрнекіліктер

  • Сызбалар
  • Бөтелке
  • Шар
  • Шприц
  • Үлестірмелі карточкалар

Сабақ сипаттамасы

Түрі
Ынтымақ сабағы
Типі
Жаңа сабақ
Пәнаралық байланыс
Қоршаған ортамен, дүниетану пәнімен

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру

Оқушыларды сабаққа дайындау, құрал-жабдықтарды тексеру, қауіпсіздік талаптарын еске түсіру.

2) Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ-жауап

  1. а) Сұйықтың ыдыс қабырғасына және табанына түсіретін қысымының формуласы қандай?
  2. ә) Сұйыққа F күші әсер еткенде түсіретін қысым қалай анықталады?
  3. б) Сұйықтың қай деңгейінде қысым жоғары болады?
  4. в) Сұйықтың табанына түсірілетін қысым S ауданына тәуелді ме?

Ой толғау (тәжірибелік тапсырмалар)

1) Бөтелкеге кигізілген шар

Шардың неге және қалай үрленетінін қысымның берілуі арқылы түсіндіріңіз.

2) Шприц арқылы сығу

Ауаны және суды шприцпен сығу кезіндегі айырмашылықты түсіндіріңіз (газ бен сұйықтың сығылғыштығы).

3) Пластилинмен қысым

Бөтелкені табанымен және аузымен пластилинге қойып, қысымның ауданға тәуелділігін дәлелдеңіз.

Тірек сызба

Сұйықтың ыдыс қабырғасына түсіретін қысым формуласы мен өлшем бірлігін қорытындылап, қысқаша түсіндіріңіз.

3) Жаңа сабақ

Жоспар

  1. Қатынас ыдыс дегеніміз не?
  2. Тегі бірдей сұйықтағы қысым мен биіктіктің байланысы
  3. Тегі әр түрлі сұйықтардағы қысым мен биіктіктің байланысы
  4. Биіктік пен тығыздық арасындағы байланыс

Қатынас ыдыстар ұғымы

Күнделікті тұрмыста қолданылатын шайнектің шүмегін қарастырсақ, шүмек пен шайнектегі судың деңгейі бірдей биіктікте орналасады. Шайнекке су құйғанда, су деңгейі шүмекте де дәл сол деңгейге дейін көтеріледі. Бұл — қатынас ыдыстарға қарапайым мысал.

Пішіні әр түрлі болғанымен, өзара түтікпен (мысалы, резеңке түтікпен) жалғасқан ыдыстар қатынас ыдыстар деп аталады. Мысалдар: шайнек, құмған, лейка және т.б.

Тегі бірдей сұйық: деңгейдің теңелуі

Сұйық бағанының қысымы оның биіктігіне тәуелді. Егер қатынас ыдыстың екі тармағында да бірдей сұйық болса және екі жақтан түсетін қысым тең болса, жүйе тепе-теңдікке келеді. Нәтижесінде екі ыдыстағы сұйық бағандарының деңгейі бірдей болады.

Тегі әр түрлі сұйық: тығыздыққа тәуелділік

Қатынас ыдыстардың пішіні әр түрлі болса да, бір сұйық құйылған жағдайда деңгей теңеседі. Ал түтіктің екі жағына әр түрлі сұйық құйылса, тығыздығы үлкен сұйық тұрған тармақта сұйық бағанының биіктігі кіші болады.

Еркін бет ұғымы

Сұйықтың ыдыс қабырғасымен жанаспайтын үстіңгі бетін сұйықтың еркін беті деп атайды.

Биіктік пен тығыздық арасындағы байланыс

Сұйықтың ыдыс түбіне түсіретін қысымы сұйық бағанының биіктігіне және тығыздығына тура пропорционал: P = ρgh. Сондықтан P1 = P2 болғанда, тығыздығы үлкен сұйықтың баған биіктігі тығыздығы аз сұйықтың биіктігінен кем болады.

Формулалық қорытынды

Оң жақта: P1 = ρ1gh1, сол жақта: P2 = ρ2gh2. Егер P1 = P2, онда ρ1gh1 = ρ2gh2, яғни h1 / h2 = ρ2 / ρ1.

Қорытынды: қатынас ыдыстарда тепе-теңдік кезінде сұйық бағандарының биіктігі оның тығыздығына кері пропорционал.

4) Бекіту

Қызығушылықты ояту: карточкалармен жұмыс

«ҚАТЫНАС ЫДЫСТАР» сөзі әріптерге бөлініп, карточкаларға жеке жазылады. Әр карточкада бір сұрақ беріледі. Оқушылар карточкадағы рет бойынша сұрақтарға жауап беріп, карточкаларды тақтаға іледі. Нәтижесінде «ҚАТЫНАС ЫДЫСТАР» сөзі құралады, соңында «Қатынас ыдыстар дегеніміз не?» деген қорытынды сұраққа жауап беріледі.

Қызығушылықты ояту

Тақырыпқа назар аударту, күнделікті мысалдар келтіру.

Мағынаны ажырату

Ұғымдарды нақтылау, себеп-салдарды анықтау.

Қорытынды

Қатынас ыдыстардың анықтамасын тұжырымдау.