Әбілхайыр хандығы

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Жаңақорған аграрлық-технологиялық колледжінің тарих-география пәнінің мұғалімі Ибадуллаев Махамбетхали.

Сабақтың тақырыбы

Қазақ хандығының құрылғанына — 550 жыл

Сабақтың түрі

Интеллектуалдық сайыс сабақ

Сабақтың әдісі

Баяндау, сұрақ-жауап

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, география, бейнелеу өнері

Жалпы мақсат

Оқушылардың Қазақ хандығының құрылу тарихы туралы білімін тереңдету. Тарихи-танымдық қабілеттерін дамыту, өз бетінше ізденуге баулу және тіл байлығын жетілдіру.

Тұңғыш қазақ мемлекетінің құрылуына негіз қалаған қоғам қайраткерлерінің еңбегін бағалай білуге тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже

Қазақ елінің тарихын терең білу және тарихи тұлғаларды үлгі тұту.
Қазақстанның дамуына өз үлесін қосуға ұмтылу.
Алған білімді өмірде қолдана білу.

Көрнекіліктер

Интерактивті тақтадағы слайдтар
Оқулық
Үлестірмелік қима қағаздар
Суреттер, карта

Нақыл сөз

“Өз тарихын білмеген халық, өзін де сыйламайды”.

Н. Ә. Назарбаев

Сайыс құрылымы

Сайыс екі топқа бөлініп ұйымдастырылады: “Керей” және “Жәнібек”. Төменде әр топқа арналған сұрақтар мен қысқа жауаптар берілген.

“Керей” тобы: сұрақтар

1) Қазақ хандығының құрылуы екі мемлекеттің ішкі саяси жағдайына байланысты болды. Ол мемлекеттер:

Әбілхайыр хандығы мен Моғолстан.
2) Жәнібек пен Керей бастаған бөліктің Шығыс Дешті Қыпшақтан Моғолстанға көшуі қай ғасырда болды?

XV ғасырдың ортасында.
3) Жәнібек пен Керей бастаған бөлік қай хандықтан Моғолстанға көшті?

Әбілхайыр хандығынан.
4) Жәнібек пен Керей Өзбек хандығынан қай аймаққа көшті?

Моғолстанның батыс аймағына.
5) Керей мен Жәнібек бөлініп кеткен хандық:

Әбілхайыр хандығы.
6) Жәнібек пен Кереймен бірге көшкен ру-тайпалардың алғашқы атауы:

Өзбек-қазақтар.
7) XV ғасырдың 50–70-жылдары Керей мен Жәнібек хандарға қосылған адам саны:

200 мың.
8) Моғолстан билеушісі Есенбұға Жәнібек пен Керей одағына ене отырып, олардың көмегімен неге үміттенді?

Өз шекарасының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге.
9) Керей мен Жәнібек бастаған қазақтарды қолдаған Моғолстан ханы:

Есенбұға.
10) XV ғасырда ру-тайпалардың басқа хандықтарға ауа көшуінің басты мақсаттары:

Ру-тайпалармен бірігу, тыныш өмір сүру.
11) XV ғасырда жаңадан құрылған Қазақ хандығы билеушілерінің алдында тұрған міндет:

Қазақ тайпаларын біріктіріп, этникалық аумақты тұтастыру.
12) Қазақ хандығы қай ғасырда құрылды?

XV ғасырдың ортасында.
13) Қазақ хандығының құрылуы туралы жазған тарихшы:

М. Х. Дулати.
14) М. Х. Дулатидің жазуы бойынша Қазақ хандығы қашан құрылды?

1465–1466 жылдары.
15) Қазақ хандығының негізін салушылар:

Жәнібек пен Керей.

“Жәнібек” тобы: сұрақтар

1) Жәнібек ханның шын есімі:

Әбусаид. Халық оны Әз-Жәнібек деп атаған.
2) Қазақ хандығы алғаш құрылған кездегі территориясы:

Шу мен Талас өзендерінің маңы.
3) Алғашқы Қазақ хандығы құрылған жер:

Жетісу.
4) Қазақ хандығының ұлттық туы тігілген жер:

Қозыбасы.
5) Хандық нығайған сайын, кімдерге қараған халықтың бәрі “қазақтар” деп атала бастады?

Жәнібек пен Керейге қараған халық.
6) XV ғасырдың соңына қарай Қазақ хандығы құрамында қалған қалалар:

Созақ, Сығанақ.
7) Қазақ хандығы қай жылдары құрылды?

1465–1466 жылдары.
8) 1470 жылы Керей хан бастаған қол шабуыл жасаған қала:

Түркістан.
9) XV ғасырда Қазақ хандығының негізгі қарсыласы:

Мұхаммед Шайбани.
10) Шайбани ұрпақтары мен Қазақ хандығы арасындағы күрестің басты себебі:

Сырдария бойындағы қалалар үшін күрес.
11) XV ғасырдың 70-жылдары Қазақ хандарының басып алған жерлері:

Сырдария мен Қаратау өңірі.
12) “Әбусаид, халық Әз-Жәнібек деп кімді атаған?”

Жәнібек ханды.
13) Жетісу жерінде XV ғасырдың екінші жартысында қандай хандық құрылды?

Қазақ хандығы.
14) Қай жылы Керей мен Жәнібек Сыр бойындағы қалаларға шабуыл жасады?

1470 жылы.
15) Керейдің ұлы:

Бұрындық.

Сайысты өткізуге арналған қысқа нұсқаулық

1) Ұйымдастыру

Оқушыларды екі топқа бөліп, әр сұраққа жауап беру уақытын және бағалау өлшемдерін алдын ала келісіңіз.

2) Жұмыс форматы

Сұрақ-жауап кезеңдерін қысқа түсіндірмелермен толықтырып, картамен және слайдтармен дәлелдеуге мүмкіндік беріңіз.

3) Қорытынды

Негізгі даталар мен тұлғаларды қайталап, Қазақ хандығының құрылуының тарихи маңызын бір сөйлеммен түйіндетіңіз.