Техникалық және кәсіптік білім
Кәсіптік білімдегі дуальды оқыту: сұранысы жоғары маман даярлау — заман талабы
Кәсіптік білім беру жүйесінде дуальды оқыту негізінде кәсіби маман даярлау және еңбек нарығындағы сұранысты арттыру — бүгінгі күннің өзекті міндеті. Қазақстанның ұзақмерзімді даму бағыты да кәсіби-техникалық және жоғары білімнің ұлттық экономиканың қазіргі әрі келешектегі қажеттіліктеріне бағдар ұстауын талап етеді.
Стратегиялық бағдар
Қазақстан – 2050 стратегиясында инженерлік білім беруді күшейту, заманауи техникалық мамандықтарды дамыту және халықаралық үлгідегі куәліктер беру арқылы жүйені жаңғырту міндеттері айқындалған. Сонымен қатар жоғары оқу орындары тек білім беру қызметімен шектелмей, қолданбалы және ғылыми-зерттеу бағыттарын дамытуы қажет.
Осы міндеттер аясында кадр даярлаудың мамандандырылған жүйесін құруда ғылыми-техникалық прогрестің қазіргі деңгейі ескеріліп, білім беру саласына қойылатын халықаралық талаптарды қанағаттандыру көзделеді. Аймақтарда кәсіптік-техникалық білім беруге жаңа тәсіл — дуальды оқыту әдісі енгізіліп, бұл өз кезегінде нақты біліктілігі бар кадрларға деген сұранысты күшейтеді деген болжам бар.
Дуальды оқытудың мәні
Дуальды жүйенің өзегі — білім алушының оқу орнында теорияны меңгеруі және өндірісте тәжірибеден өтуі қатар жүруі. Мұндай модель еңбек дағдыларын ерте кезеңнен қалыптастырып, жұмыс беруші талаптарына сай бейімделуге мүмкіндік береді.
Оқу орнындағы нәтиже
- Кәсіби білімді жүйелі меңгеру
- Коммуникативтік және іскерлік құзыреттерді дамыту
- Шығармашылық ойлау мен жауапкершілікті күшейту
Өндірістегі нәтиже
- Нақты еңбек дағдыларын қалыптастыру
- Жұмыс орнының мәдениеті мен тәртібіне бейімделу
- Жұмыс берушімен тікелей байланыс арқылы жұмысқа орналасу мүмкіндігін арттыру
Халықаралық тәжірибе
Дуальды оқыту әлемнің көптеген елдерінде табысты қолданылып келеді. Әсіресе Германия тәжірибесі кеңінен танымал. Сонымен бірге Австрия, Дания, Нидерланды, Швеция, Англия, Оңтүстік Корея сияқты дамыған мемлекеттерде бұл модель тиімді нәтиже көрсетіп отыр.
Неліктен бұл модель тұрақты?
Негізгі артықшылық — оқыту мазмұны жұмыс берушінің нақты сұранысымен үйлеседі. Бұл жастардың кәсіби тәжірибесін ерте қалыптастырып, жұмыссыздық тәуекелін азайтады.
Сарапшы пікірі: Герберт Мюллердің сапары және бағалауы
Қазақстан Республикасында дуальды оқыту жүйесін енгізу жобасының сарапшысы Герберт Мюллер Қызылорда қаласына сапары барысында кәсіптік-техникалық кадрларды даярлау жөніндегі ұлттық кеңес отырысы аясында оқу орталығының қызметімен танысты. Ол біліктілікті арттыру және қайта даярлау курстарының тыңдаушыларымен кездесіп, оқу үдерісінің ерекшеліктері мен нәтижелеріне қызығушылық білдірді.
Негізгі айтылған тұжырымдар
- Орталықта оқытудың ұйымдастырылуы жоғары деңгейде екенін атап өтті.
- Германияда бұл тәжірибе 1990-жылдардан бері жүйелі түрде іске асатынын, мақсаты — өндіріс пен оқытуды тығыз байланыстыру екенін айтты.
- Оқытуды жоспарлауда қажеттілікті талдау кезеңіне ерекше назар аудару қажет екенін көрсетті.
- Орталық тәжірибесінің халықаралық практикаға сай келетінін айтып, алға қойылған мақсаттардың жүзеге асуына қолдау білдірді.
Сарапшы пікірінше, өңірдегі мемлекеттік органдармен тиімді өзара әрекеттесу тетігі бірқатар жобаларды, соның ішінде дуальды білім беру бағытындағы жобаларды дамытуға берік негіз бола алады.
Германиядағы іріктеу мен оқыту талаптары туралы
Әңгіме барысында Германиядағы мемлекеттік қызметшілерді іріктеу және оқыту жүйесіне де тоқталды. Іріктеу рәсімі еңбек өтілі бар, жоғары білімді үміткерлерге бағдарланады. Лауазым ерекшелігіне қарай қабылдау емтихандары мен әңгімелесу өткізіледі, ал емтиханнан өтуге бір ғана мүмкіндік беріледі. Қатаң талаптарға қарамастан, әкімшілік лауазымдарға конкурс жоғары.
Сондай-ақ Германияда оқытушы еңбегі абыройлы саналатынын және лайықты деңгейде ақы төленетінін атап өтті. Әрбір білікті маманның қайта оқытудан өтуі міндетті, ал қаржыландыру әртүрлі көздер есебінен жүзеге асады.
Немістік үлгінің негізгі қағидаты
Қазақстанда енгізіліп отырған немістік үлгінің маңызды қағидаттарының бірі — өндірістегі тәлімгер мен кәсіптік оқыту шеберінің бірлесіп оқыту моделі.
Кездесу соңында Герберт Мюллер оқытушылармен ынтымақтастықты күшейту және алдағы уақытта бірлесіп жұмыс істеу мүмкіндіктерін талқылады. Халықаралық негіздегі курстарда теория мен тәжірибенің тиімділігі презентациялар, бейнематериалдар және жылдар бойынша статистикалық диаграммалар арқылы көрсетіліп, курсты толық аяқтаған оқытушылар сертификаттарға ие болды.
Әлеуметтік серіктестік және тәжірибе алмасу мәдениеті
Маңызды бастамалардың бірі — Қызылорда облыстық білім басқармасының оқу орталығы ұйымдастыратын дәстүрлі облыстық форум. «Кәсіптік білім және бизнес: әріптестер сұхбаты» тақырыбындағы бұл алаңда колледж басшылары мен оқытушылары теориялық және тәжірибелік баяндамалар жасап, өзара тәжірибе алмасады. Сонымен қатар облыстық шығармашылық байқаулар да жүйелі түрде өткізілуде.
Басты бағыт
Біздің негізгі мақсатымыз — әлеуметтік серіктестермен бірлесе отырып, теория мен тәжірибені ұштастыру, өндірістік машықтану кезінде заманауи жабдықтар мен технологияларды меңгерген, білімі терең, біліктілігі жоғары, ұтқыр ойлы әрі отаншыл жас мамандарды тәрбиелеу.
Оқушылардың қызығушылығы мен кәсіпорындардың сұранысына қарай олардың жұмысқа ынтасын, ептілігі мен ұқыптылығын арттыру — дуальды оқытудағы маңызды нәтижелердің бірі.
Дуальды оқытудың артықшылықтары
Еңбек нарығындағы әсері
Дуальды жүйе бойынша оқытылған тұлға қажетті біліктілікке, еңбек дағдыларына және кәсіби білімге ие болғандықтан, еңбек нарығындағы сұранысы артады. Нәтижесінде жұмыссыздық деңгейі төмендеуге ықпал етеді.
Оқу орны үшін нәтиже
Жұмыс берушімен келісілген оқу жоспары, өндірістік тәжірибенің сапалы ұйымдастырылуы және қосымша жұмысшы мамандықтарын оқыту колледждердің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Жеке тұлғаның дамуына бағытталуы
Дуальды білім беру үдерісі білім алушының шығармашылық және іскерлік сапаларын, коммуникация дағдыларын, еңбекке бейімділігін, рухани-адамгершілік мәдениетін және жалпы сауаттылығын қалыптастыруға ықпал етеді. Ол колледж базасында қалыптасып, жұмысшы маман ретінде өндіріске бейімделеді.
Енгізу тетіктері және жоспарлау
Өндіріс орындарының сұранысы негізінде кәсіби деңгейі жоғары, көпсалалы маман даярлау үшін колледждер қосымша жұмысшы мамандықтарын оқытуға да мән беруі қажет. Көпсалалы даярлық пен қосымша мамандықтарды игерудің басты шарты — тәжірибе уақытын тиімді жоспарлау және өндіріс орындарымен келісілген оқу жоспарын жүйелі іске асыру.
Жоба кезеңі
Дуальды оқыту жүйесін енгізу жобасы (2013–2016) шеңберінде өңірлерде кешенді жұмыстар атқарылды. Қазіргі таңда кәсіптік-техникалық колледждер заман талабына сай жаңару және даму үстінде, бұл оқытудың заманауи бағдарламаларын, әдістемелерін жаңғырту мен тиімді басқарудың маңызын айқындай түседі.
Серіктестік инфрақұрылымы
Облыста әр сала мамандықтары бойынша дуальды оқыту жүйесін енгізу мақсатында бірқатар мекемелермен меморандумдарға қол қойылды. Сонымен бірге қала орталығындағы іргелі ұйымдардың базаларымен келісімшарттар жасалып, тәжірибелік оқытудың сапасы күшейтілуде.
Нәтижеге бағытталған көрсеткіш
Дуальды оқытудың маңызды артықшылығы — жас мамандардың жұмысқа орналасу үлесінің жоғары болуы. Өйткені олар жұмыс берушінің нақты талаптарына бейімделіп шығады.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Н. Ә. Назарбаев. Қазақстан – 2050 стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. Егемен Қазақстан, 14 желтоқсан, 2012.
- Азгальдов Г. Г., Костин А. В. Интеллектуальная собственность, инновации и квалиметрия. Экономические стратегии, 2008.
- Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. Алматы.
- Кәсіби білім, №5, 2014. Республикалық педагогикалық-әдістемелік журнал.
- Техникалық және кәсіптік білім, №3, 2013. Ақпараттық-әдістемелік журнал.
Автор туралы
И. Әбдікәрімов атындағы Қызылорда аграрлық техникалық колледжінің оқытушысы — Менликулов Нур Машарапович.
Қорытынды
Дуальды оқыту жүйесі кәсіби білім берудің мазмұнын еңбек нарығының талаптарымен ұштастырып, түлектің бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Теория мен тәжірибенің бірлігін қамтамасыз ететін бұл тәсіл жұмысқа орналасу мүмкіндігін күшейтіп, өңірдің экономикалық дамуына да нақты үлес қосады.
Оқырманға ұсыныс
Дуальды бағдарламаны жоспарлауда өндірістің нақты қажеттілігін талдау, тәжірибе базасымен келісілген оқу жоспары және тәлімгерлік институты — ең маңызды үш тірек.