Табиғатты қорғау, экологиялық тәрбие негіздерін қалыптастыру
Тәрбие сағатының мақсаты
Бұл тәрбие сағатының негізгі мақсаты — қоршаған орта мен адам денсаулығы туралы түсінік беру, сондай-ақ дүниетану пәнінен алған білімдерді жүйелеу. Оқушылардың табиғатты қорғау туралы көзқарасын қалыптастырып, экологиялық тәрбиенің негіздерін дамыту, табиғатты аялауға және қорғауға баулу көзделеді.
Көрнекіліктер
- Хаттар (сұрақтар жазылған парақшалар)
- Қағаздан қиылған үйлер (жауаптары жазылған)
- Суреттер (әңгімелеу және топтастыру үшін)
Өту форматы
- Ұйымдастыру бөлімі
- Психологиялық дайындық
- Қызығушылықты ояту және ой қозғау
- Мағынаны тану, тапсырмалар, ойындар
- Ой толғаныс және қорытынды
Сабақ барысы: идеялар мен негізгі мазмұн
I. Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Оқушылардың көңіл күйін көтеріп, бір-біріне жақсы тілектер айту арқылы сабаққа назарын шоғырландыру ұсынылады.
«Мен қандаймын?» қысқа таныстырылымы
- Дамира: «Мен ақылдымын»
- Оқушылар өз қасиеттерін бір сөзбен айтады (мейірімдімін, еңбекқормын, жауаптымын т.б.).
II. Қызығушылықты ояту: ой қозғау
«Не көрдік?» сұрағы арқылы табиғатқа қатысты ұғымдарды еске түсіру және талқылауды бастау.
Сұрақ
Табиғат нешеге бөлінеді?
Бағыт
Тірі табиғат және өлі табиғат туралы түсінікке әкелу.
III. Мағынаны тану: табиғат туралы түсінік
Табиғат — бізді қоршаған орта: аспан, ай, жұлдыз, ауа, күн, өзен, көл, тау, тас, жарық. Табиғат — байлықтың көзі. Адам мен табиғат әрқашан егіз ұғым: табиғат — асыраушың, қамқоршың.
Ата-бабамыздың «Жер — қазына, су — алтын, мал — байлық» деуі тегін емес. Күнделікті оқитын кітап, жазатын қағаз, ауырғанда ішетін дәрі, ішіп жүрген тағам, ішер су, тыныс алар ауа — бәрі табиғаттың сыйы.
Ерте заманда халқымыз табиғаттың кейбір туындыларын киелі деп танып, оларды жоюға болмайтынын насихаттаған. Адам табиғаттан өзіне керегін ғана алып, қалғанына зиян келтірмеуге тырысқан. Кейбір жануарлар мен құстарды, көшпелі тұрмысқа қатысты заттарды қасиетті деп қастерлеген.
Табиғаттағы өзгерістер
Табиғатта үнемі өзгерістер болады: ағаш жапырақтары сарғайып түседі, өзендерде мұз қатады, қар жауады. Бұл құбылыстар жыл мезгілдеріне байланысты.
IV. Сурет арқылы әңгімелеу және талдау
Оқушыларға суреттер беріліп, сол бойынша әңгіме құрастырады. Топтық жұмыс кезінде суреттерді мағынасына қарай топтастыру ұсынылады.
Талқылау сұрақтары
- Адамдар табиғатқа қандай зиян келтіреді?
- Адамдар табиғатты қалай қорғайды және күтеді?
Оқу бағыттары
- Су, құс, өсімдіктер туралы қысқа мәтін оқып беру
- Дәлел келтіру: «Неліктен қорғау керек?»
V. Ойын: «Почта»
Оқушыларға сұрақ жазылған «хаттар» таратылады. Тақтада жауаптары жазылған «үйлер» ілінеді. Оқушылар хаттарды сәйкес үйге жеткізуі керек.
1-хат
Адам өміріне не қажет?
Жауабы: жарық, ауа, су, жылу.
2-хат
Адам өзіне қажетті жағдайларды қайдан алады?
Жауабы: табиғаттан.
3-хат
Тірі табиғатты ата.
Жауабы: адам, жануар, өсімдік.
4-хат
Өсімдік өсуі үшін не керек?
Жауабы: топырақ, су, ауа, жылу.
VI. Тыйым сөздер мен экологиялық әдеп
Қазақ халқы табиғатқа құрметті тыйым сөздер арқылы да үйреткен. Мұндай нақылдар оқушылардың жауапкершілігін арттырады.
- Құстың ұясын бұзба.
- Жануарларды ұрып-соғып жәбірлеме.
- Көкті жұлғызбайды — «көктей соласың» деп жаман ырымға жориды.
- Аққуды атқызбайды — киелі құс деп қастерлейді.
Адамдар табиғатты анаға теңеген: табиғат мейірімді ана секілді барын адамға, жан-жануарға береді.
VII. Топшамалар арқылы тапсырмалар
1-оқушы
Суретті боя. Ненің суреті екенін ата.
2-оқушы
Жыртқыш аңдардың атын жаз.
3-оқушы
Тірі табиғатқа жататындарды қорша.
4-оқушы
Семантикалық картаны толтыр.
| Көкөніс/жеміс | Бақта өседі | Бақшада өседі |
|---|---|---|
| Алма | Иә | Жоқ |
| Жүзім | Иә | Жоқ |
| Алмұрт | Иә | Жоқ |
| Картоп | Жоқ | Иә |
| Сәбіз | Жоқ | Иә |
| Қарбыз | Жоқ | Иә |
VIII. Халық болжамдары
Табиғатты бақылаудан туған халық болжамдары оқушыларға себеп-салдар байланысын байқауға көмектеседі.
- Жаз жауынды, күз жылы болса — қыс ұзақ болады.
- Мысық жылы жерді паналаса — аяз болады.
- Қыс аязды болса — жаз ыстық болады.
- Аспанда жұлдыз көп болса — күн жылы болады.
- Құстар жоғары ұшса — күн суытады, төмен ұшса — күн жылынады.
- «Ұзақ» дейтін құс келсе — қыстың аяғы ұзаққа бармайды.
IX. Ой толғаныс: сәйкестендіру тапсырмалары
Қайсысы нені жақсы көреді?
- Қоян — шөп
- Аю — жаңғақ
- Ит — сүйек
- Кірпі — алма (немесе жәндік қорегі туралы талқылау)
- Тиін — жаңғақ
Қайсысы қай топқа жатады?
Құс
Торғай, Тоқылдақ
Жануар
Түлкі, Қасқыр
Өсімдік
Жусан, Ағаш
X. Қайта ой шақыру: қорытынды сұрақтар
- Табиғат нешеге бөлінеді?
- Туған жеріңнің табиғатын қалай қорғайсың?
- Құстарға қалай қамқорлық жасайсың?
- Су туралы не білесің?
Қорытынды
Табиғат байлықтарын қорғай білу — әр азаматтың борышы. Табиғатты аялап, сүйейік: ағаш егейік, көкті жұлмайық, туған ауылымыздың табиғатын қорғап, таза ұстауға атсалысайық. Әрбір адам табиғатты қорғауға және сақтауға міндетті.