Қазақша рефераттар

Биші қыздар

Ұлттық өнер мен тәрбие: қазақ аруының қадір-қасиеті

Атырау қаласы, Еркінқала селосы, Еркінқала балалар саз мектебінің халық әні–терме мамандығының мұғалімі Идирова Жадыра Саматқызы ұсынған тәрбиелік-танымдық бағдарлама қазақ қыздарының нәзіктігін, ибалы мінезін, өнерге бейімін және ұлттық болмысын дәріптеуге бағытталған.

Негізгі идея

Қазақ дүниетанымында «қыз» ұғымы әсемдікпен, әдептілікпен, инабаттылықпен және көркем мінезбен астасады. Халық сөзінде қыз баланың ұқыптылығы мен шеберлігі ерекше қастерленіп, бейнелі теңеулер арқылы жеткізіледі.

«Қыздың жиған жүгіндей»

«Қыздың тіккен кестесіндей»

«Қыз – елдің көркі, гүл – жердің көркі»

«Жақсы қыз – жағадағы құндыз»

«Қызы бар үйдің қызығы бар»

Мақсаты

  • Ұлттық дәстүрге сай әдептілік, көріктілік, ептілік, инабаттылық секілді қасиеттерді таныту.
  • Халықтың әдет-ғұрпы арқылы қыз тәрбиесіне тән дағдыларды бойға сіңіру.
  • Жасөспірім қыз баланың бойына ұлттық рух дарыту.
  • Салт-дәстүрді ұмытпай, жалғастыра білуге баулу.
  • Нағыз қазақ аруына тән қылық пен мәдениетті қалыптастыру.
  • Жан-жақты білімді, ұшқыр ойлы тұлға тәрбиелеу.
  • Ұлттық қолөнерді дәріптеу және шығармашылыққа жетелеу.

Сахнаны безендіру

Көрнекілік ретінде газет қиындылары, суреттер, нақыл сөздер мен мақал-мәтелдер, өрнекті шарлар қолданылады. Мақсат — сахнаға ұлттық нақыш беріп, көрерменге жылы әрі мағыналы орта қалыптастыру.

Өткізілу барысы

  1. 1) Таныстыру

    Үйірме және арулармен танысу.

  2. 2) Ән өнері

    Ән орындау арқылы ұлттық әуезді сезіндіру.

  3. 3) Сұрақ-жауап

    Салт-дәстүрге қатысты танымдық бөлім.

  4. 4) Би өнері

    Қазақ биі.

  5. 5) «Кәне, жас суретші!»

    Композиция құрастыру (аппликация немесе панно).

  6. 6) «Мың бұралған бишілер»

    Би өнерін жалғастыру.

  7. 7) «Ою-өрнек ой айтар»

    Ою-өрнек туралы қысқаша мағлұмат.

  8. 8) «Сән үлгісі»

    «Мен дизайнер болсам» шығармашылық бөлімі.

  9. 9) Қорытынды

    Қорытынды сөз, бағалау, тілек.

Жүргізуші сөзі: кіріспе

1-жүргізуші

Қайырлы күн, қадірменді ұстаздар, ардақты ата-аналар және оқушылар! Қазақ халқы «қыз» сөзінің өзін әдеміліктің, әдептіліктің, инабаттылықтың, сұлулықтың белгісі деп таныған. Халық ауыз әдебиетінде қыз баланың ұқыптылығы, шеберлігі, сүйкімділігі, жан нәзіктігі, өнер мен білімге бейімділігі жоғары бағаланады.

2-жүргізуші

Қыз емес, қыздың аты — қызыл алтын,
Көрінер туған айдай жүзі жарқын.
Үлкеннің алдын кесіп сөз сөйлемес,
Халқының сақтай білген ізгі салтын.

Қыз бала — бойжеткен, келін, ана,
Бәрі де дер кезінде дара тұлға.
Ұрпағыңның ойласаң болашағын,
Қызды сыйла, жамағат, қызды сыйла.

1-жүргізуші

Біз қыз баланың бойынан нәзіктік пен сұлулықты, ұяңдық пен инабаттылықты, сыпайылықты, әдемілік пен ұялшақтықты, өнерпаздық пен іскерлікті, шеберлік пен ақ ниеттілікті көргіміз келеді. Бүгінгі өнер көрсететін сұлу бойжеткендер — осы асыл қасиеттердің жарқын дәлелі.

«Бейнелеу өнері және шебер қолдар» үйірмесінің саналары сергек, ойлары озық, бойларын киелі өнер кернеген, жан-жақтарына нұр сепкен қазақ аруларының өнерін тамашалауға қош келдіңіздер!

Үйірме таныстырылымы

Алдымен үйірмені және өнер көрсететін аруларды қысқаша таныстыра кеткен жөн. Бұл үйірмеде қыздар қылқаламмен бейнелеуді, матамен жұмыс істеуді, оюлауды, кестелеуді және композиция құрастыруды меңгереді.

Өнер туралы жыр

Әлемдегі бар жақсыны жиып алып,

Бейнелейміз қылқаламмен әрлеп алып.

Түрлі-түсті мата-жіпті қиып алып,

Кестелейміз сан қылып, оюлап.

Табиғаттың сұлулығын ырғақтап,

Тау-тасын, гүл-жотасын айқындап,

Түсіреміз керілген кенеп матаға

Алуан түрлі майлы бояу күшімен.

Көреміз біз басқаның көре алмаған тұстарын,

Сезінеміз жүрекпен жер шарының қыр-сырын.

Туындыны жасаймыз қиялменен шарықтап,

Болашақта өнермен бірге ұшамыз қалықтап!

Арулар таныстыруы

  • Аққайша

    Сабақты жақсы меңгерген, жақсылықты жөн көрген. Ата-анасы Аққайшаға әдемі есім берген.

  • Гүлмерей

    Ән салудан жалықпайды, шаршамайды ол сірә. Гүлмерейдің сан өнерінің сырын терең ұға біл.

  • Ботагөз

    Алар әрдайым бестігін. Аққұба қыз кескіні. Бойшаң Ботагөз — ұяңдау дегенді естідік.

  • Бақытгүл

    Оқуы үнемі үздік, есеп шығарса оздырыпты. Арамызда Бақытгүл — мінезі байсалды, өзі биязы қыз.

  • Іңкәржан

    Өнерлі ару, талай қырды игерген. Жолың болсын, Іңкәржан — өнеріңді төк енді!

Ән өнері: «Қазақ қызы»

Қазақ халқында «Қыз — елдің көркі, гүл — жердің көркі» деген мақал бар. Бұл сөз қыз баланың нәзіктігін, сүйкімділігін және салтқа беріктігін айқындайды. Сондықтан мерекелік бағдарламаны қыздарға арналған әнмен бастау — мәнді дәстүр.

Орындайтындар

Қыздар тобы

Назар аударатын ой

Ән — ұлттық мінезді, іштегі әуезді мәдениетті жұмсақ жеткізетін көркем құрал.

Тәрбие негізі: еңбек пен ұқыптылық

1-жүргізуші

Қазақта ұл балаға сырттағы ауыр жұмыстарды жүктеген.

2-жүргізуші

Ал қыз балаға төсек жинау, үй жинау, ас әзірлеу, шай құю сияқты үй ішіндегі жұмыстар тапсырылған.

1-жүргізуші

Бұл істердің барлығы қыз балаға ерте жастан үйретілген. Ендеше қыздарымыздың өнерін тамашалайық: ас әзірлеу, шай құю, тоқыма тоқу, ою-өрнек, төсек жинау.

«Ою-өрнек ой айтар»

Бұл бөлімде қыздарымыздың қол икемі мен талғамын байқаймыз: әр өрнекті нақышына келтіріп ойып, ежелден ұлттық төсеніш саналатын текемет үстіне орналастыру шеберлігі көрсетіледі. Сонымен қатар ұлттық ою-өрнектің шығу тарихы мен түрлері туралы қысқаша мағлұмат беріледі.

Ізгі тілек

Ару қыз да өнерлі, бар өнерді игерген. Жолың болсын, ару қыз — өнеріңді төк енді.

Би өнері: қазақ биі

Би — әсем қимыл ғана емес, ол мінездің мәдениеті, ырғақтың тәртібі, ұлттық көркемдіктің көрінісі. Сахна төрінде биші қыздар қазақ биін ұсынады.

Сахнада

Биші қыздар — «Қазақ биі»

Бағдар

Қимыл үйлесімі, ұлттық нақыш, сахна мәдениеті.

Қорытынды ой

Бұл бағдарлама қыз баланың бойына ұлттық рухты сіңіруді, салт-дәстүрді ұлықтауды және өнер арқылы тәрбиелеуді көздейді. Ән, би, қолөнер, көркем жұмыс және сұрақ-жауап бөлімдері — бәрі бір мақсатқа қызмет етеді: қазақ аруына тән әдеп пен көркем мінезді бекіту.