Ерболат Мұратбек Ермұратұлы (8 - сынып оқушысы) Жетім де жетер мұратқа ( Жусан иісі шығармасы ізімен)Ертеде бір жетім бала болыпты
Ерболат Мұратбек Ермұратұлы (8-сынып оқушысы)
«Жетім де жетер мұратқа» әңгімесі «Жусан иісі» шығармасының ізімен өрбитін ой-толғамға құрылған. Мұнда жетім баланың батылдығы мен әділ сөздің құдіреті арқылы тұтас елдің тынысы түзелетінін көреміз.
Жолға шыққан жетімнің ізденісі
Ерте заманда бір жетім бала болыпты. Қамқор болар әке-шешесі де, жанашыр туысы да жоқ екен. Ол өнер іздеп, жақсы іс үйрену үшін ел аралап жолға шығады.
Жол үстінде талай қиындықты бастан өткеріп, сан түрлі адамдармен кездеседі: өнерліден — өнер, өнегеліден — өрелі сөз үйренеді, ал қиындықтан — жол табуды меңгереді.
Хан жарлығы: марапат па, қатер ме?
Бір күні жетім бала үлкен шаһарға келеді. Қалың халықтың арасынан жар салып тұрған хабаршының сөзіне құлақ түреді:
«Тыңдаңыздар, халайық! Хан жарлығын тыңдаңдар! Кімде-кім ханның тапсырмасын мүлтіксіз орындаса — ғұмырына жететін байлық алып, бас уәзір болады. Ал орындай алмаса — басы алынады».
Бұл сөзден көптің жүрегі дауаламай қалады: бірі қорқады, бірі өз күшіне сенбейді. Хан алдына барушылар сиреп кетеді.
Ханның мазасын алған түс
Хан баланы жылы қарсы алып, ішкі сырын ашады. Байлығы жеткілікті, ел де бар, бірақ түнде көзін жұмса болды — түсінде ашынған ана, ызалы әке, жылаған бала көрінеді. Сол түстерден ұйқы қашып, күндіз күлкіден айырылған.
Ханның талабы біреу-ақ: осы түстің себебін тауып, емін айту.
Жетім бала ханнан үш күн мұрсат сұрап, елдің жайын білмекке халық арасына кетеді.
Үш күннен кейін: әділ шарт
Үш күн өткен соң жетім бала ханға қайта келіп, шешімнің кілті шартта екенін айтады: уәзірлер халықтан жиналатын салықты азайтсын, жұрт өз еңбегінің жемісін көрсін; жағдайы төмендерге киім-кешек, азық берілсін; үйі жоқтарға баспана берілсін.
Салықты жеңілдету
Халықты титықтататын ауыр алым азайса, тіршілік түзеледі.
Әлеуметтік қамқорлық
Киім-кешек пен азық — ашынған көңілді сабырға шақыратын ең әуелі қажет дүние.
Баспана
Үй — тыныштықтың іргесі. Ірге берік болса, елдің берекесі де орнығады.
Хан сәл ойланып, уәзірлеріне баланың талабын орындауды бұйырады.
Түстің шын себебі
Үш күннен кейін хан жетім баланы сарайға шақыртады. Бұл жолы ханның жүзі жадыраңқы: түнде тыныш ұйықтап, жақсы түстер көргенін, денсаулығының жақсарғанын айтады.
Жетім баланың тура сөзі
Бала ханға бәрін жасырмай түсіндіреді: «Шаш ал десе, бас алатын» уәзірлер халықтан салықты шектен тыс жинап, бар жиған-тергенінен айырған. Салықтан артылғаны асқа да, киімге де жетпей, ата-ана ашынып, бала жылаған. Сол қарғыс пен көз жасы ханның түсіне еніп, маза бермеген.
Ал емші-балгерлер мен хан алдына келген көп адам шындықты айта алмаған: басынан айырылудан қорқып, «ақты ақ, қараны қара» деп әділін айтпаған.
Соңғы үш күнде халықтың тұрмысы оңалып, басы баспанаға, аузы асқа жеткен соң, жұрттың алғысы мен қуанышы ханға тыныштық сыйлаған.
Қорытынды: мұратқа жеткізген әділдік
Хан жетім баланың тапқырлығына да, батылдығына да разы болып, оны бас уәзір етіп тағайындайды әрі ғұмырына жететін байлық береді.
Содан бастап жетім бала ханның ақылшысы әрі сенімді серігіне айналады. Бұл хан билеген шаһардың халқы аштық пен жоқшылықты көрмей, берекелі өмір сүріпті. Осылайша жетім бала өз мұратына жеткен екен.