Алтын қақпа сұрақтары
Сабақтың барысы
Бұл сабақта тақырып ойын форматында ашылады: оқушылар сұрақ-жауап арқылы өзара жарысып, тарихи ұғымдар мен даталарды нақтылайды. Әр бөлім белгілі бір дағдыны дамытады: есте сақтау, логикалық ойлау, терминдермен жұмыс және командалық әрекет.
1) «Ой атасы»
Екі топ бір-біріне тақырып бойынша сұрақ қояды. Мақсат — нақты, дәл және қысқа жауап беру арқылы ұпай жинау.
«Әбілқайыр» тобының сұрақтары
- 1. XV ғасырдың басында қандай тарихи оқиға болды?
- 2. XV ғасырдың басында Әбілқайырға қандай тайпалар шабуыл жасады?
- 3. Әбілқайыр ханның үстемдігіне наразы болған қазақ тайпалары қай жаққа қоныс аударды?
- 4. Қазақ хандығы қашан құрылды?
- 5. Моғолстан ханына қазақ сұлтандары не үшін қажет болды?
- 6. Моғолстан ханы Есенбұға қай жылы қайтыс болды?
- 7. Қазақ хандығына қосылған тайпалардың бірігуінің маңызы қандай?
«Жәнібек» тобының сұрақтары
- 1. Ақ Орданың орнына кім келді?
- 2. Кімдермен күрес жүргізді?
- 3. Ұрыста кімдер жеңіске жетті?
- 4. Есенбұға хан Керей мен Жәнібекке Моғолстанның қай бөлігінен жер бөліп берді?
- 5. Қазақтың алғашқы ханы кім?
- 6. XV ғасырдың 50–70-жылдары Әбілқайыр ханның қол астынан қанша адам көшіп кетті?
- 7. XV ғасырдың орта шеніндегі Қазақ хандығының экономикасы қандай болды?
- 8. XV ғасырдың аяғындағы Қазақ хандығының экономикасы қандай болды?
2) «Таңғажайып алаң»
Ойын теледидардағы «Поле чудес» үлгісінде жүргізіледі: оқушылар анықтама бойынша сөзді табады.
Анықтама
Алтын Орданы құрушы моңғол ханы.
Жауабы: Батый
Анықтама
1227–1255 жылдары Алтын Орданы билеген.
Жауабы: Батый
Анықтама
Моңғол хандарының куәлік ретінде берілетін ерекше белгісі.
Жауабы: Пайза
Қосымша анықтама
Әмір Темірдің әкесі кім? Ол моңғолдың түркіленген барлас тайпасынан шыққан.
Жауабы: Тарағай
3) «Алтын қақпа»
Ойын орта ғасырлардағы Қазақстан тарихына қатысты терминдер бойынша жүргізіледі. Әр «қақпа» — күрделілік деңгейі.
Тас қақпа
1) «Ханака» сөзі нені білдіреді?
Жауабы: Ханака — дін жолын ұстанған тақуалар мен кезбе дәруіштер үшін салынған қонақ үй.
2) «Үшір» сөзі нені білдіреді?
Жауабы: Үшір — еңбекке жарамды адамдардың табысынан алынатын салық.
3) «Рабад» сөзін қалай түсінесің?
Жауабы: Рабад — орта ғасырлық қаланың егін егушілер мен мал өсіруші қарапайым халық тұратын сыртқы бөлігі.
Күміс қақпа
1) «Қанқаш» сөзінің мағынасы қандай?
Жауабы: Қанқаш — оғыз мемлекетіндегі шонжарлардан құрылған кеңес.
2) «Кешіктен» сөзі нені білдіреді?
Жауабы: Кешіктен — ханның жеке басын қорғайтын жасауыл.
3) «Инал» сөзі нені білдіреді?
Жауабы: Инал — оғыз мемлекеті билеушісінің мұрагері.
Алтын қақпа
1) «Өмілдірік» дегеніміз не?
Жауабы: Өмілдірік — ат әбзелі; ертоқымның кейін сырғып кетпеуін қамтамасыз етеді.
2) «Сардоба» сөзінің мағынасы қандай?
Жауабы: Сардоба — су сақтауға арналған және белгілі мақсатпен тұрғызылатын күмбезді құдық.
3) «Сойырғал» сөзінің мағынасы қандай?
Жауабы: Сойырғал — әскери қызмет үшін мұраға түпкілікті берілетін жер.
Алтын сандық
«Қылует» сөзінің мағынасы қандай?
Жауабы: Қылует — сопылық құлшылық етушілер үшін жер астынан салынған мінәжат үйі.
4) «Таза тақта»
Бұл бөлімде тақырып бекітіледі: тақтаға жазылған даталар, есімдер және дерек атаулары табылған сайын өшіріледі.
Бекіту және қорытынды
Сабақ соңында «Қазақ хандығының құрылуы» тақырыбы бойынша негізгі деректер мен ұғымдар қайта шолынады. Екі топ та ойын тапсырмалары арқылы білімін дәлелдейді.
Қатысушылар
- «Әбілқайыр» тобы топтық жұмыс
- «Жәнібек» тобы топтық жұмыс
Рефлексия
Оқушылардың белсенділігі мен ынтасына алғыс білдіріліп, жинаған ұпайлары негізінде қорытынды бағалау жасалады.
Қорытынды сөз
Бүгінгі тарихи-танымдық ойын сабағына белсенді қатысқандарыңыз үшін рақмет!