Қазақша рефераттар

Мемлекеттің құрылымы

Сабақ тақырыбы: Ғұндар тарихы және Ғұн мемлекетінің қалыптасуы (6-сынып)

Бұл сабақ жоспары оқушыларға ғұндардың ерте кезеңі, мемлекеттік құрылымы және тайпалық бірлестігі туралы жүйелі түсінік беруге бағытталған. Сонымен қатар 5-сыныпта өткен білімді толықтырып, тарихи деректермен жұмыс істеу дағдыларын дамыту көзделеді.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

  • Ғұн мемлекетінің ерте кезеңі туралы мағлұмат беру.
  • Мемлекеттік құрылымы мен басқару жүйесін түсіндіру.
  • Ғұн тайпаларының бірлестігі туралы білімді жүйелеу және толықтыру.

Дамытушылық

  • Ой-өрісті кеңейту, есте сақтау және шапшаң ойлау қабілетін дамыту.
  • Сұрақ-жауап, диагностика арқылы мәтінмен жұмыс дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелілік

  • Достыққа, татулыққа тәрбиелеу.
  • Отанға, елге, жерге сүйіспеншілікті күшейту.
  • Туған ел тарихын білуге ынталандыру.
  • Азаматтық-патриоттық тәрбие беру.

Сабақтың түрі

Аралас сабақ.

Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, география, математика.

Көрнекіліктер мен құрал-жабдықтар

  • Электронды оқулық, слайдтар
  • Плакаттар, карточкалар
  • Компьютер, интерактивті тақта
  • Карта, сұрақтар жасырылған шарлар

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу.
  • Оқушыларды түгендеу.

II. Үй тапсырмасын сұрау

Ойын форматы: «Дұрыс па, бұрыс па?»

Слайдта гүлдердің астында жасырылған сұрақтар беріледі. Оқушы мәлімдеме дұрыс болса «дұрыс» деп дәлелдейді, бұрыс болса дұрыс жауабын айтып түзетеді.

1. Қаңлылар б.з.б. III–II ғасырлардан б.з. V ғасырына дейін өмір сүрді.

Дұрыс.

2. «Вэсаканың ер жүрек ұлдары Канха қамалының алдында құрбандық берді» деп қытай тарихшысы Сыма Цянь жазған.

Бұрыс.

Дұрыс жауабы: бұл дерек ежелгі Иранның қасиетті кітабы «Авестада» (б.з.б. VI ғ. шамасы) кездеседі.

3. Қаңлылардың өмірі мен тұрмысы туралы Сыма Цяньнің «Тарихи жазбаларында» және «Цянь Ханьшу» деректерінде айтылады.

Дұрыс.

4. Қаңлы ескерткіштері 4-ке бөлінеді: Қауыншы, Отырар–Қаратау, Жетіасар, Көк-Мардан.

Бұрыс.

Дұрыс жауабы: қаңлы ескерткіштері 3 мәдениетке бөлінеді: Қауыншы, Отырар–Қаратау, Жетіасар.

5. Қаңлылардың негізгі қонысы Әмударияның орта ағысы, қазіргі Бішкек маңынан Қаратауға дейінгі аралық болды.

Бұрыс.

Дұрыс жауабы: негізгі қонысы Сырдарияның орта және төменгі ағысы; қазіргі Ташкент маңы, Қаратау бөктерінен Талас өзеніне дейінгі аумақ.

6. Қаңлы елінің билеушісі — хан, астанасы — Битянь қаласы.

Дұрыс.

7. Алтын-асар, Көк-мардан, Пұшық-мардан сияқты қалалары болған.

Дұрыс.

III. Жаңа тақырыпты түсіндіру

Сабақ жоспары

  1. 1.Ғұндар тарихының ерте кезеңі
  2. 2.Мемлекеттік құрылымы
  3. 3.Ғұн тайпаларының бірлестігі

Электронды оқулықтан тиісті бөлім тыңдалып, карта арқылы аумақтар көрсетіледі.

1) Ғұндар тарихының ерте кезеңі

Б.з.б. I мыңжылдықта қазіргі Моңғолияның оңтүстігінен бастап Каспий өңіріне дейінгі Орталық Азия аумағын көптеген тайпалар мекендеді. Солардың бірі — ғұн тайпалары.

Қытай деректерінде ғұндар туралы мәліметтер б.з.б. III ғасырдың аяғынан бастап кездеседі. «Ғұн» атауы деректерде сюнну, гун, хун сияқты нұсқалармен берілген.

Ғұндар кезеңі: б.з.б. IV ғасырдан б.з. III ғасырына дейінгі аралық.

Тапсырма: картадан ғұндардың орналасқан аумағын көрсету.

2) Мемлекеттік құрылымы және әскери жүйесі

Мемлекеттің ең жоғарғы билеушісі шаньюй деп аталды. Одан кейінгі орында шаньюйдің жақын туыстары арасынан шыққан түменбасылар тұрды.

Ғұндар 24 рудан тұрған.

Әр руға 1 түменбасы басшылық еткен.

Әр түменбасының қол астында 10 000 атты әскер болған.

Есеп тапсырмасы: 24 түменбасы болса, жалпы әскер саны қанша?

Жылына үш рет ақсақалдар кеңесі шақырылып отырған. Бұл дәстүр басқарудағы тұрақтылық пен ортақ шешім қабылдаудың маңызды тетігі болды.

Б.з.б. III ғасырда Цинь патшалығы солтүстіктегі көршілерінен қорғану үшін Ұлы Қытай қорғанын салды. Бұл тақырыпты Ежелгі Қытай бөлімінен еске түсіру ұсынылады.

  • Қорғанның биіктігі мен ұзындығы қандай?
  • Қорған үстімен қанша адам қатар жүре алады және немен жүре алады?
  • 60–100 метр сайын қандай қорғаныс нысандары орналастырылған?

3) Ғұн тайпаларының бірлестігі және күшеюі

Ғұн тайпаларының бір мемлекетке бірігіп, күшейген кезеңі б.з.б. II–I ғасырлар аралығы, әсіресе Мөде билік еткен тұста айқын көрінді. Оның әскери реформалары ғұндардың қуатын арттырды.

Деректер бойынша, ғұндар Хань әулетінің негізін қалаушы Лю Бан әскерін де жеңіп, иеліктерін Байкал көлінен Тибет тауына дейін, сондай-ақ Шығыс Түркістаннан Хуанхэ өзенінің орта ағысына дейін кеңейтті. Үйсін, қаңлы, алан сияқты тайпаларға ықпалын жүргізді.

Б.з.б. I ғасырдың ортасында, нақтырақ айтқанда б.з.б. 55 жылы, ғұндар қаңлылармен бейбіт қатынаста болды. Алайда кейінгі кезеңдерде көші-қон үдерістері күшейіп, б.з.б. II ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін Батыс Еуропаға дейін қоныс аудару қозғалыстары басталды.

IV. Бекіту кезеңі

Мәтін бойынша диагностика

Оқушыларға мәтін беріледі. Әр сөйлем оқылып, «білемін / толық білемін / білмеймін» тәрізді диагностика жасалады. Үлгі кесте плакатта көрсетіледі. «Білмеймін» деген тұстар дәптерге көшіріліп жазылады.

2–3 оқушы мәтінді дауыстап оқып, қорытындылайды.

«5 жол өлең» құрастыру

  1. 1. Зат есім: Мемлекет
  2. 2. Зат есім + сын есім/сан есім: Ғұн мемлекеті
  3. 3. Зат есім + сын/сан есім + етістік: Ғұн мемлекеті бөлінді
  4. 4. Толық сөйлем: Ғұн мемлекеті б.з.б. 55 жылы екіге бөлінді.
  5. 5. Синоним: хандық, орда, әмірлік, республика

Жасырын сұрақтар және «бас қатырғыш» тапсырмалар

Шарлардың ішінде жасырылған сұрақтарға жауап беру

  1. 1.Ғұндар туралы қандай деректерде айтылған? Оларды қалай атаған?
  2. 2.Ғұн мемлекеті өмір сүрген кезеңді ата.
  3. 3.Картадан ғұндардың мекендеген жерлерін көрсет.
  4. 4.Мемлекеттің басқару құрылымын түсіндір.
  5. 5.Ғұн мемлекеті қашан және нешеге бөлінді?
  6. 6.Қай билеуші тұсында жері кеңейді? Қандай тайпалармен соғысып, ықпалын арттырды?

Өзіндік бағалау

Оқушылар тапсырмаларға қатысуына, жауаптарының дәлдігіне және белсенділігіне қарай өзін бағалайды.

V. Қорытындылау және үй тапсырмасы

Сабақты қорытындылау

Негізгі ұғымдар қайталанады: ғұндардың шығу тегі туралы деректер, кезеңі, аумағы, шаньюй билігі, түмендік жүйе, Мөде реформалары және көші-қон бағыты.

Үйге тапсырма

  • §20 оқу.
  • Ғұндардың қыш ыдыстарының суретін салып келу.
  • Өзіндік бағалауды аяқтау.