Суға бір қасық тұз салып араластыру
Су — еріткіш: суда еритін және ерімейтін заттар
Бұл сабақта судың еріткіш ретіндегі қасиеті тәжірибелер арқылы дәлелденеді. Оқушылар қандай заттардың суда еритінін және қандай заттардың ерімейтінін бақылап, қорытынды жасайды. Сонымен қатар судың адам өміріндегі маңызы талқыланып, суды ластамау және үнемдеп пайдалану мәдениеті қалыптастырылады.
Сабақтың мақсаттары
- Судың еріткіш қасиетін тәжірибелер арқылы түсіндіру; суда еритін және ерімейтін заттар туралы нақты мағлұмат беру.
- Судың адам үшін маңызын ашу және сусыз тіршілік жоқ екенін дәлелдеу; байқағыштық пен танымдық қабілетті дамыту.
- Суды ластамауға және суды үнемдеп пайдалануға тәрбиелеу.
Қажетті құрал-жабдықтар
Су, тұз, қант, құм, саз, крахмал, ас содасы, бор, калий перманганаты, плакаттар, тірек сызбалар, суреттер.
Ескерту: тәжірибе кезінде ерітінділерді ішпеу, көзге тигізбеу, жұмыс соңында қолды жуу.
Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Сынып назарын сабаққа аудару, жағымды көңіл күй қалыптастыру:
Қайырлы күн деп айтамыз,
Түсте бірге қайтамыз.
Отбасының гүліміз,
Бірге өтер күніміз.
Сыныбымыз тап-таза,
Бор да дайын тақтада.
Ойымызды жинақтап,
Отырайық партаға.
Үй тапсырмасын тексеру: судың қасиеті және жай-күйі
Оқушылардың су туралы алдыңғы білімін жинақтау үшін сұрақтар қойылады және тірек сөздермен қорытынды жасалады.
Судың негізгі қасиеттері
- Мөлдір
- Иісі жоқ
- Дәмі жоқ
- Пішіні болмайды (ыдыстың пішінін қабылдайды)
- Жұғады
Судың үш күйі
Сұрақтар: Судың қандай үш күйі болады? Бір күйден екінші күйге қалай өтеді (қыздыру, салқындату арқылы)?
Жаңа тақырыпқа кіріспе
Адам өміріне не қажет? Ауа, жарық, жылу және су. Су — табиғатта ең көп таралған заттардың бірі әрі көптеген заттарды ерітетін ерекше қабілеті бар.
Оқулықпен жұмыс: су туралы негізгі деректер
Табиғаттағы су
- Су жер бетінде өте көп кездеседі: өзен, көл, теңіз, мұхит.
- Жер бетінің шамамен үштен екі бөлігін су алып жатыр.
- Сусыз тіршілік жоқ.
Негізгі ұғым
Су — өте жақсы еріткіш. Кейбір заттар суда толық еріп, ерітінді түзеді; ал кейбірі ерімей, түбіне шөгеді немесе лайландырады.
Кілтті идея: Еритін зат суға араласқанда көзге көрінбей кетеді, ал ерімейтін зат тұнбаға түседі немесе бөлшектері сақталады.
Тәжірибелер: суда еритін және ерімейтін заттар
Оқушылар топпен жұмыс істейді. Әр топ бір затты суға салып, араластырып, өзгерісті бақылайды және қорытынды шығарады.
1-топ: Қант
Ериді- Қант суға салғанда тез ериді.
- Су мөлдір күйінде қалады.
- Судың дәмі тәтті болады.
2-топ: Тұз
Ериді- Тұз суға салғанда ериді.
- Су мөлдір күйінде қалады.
- Судың дәмі ащы (тұзды) болады.
3-топ: Құм
Ерімейді- Құм араластырғаннан кейін де ерімейді.
- Құм түйіршіктері стакан түбіне шөгеді.
4-топ: Саз
Ерімейді- Саз суға араласқанда су лайланады.
- Біраз уақыт тұндырғанда саз түбіне шөгеді.
Дәптермен жұмыс: бақылауды тіркеу
Оқушылар тәжірибе нәтижесіне сүйеніп, суда еритін және ерімейтін заттарды екі топқа бөліп жазады.
Сергіту сәті
Қоюланып тағы бұлт,
Жауды жаңбыр себелеп.
Жапырақты жамылып,
Бұға қалды көбелек.
Логикалық тапсырма
Жүк артқан екі түйе жолға шықты: біреуіне тұз, екіншісіне мақта артылған. Алдарынан өзен кездесті. Тұз артқан түйе өзеннен жеңіл өтті, ал мақта артқан түйе ауыр өтті. Неге?
Нұсқау: суда тұз ериді (жүк жеңілдейді), ал мақта су сіңіреді (жүк ауырлайды).
Жұмбақтар
Ақ көрпесін тұйықтап, қыстай жатыр ұйықтап.
Жауабы: қар
Тілі былдыр, үні сылдыр.
Жауабы: жаңбыр
Отқа жанбас, суға батпас.
Жауабы: мұз
Дәмі де жоқ, түсі де жоқ, пайдаланбас кісі де жоқ.
Жауабы: су
Қорытынды және бағалау
Қорытынды ой
Су — көптеген заттарды ерітетін табиғи еріткіш. Қант, тұз, ас содасы, калий перманганаты суда ериді, ал құм, саз, бор сияқты заттар ерімейді және тұнбаға түседі.
Үй тапсырмасы
- Судың еріткіш қасиеті туралы қысқаша мазмұндама жазу.
- Үйде қауіпсіз түрде 2 затпен тәжірибе жасап, «ериді/ерімейді» деп белгілеу.
- Суды үнемдеудің 5 тәсілін жазу.
Экологиялық дағды
Су — ортақ байлық. Оны ластамау, тұрмыста үнемдеп пайдалану және су көздерін қорғау — әрқайсымыздың жауапкершілігіміз.