Шаттық шеңбері атты тренинг өткізу
Байқоңыр қаласы • №2 К. Э. Циалковский атындағы жалпы білім беретін орта мектеп
I санатты бастауыш сынып мұғалімі: Жакупова Алмагүл Байдуллаевна
Бұл жазба мектеп пен отбасы арасындағы байланысты күшейтуге бағытталған. Онда «Өзін-өзі тану» пәнінің мәні, бала тәрбиесіндегі пайдасы және ата-анамен бірлесе жұмыс істеудің тиімді жолдары жүйеленіп беріледі.
Кіріспе
Құрметті ата-аналар мен әріптестер! Бүгінгі басқосу — мазмұны бөлек, тәжірибеге негізделген кездесу. Осы орайды пайдаланып, мен жүргізіп жүрген «Өзін-өзі тану» пәнінің ерекшелігін, оның бала тәрбиесіне беретін үлкен пайдасын, сондай-ақ ата-ананың өз баласының мінез-құлық қырларын, арман-мақсатын тереңірек түсінуіне тигізетін көмегін бөліскім келеді.
Пәннің енгізілуі
«Өзін-өзі тану» пәні біздің мектепте 2010–2011 оқу жылынан бастап эксперимент ретінде жүргізіле бастады. Идея авторы — республиканың бірінші ханымы Сара Алпысқызы Назарбаева. Пән 2001–2002 оқу жылынан Алматы қаласындағы балабақшалар мен мектептерде жеке сабақ ретінде енгізіліп, 2002–2003 оқу жылынан бастап еліміздің аймақтарында эксперименттік алаңдарда жүйелі түрде қолға алынды.
Рухани-адамгершілік негіз
Бұл білімнің түп-тамыры халқымыздың ұлттық құндылықтарынан, рухани мұрасынан, дүниетанымы мен тағылымдық ой-толғауларынан бастау алады. Өзін таныған, өмірдің мәнін түсінген адам өз-өзін қадағалап, өзін тәрбиелеуге ұмтылады; өмірден өз орнын, өз бақытын табуға талпынады.
Неге бұл пән бүгін де қажет?
Қоғамда сүйіспеншілік пен ізгілік, мейірімділік пен қайырымдылық, шыдамдылық пен имандылық, адалдық пен ибалық сияқты асыл қасиеттер ауадай қажет. Бүгінгі күннің ең басты қажеттілігі — адамдар арасындағы сыйластық, бірін-бірі қадірлеу және құрметтеу мәдениеті. Бұл — адамға өзін, қоршаған ортаны және әлемді тануға мүмкіндік беретін қабілеттер жиынтығы.
Негізгі бөлім: ата-ана арманы және басты бағдар
Әр ата-ана баласының қабілетті, тапқыр, талантты болып, қатарынан озық өскенін қалайды. Бұл — табиғи тілек. Дегенмен ең басты арман — «балам жақсы Адам болса екен» деген ниет болуы тиіс: ержеткенде қоғамға пайда әкелетін, айналасына зиян келтірмейтін, өз ар-ұятына кір келтірмейтін тұлға қалыптастыру.
Адам өз “Менін” біліммен толықтырып, өмір тәжірибесін жетілдіріп, өзін махаббаттың құдіретті күшімен үнемі байытып отырса — бұл оның ең маңызды қасиеттерінің бірі. — Сара Алпысқызы Назарбаеваның «Өмір әдебі» еңбегіндегі ой түйіні негізінде
Тәжірибелік сабақ үлгісі: «Өмір дегеніміз не?»
Сабақтың мақсаты
- Ата-ананың өмірге деген сүйіспеншілігін арттыру.
- Осы арқылы баланың өмірге көзқарасын қалыптастыруға ықпал ету.
Көрнекіліктер
- Қанатты сөздер жазылған плакаттар
- Суреттер, слайдтар
- Музыка әуені
- Ойындарға арналған үлестірмелі материалдар
Негізгі ой
Сабақтағы әр кезең ата-ана мен баланың ішкі әлемін жақындатып, тыңдай білуге, түсіне білуге және жылы тілектің тәрбиелік күшін сезінуге бағытталады.
1) Ұйымдастыру кезеңі: «Шаттық шеңбері»
Мақсаты
Ата-аналардың бір-біріне жағымды қарым-қатынасын қалыптастыру, жылы атмосфера орнату.
Шарты
Қатысушылар қол ұстасып шеңбер құрады. Шеңбер күн тәрізді: әркім бір-біріне жылу сыйлайды, жақсы тілектер айтады.
Бала — кең әлемдегі ең пәк, ең таза асыл жан. Оның ойының да, арының да тазалығы көбіне оны қоршаған ортаға байланысты. «Шаттық шеңбері» әр баланың өзін үлкен достық ортасына қабылданғандай сезінуіне ықпал етеді: Жер-Анаға, Аспан-Атаға ризашылық білдіру, бір-біріне риясыз жылы лебіз айту — рухани дамудың берік негізі.
2) Тренинг: «Шаңырақ құру»
Мақсаты
Бір-біріне иіліп сәлем беру, бірлесе әрекет етудің артықшылығын сезіну, жағымды көңіл күй сыйлау.
Шарты
Дөңгеленіп тұрып, уық көтеріп, шаңырақ көтеріп, кереге бекіткендей қимылдар жасау; соңында бір-біріне иіліп сәлемдесу.
Шаңырақ — бірлік пен ынтымақтастықтың, бауырмалдықтың белгісі. Біз бір ұжымда балаларымыздың жақсы оқуы, тәртіпті болуы, өзара сыйласуы үшін ортақ мүддемен әрекет етуіміз керек.
3) Танысу кезеңі: жылы есім, жағымды сөз
Танысу тренингі ата-аналардың бір-бірімен ашық байланыс құруына көмектеседі: әркім өз есімін айтып, алдына бір жағымды сын есім қосады (мысалы, «Айдай сұлу Айсұлу», «Керім Күләш»).
Бұл тәсіл балаларға да тікелей әсер етеді: өздері туралы жақсы ой айту — сенім, күш-жігер, көтеріңкі көңіл күй береді. Үйде де ата-ана баланың «өзіндік Менін» қалыптастыратын жылы сөздерді жиі қолданғаны маңызды.
4) Бейнематериал және пікірлесу сұрақтары
Өмірге қатысты слайдтар мен қысқа бейнематериал көрсетілген соң, ата-аналармен бірге өмірлік жағдаяттарды талқылауға шақырылады. Пікірлесу мына сұрақтар төңірегінде өрбиді:
- 1.Өмірде нені құнттайсыз?
- 2.Өміріңіздегі ең маңызды қадамыңыз қандай?
- 3.Осы өмірдегі ең бақытты сәтіңіз қайсы?
- 4.Өмірде нені ерекше бағалайсыз?
- 5.«Өмір — өзен» дегенді қалай түсінесіз?
- 6.Неге өмірді өзенге теңейміз?
- 7.Әр адам не үшін өмір сүреді?
5) Топтық жұмыс: түрлі-түсті фигуралар арқылы тапсырмалар
Қатысушыларға түрлі-түсті фигуралар таратылып, әркім өз түсіне сәйкес үстелге жайғасады. Топтар мына тапсырмаларды орындайды:
1-тапсырма
Мектепке деген махаббатты білдіріп, гүл шоғын құрастыру.
2-тапсырма
Балаға деген махаббатты білдіріп, гүлге жылы сөз жазып жапсыру.
3-тапсырма
Ата-аналардың бір-біріне деген ықыласын білдіріп, «күн шуағына» тілек жазу.
Тапсырмалардан кейін пікір алмасу жасалып, ой түйінделеді; ата-ананың ойы баланың ойымен қаншалықты сәйкес келетінін талқылауға да болады.
6) Ойын-жаттығу: «Тыныштық сәті»
Әуен ойналып, қатысушылар көзін жұмып тыңдайды. Соңынан қандай сезім туғанын ортаға салады. Бұл сәт балаларға да, ересектерге де жағымды ойға шомуға, ішкі әлемін тыңдауға мүмкіндік береді.
Балалар «тыныштық сәтінен» кейін қиялындағы бейнелерді әңгімелеп, суреттеуге бейім келеді. Үйде де баламен бірге қиялдап, ертегі құрастырып, өлең шығарып көру — шығармашылықты оятатын қарапайым әрі әсерлі тәсіл.
7) Қорытынды кезең: «Жүректен — жүрекке»
Бұл бөлімде «Ғажайып сандық» туралы қысқа әңгіме айтылады (атасы мен немересі жайлы). Әңгімеден кейін ата-аналар «сандықты» өмірде баласына арнайтын жылы сөздермен, ұстазға арналған ақ тілектермен толтырады.
Осылайша, жылы тілектер мен ризашылық сезімі бір сәтте-ақ ортақ құндылыққа айналып, қатысушылардың арасын жақындатады. «Өзін-өзі тану» сабақтарындағы көптеген ойындар балаларды мейірімділікке, достыққа, сүйіспеншілікке, сыйластыққа баулиды және жалпыадамзаттық құндылықтарды бойына сіңіруге мүмкіндік береді.
Мектеп пен отбасы ынтымақтастығы: ортақ мақсат, бір бағыт
Адам — табиғаттың ажырамас бөлшегі. Табиғатты аялау, суды ластамау, жаратылысты қорғау сияқты тәрбиенің терең өзегі де осы пәннің мазмұнымен сабақтас. Бала қоршаған ортаны қалай қабылдаса, өмірге көзқарасы да солай қалыптасады.
Негізгі тұжырым
Баланың өзіндік «Менін» қалыптастыру, рухани-адамгершілік әлеуетін көтеру, заман талабына сай ой-көзқарасы бар тұлға тәрбиелеу — мектеп пен отбасының тәрбиесі ұштасқанда ғана толыққанды жүзеге асады.
Сонымен бірге, ата-бабадан келе жатқан ұлттық құндылықтарды үйрету — ата-ананың да, ұстаздың да ортақ жауапкершілігі. Ата-ананың «Өзін-өзі тану» оқулығындағы тағылымдарды бірге оқып, үйде әңгімеге айналдыруы баланың түсінігін кеңейтеді. Ал ұстаз халықтың рухани-интеллектуалды мұраларын жаңғыртып, тәрбиенің ұлттық сипатын күшейтуге ұмтылуы тиіс.
Қорытынды
Өзін-өзі тану — әркімге бірдей оңай берілмейтін, еңбекті талап ететін ішкі үрдіс. Бұл сабақтарда мұғалім әр оқушымен жеке тұлға ретінде қарым-қатынас жасай отырып, баланың мінез-құлқын, сезімін, әдет-дағдысын бақылауға және реттеуге бағыт береді; өзгені табиғи болмысымен қабылдауға, ізгі ниет пен ыстық ықылас танытуға үйретеді. Ата-ана да отбасында осы мақсаттардың жүзеге асуына жағдай жасауы қажет.
Біз қалыптастырғымыз келетін тұлға
- мейірімді, кешірімді, адал;
- өзін де, өзгені де бар болмысымен мойындай алатын;
- елін, жерін, тілін, отбасын сүйетін;
- еңбекқор, талпынысы тоқтамайтын азамат.
Бала тәрбиесінде ата-ананың ықпалы зор: жасыл желек күнге қарап бой түзегендей, бала да мейірімге, өнегелі сөзге, бағыт-бағдарға сүйеніп өседі. Қажетсізін дер кезінде түзеп, жақсысын бекітіп отырсақ, нәтижесі де нұрлы болады.
Бала тәрбиесі — тек отбасындағы парыз емес, Отан алдындағы борыш. Сондықтан мектепке жиірек келіп, бірлесе әрекет етейік.
В. Сухомлинскийдің «Жанұя мен мектеп тәрбиесі біріккенде ғана толық тәрбие болады» деген ойы — бүгінгі жұмысымыздың да темірқазығы.
Осындай үйлесім орныққанда, біз бүгінін ғана емес, болашағын да сәулелі елестететін; арманшыл, қиялы асқақ, рухы биік ұрпақ тәрбиелей аламыз.