Еңбек етсең ерінбей, Тояды қарның тіленбей

Отбасындағы еңбек тәрбиесі: «Еңбек бәрін де жеңбек»

Қазақ халқының дәстүрлі тәлім-тәрбие жүйесінде бала жастайынан еңбекке баулынды: жалқаулықтан аулақ болып, ата-анаға қолқанат болу, өз ісіне жауапкершілікпен қарау — басты ұстанымдардың бірі. «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген мақал да осы ойды бекітеді.

Мақсаты

Еңбектің адамгершілік құндылық ретіндегі мәнін тереңдету.
Еңбектің адам өміріндегі рөлін түсіндіру, еңбекке қызығушылықты ояту және дамыту.
Еңбексүйгіштікке, ұқыптылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже

Еңбек ету және еңбектің мәні туралы түсінігі кеңейеді.
Еңбекке қызығушылығы артады, ынтасы оянады.
Еңбексүйгіштік пен еңбекқорлық дағдысы қалыптасады.
Еңбекті құрметтеуге және нәтижесін бағалауға үйренеді.
Ұқыптылық, жауапкершілік, жүйелі еңбек ету әдеті бекиді.

Көрнекіліктер мен ресурстар

Слайдтар және нақыл сөздер топтамасы.
Оқушылар шығармашылығы: суреттер, көрме материалдары.
Ойынға және топтық жұмысқа қажетті құрал-жабдықтар.

Еңбек туралы ой: мақалдың мәні неде?

«Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» — адал еңбек адамның өз-өзіне сенімін арттырып, өмірін түзеуге мүмкіндік беретінін меңзейді. Бұл — тек материалдық табыс емес, мінездің қалыптасуы, тәртіп, төзім және мақсатқа беріктік туралы нақыл.

«Бақыттың кілті еңбекте» деген ой да осыны толықтырады: бақыт кездейсоқ келмейді, ол — күнделікті ізденіс пен мағыналы істің нәтижесі.

Топтық жұмыс форматы

Оқушылар екі топқа бөлінеді: «Еңбек» және «Туған жер». Әр оқушыға мақал-мәтелдер жазылған парақшалар беріліп, соған сәйкес өз тобы анықталады.

Тапсырма: «Кім көп біледі?»

Еңбек туралы мақал-мәтелдерді жазып, мағынасын түсіндіру.

Ата-ана үні: отбасы тәжірибесі

Оқушылар тапсырма орындаған уақытта ата-аналар отбасыдағы бала еңбегі туралы ой бөліседі: үй шаруасына қатысуы, жауапкершілікке үйрету жолдары, ынталандыру мен талаптың тепе-теңдігі талқыланады.

Еңбекке баулитын мақал-мәтелдер

Мақал-мәтелдер — еңбектің қадірін, адам мінезіндегі жауапкершілік пен табандылықты қысқа да нұсқа жеткізетін тәрбиелік құрал. Төмендегі үлгілерді оқушылар мағынасын ашып, өмірмен байланыстыра талдай алады.

Еңбегіне қарай — құрмет,

Жасына қарай — ізет.
Еңбек ер атандырады.
Еңбек ерлікке жеткізер,

Ерлік елдікке жеткізер.
Еңбек еткен — мұратқа жеткен.
Еңбек етпей елге өкпелеме,

Егін екпей жерге өкпелеме.
Еңбеккер ұйқыдан ширап тұрады,

Еріншек ұйқыдан қирап тұрады.
Әлің барда еңбек ет,

Еңкейгенде емерсің.
Ердің атын еңбек шығарады.
Бақыттың кілті — еңбекте.
Еңбек ширатады,

Өмір үйретеді.
Маңдайы терлемегеннің

Қазаны қайнамайды.
Еріншектің ертеңі бітпес,

Жеңілтектің селтеңі бітпес.
Еңбек етсең ерінбей,

Тояды қарның тіленбей.

Ата-аналарға арналған сұрақтар

Отбасындағы еңбек тәрбиесі тиімді болуы үшін ата-ана баланың жас ерекшелігін, қызығушылығын және қолынан келетін мүмкіндігін ескеруі маңызды. Төмендегі сұрақтар әңгіме мен талқылауға бағыт береді.

Балаңыз отбасы шаруасына көмектесе ме?
Үй шаруасына жұмсағанда оның жас ерекшелігін, шамасының жету-жетпеуін ескересіз бе?
Жалпы, баланы неше жастан бастап еңбекке араластыру дұрыс деп ойлайсыз?
Көбіне қандай шаруаларды атқарады?
Балаңызды еңбекке қалай жұмылдырасыз, жауапкершілікті қалай қалыптастырасыз?
Бала тапсырманы өз еркімен, ықыласпен орындай ма, әлде мәжбүрлеу байқала ма?
Жұмыс тапсырғанда «бітірсең сыйлық алып беремін» деп еңбекті сатып алу тәсіліне жиі жүгінесіз бе?

Талқылау қорытындысы

Оқушылардың мақал-мәтел білуі ғана емес, оның мағынасын ашып, өмірмен байланыстыра айтуы тыңдалады. Нәтижесінде еңбекке көзқарас қалыптасып, әр отбасы өз тәжірибесіне сүйенген нақты тұжырым жасайды.

Мектептегі еңбек тәрбиесі: жүйелі дағдыға бастар жол

Еңбек тәрбиесі тек отбасымен шектелмейді. Мектептегі еңбек сабақтары, сенбілік жұмыстары, ортақ іске үлес қосу мәдениеті — баланың қоғамдағы рөлін түсінуіне, ұжымда жауапкершілікпен әрекет етуіне ықпал етеді.

Батыс Қазақстан облысы, Бөкей ордасы ауданы, Сайқын ауылы, М-С. Бабажанов атындағы ЖОББМ материалдары негізінде құрастырылды. Дайындаған: Елеусинова Нұргүл Қанатбайқызы.