Сайыстың жүрісі
Сабақтың жүрісі
Бұл тәрбие сағаты ұлттық салт-дәстүрдің мәнін ашып, оның оқушы тәрбиесіндегі орнын терең түсіндіруге бағытталады. Сабақ құрылымы ұйымдастырудан бастап, танымдық бөлім мен сайыс кезеңдеріне дейін жүйелі түрде жоспарланған.
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Сыныпты үш топқа бөлу.
- Топ жетекшілерін сайлау.
- Топ атауларын белгілеу.
2) Мұғалімнің кіріспе сөзі
Ұлттық салт пен дәстүрдің тууы — ұлттың ұлт болып қалыптасуымен тығыз байланысты тарихи үдеріс. Қазіргі ғылыми пайымдауларға сүйенсек, қазақ ұлтының қалыптасуы XIII–XIV ғасырлардан бастау алған. Сол дәуірден бері қазақтың көптеген әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері қалыптасып, дамыды. Оның озық үлгілері ұрпақтан ұрпаққа көшіп, бүгінгі күнге жетті.
Әр халықтың өзіне тән салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпы болады. Олар — сол халықтың айрықша белгісі. Сонымен бірге салт-дәстүрдің бір бөлігі ұлт қалыптасуынан бұрын пайда болып, бірнеше халыққа ортақ құндылыққа айналуы мүмкін. Мысалы, асар — қырғыз, қазақ, өзбек, тәжік, түрікмен халықтарына ортақ, ертеден келе жатқан дәстүр.
Салт-дәстүр халықтың тұрмыс-тіршілігіне, кәсіп-қарекетіне, наным-сеніміне және өмірге деген көзқарасына байланысты туып, қалыптасады. Уақыт өте келе ол жаңарып отырады: қоғамға қайшы келетін тұстары ұмытылып, өмірге қажеттілері дамып, жаңа мағынаға ие болады.
Мәселен, жаугершілік заманда қазақтар қой сойып, қанға найзасын малып, бір-бірімен анттасып достасқан. «Ант атсын» деп серттескен бұл дәстүр кейін қоғам дамуына байланысты жойылып кетті.
Қазақ халқының салт-дәстүрлері үш топқа бөлінеді
- 1) Бала тәрбиесіне байланысты Шілдехана, ат қою, бесікке салу, қырқынан шығару, тіл дамыту, тұсау кесу, атқа мінгізу, сүндет той және т.б.
- 2) Тұрмыс салт-дәстүрлері Киіз үй және жабдықтары, ұлттық киім мен тағам, мал бағу, егіншілік, аңшылық, балықшылық, бағбаншылыққа қатысты машықтар.
- 3) Әлеуметтік-мәдени салт-дәстүрлер Ауыл өмірі мен туыстық қатынас, шешендік сөз өнері, ұлттық музыка аспаптары, үйлену-үй болу дәстүрлері, қонақ күту, ұлттық мерекелер, өлікті жөнелту рәсімдері.
3) Сайыстың жүрісі
Сайыс кезеңдері оқушылардың білімін, тапқырлығын және ұлттық мұраға қызығушылығын арттыруға бағытталған.
-
1. «Дәстүрді білесің бе?»
Тақырыптық сұрақтар
- Бесікке салу
- Тұсау кесу
- Шілдехана
-
2. «Асыл сөзді іздесең — Абайды оқы, ерінбе»
Жатқа оқу
Абай өлеңдерін жатқа оқып жарысу.
-
3. «Қазақ ырым етеді»
Дәстүрлі ұғымдар
Қазақтың ырымдары мен тыйым сөздерін айту.
-
4. «Туыстық атаулар туралы не білеміз?»
Түсінік пен қолданыс
- Бөле, балдыз
- Жиен, бажа
- Шөбере, нағашы
-
5. «Көргеннің қылығы көңіл марқайтады»
Ұлттық мұра
- Ұлттық тағамдар
- Ұлттық музыкалық аспаптар
- Ұлттық ойындар
-
6. «Өнер алды — қызыл тіл»
Мақал-мәтелдер
Топ жетекшілері арасында мақал-мәтелдер сайысы:
- Денсаулыққа байланысты
- Тіл туралы
- Оқу-білім туралы
-
7. Жеңімпазды анықтау
Қорытынды есеп
Сайыс жеңімпаздары қоржындағы асықтарды санау арқылы анықталады.
4) Тәрбие сағатын қорытындылау
Бүгінгі тәрбие сағатында халық мұрасының мол қазынасынан адам тіршілігіне қатысты көне және қазіргі салт-дәстүрлердің негізгі қырлары ғана қамтылды. Салт-дәстүр мен әдет-ғұрып — халықтың рухани өзегі, тілінің тірегі, мәдениеттің арқауы.
Ғасырдан ғасырға, ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан ата дәстүрінің желісін үзбей, оны халқымыздың асыл мұрасы ретінде көздің қарашығындай сақтап, әрі қарай дамыту — өнегелі міндет.
Дәстүр мен салт адам қиялынан туындап, заман ағымына қарай толығып, мазмұны тереңдей береді. Сондықтан әркім өзіне керектісін, көңіліне ұнағанын, көкейіне қонғанын қабылдап, оны іс жүзінде қолданса, ұлттық құндылықтарымызды байыта түсері сөзсіз.
Нұр үстіне — нұр.