Сақ патшалығы
Сақ патшалығы және тәуелсіздік үшін күрес
Бұл сабақ сақ тайпаларының ел қорғаудағы ерліктерін жүйелі түрде түсіндіріп, оқушылардың тарихи ойлауын дамытуды және патриоттық құндылықтарды қалыптастыруды көздейді. Негізгі назар — сақтардың сыртқы қауіп-қатерге қарсы бірігіп, тәуелсіздігін қорғау тәжірибесінде.
Білімдік мақсат
Сақ тайпаларының әскери ерліктері, тарихи деректердегі атаулары және қоғам құрылымы туралы толық түсінік қалыптастыру.
Дамытушылық мақсат
Қызығушылықты арттыру, өз бетінше жұмыс істеуге және шығармашылықпен ойлауға бағыт беру.
Тәрбиелік мақсат
Жерін қорғаған ержүрек сақтардың үлгісі арқылы патриоттық сезімді күшейту, ұлтжандылыққа тәрбиелеу.
Сабақ форматы мен ресурстар
Сабақтың ерекшелігі
- Түрі: дәстүрлі емес.
- Әдістері: топтық жұмыс, «Мұғалім–оқушы» ойыны, басқатырғыш, «Тұлғаны таны».
Көрнекіліктер
- Карта
- «Алтын адам» суреті
- Тапсырмалар жазылған парақтар
- Интерактивті тақта
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Оқушылармен амандасу, сыныпты түгендеу және сабаққа назар аударту.
II. Үй тапсырмасымен жұмыс
Сынып үш топқа бөлінеді. Әр топ өз атауына сай ұран айтып, тапсырмаларды орындайды.
Формат
3 топ • зерттеу • дәлелдеу • карта/дерек
1-топ: Парадарайа
«Сақ атымыз жария, көңіліміз дария»
Тапсырма: «Анықта»
- Сақтардың ертедегі тарихи деректерде қалай аталғанын анықта.
- Сақ қоғамында өмір сүрген әлеуметтік топтарды анықта.
- Тайпа көсемінің атқарған қызметтерін сипатта.
2-топ: Тиграхауда
«Шошақ бөрікті қазақпыз»
Тапсырма: «Деректермен жұмыс»
- Геродот сақтардың тұрмыс-тіршілігі туралы не деп жазды?
- Ктесий дерегі бойынша сақ әйелдерін сипатта.
- Квинт Курций Руф сақтар туралы қандай мәлімет келтіреді?
3-топ: Хаомаварга
«Хаома сусынын дайындап, шөліңізді қандырамыз»
Тапсырма: «Картамен жұмыс»
- Картаға сақтардың қоныстарын белгіле.
- Сақтардың қорғандарын картаға түсір.
- Картадан кен өндіру орындарын көрсет.
III. Жаңа сабақ: сыртқы қауіптер және қарсыласу
Б.з.б. VIII–VII ғасырларда сақ тайпалары Ассириямен және Мидиямен байланыс орнатты, көрші Парсы мемлекетімен белгілі бір кезеңде әскери одақ құруға да мәжбүр болды. Алайда парсы патшаларының басқыншылық саясаты сақ жеріне бірнеше рет қауіп төндірді.
Шабуыл 1
Б.з.б. 522 ж — Кир
Кир сақтарды бағындыруға бірнеше рет жорық жасайды. Нәтижесінде парсы әскері жеңіліп, Кир соғыста қаза табады.
Шабуыл 2
Б.з.б. 518 ж — І Дарий
Кирден кейін 11 жылдан соң І Дарий қалың қолмен аттанады. Полиен дерегінде Шырақ парсыларды алдап, сусыз шөлге бастап апарып, жау әскерін күйретеді.
Шабуыл 3
Б.з.б. IV ғ — А. Македонский
Македонский Орта Азияға басып кіріп, Самарқанды алады. Дегенмен, сақ жеріне бағытталған жорықтары сәтсіз аяқталады.
Негізгі қорытынды
Сақ тайпалары сырттан келген жауға қарсы күш біріктіріп, табандылық танытты. Ұзақ соғыстардан кейін кей кезеңде тәуелділік күшейіп, алым-салық төлеу жағдайлары кездескенімен, сақтардың еркіндік рухы мен жерін қорғау ұстанымы тарихи жадта айқын сақталды.
«Мұғалім–оқушы» ойыны: пысықтау және өзара оқыту
- 1 Әр топтан әр оқушы жеке тапсырма алады да, тақырып бойынша шағын әңгіме жазады (дайындыққа 10 минут).
- 2 Жұптасып, бір оқушы «мұғалім» рөлінде серігіне түсіндіреді, екіншісі тыңдайды.
- 3 Рөлдер ауыстырылады.
- 4 Тыңдалған материал бойынша тапсырма парақтары таратылады, оқушылар орындайды.
- 5 Жұптар бірін-бірі тексереді (сұрақ парақшалары арқылы).
I нұсқа (сұрақтар)
- Кирдің Томириске жазған хаты туралы не түсіндің?
- Кир сақ жауынгерлерін қалай тұтқынға алды?
- Томирис Кирге қандай жауап хат жолдады?
- Спаргапис қандай қателік жіберді және неге өзіне қол жұмсады?
II нұсқа (сұрақтар)
- І Дарий сақ еліне қай жылы соғыс ашты?
- Ел тәуелсіздігі үшін Шырақ қандай ерлік көрсетті?
- А. Македонскийдің сақ еліне жорығы қалай аяқталды?
- Кир мен І Дарийдің сақтарды толық жеңе алмау себебі неде деп ойлайсың?
IV. Бекіту: «Басқатырғыш»
Әр топқа әріптері араласқан сөз беріледі. Міндет — дұрыс сөзді құрастыру және оның сабақ тақырыбымен байланысын түсіндіру.
Парадарайа
НЫАНҰҚРЛЗЙА
Тиграхауда
РПГАСПАСИ
Хаомаварга
МОИСТИР
«Тұлғаны таны»: ойлану сұрақтары
Ертедегі грек тарихшыларының айтуынша, ол ел тәуелсіздігі жолында өзін құрбан етіп, парсы әскерін сусыз шөлге бастап барып адастырған, сөйтіп жаудың бір бөлігін қырғынға ұшыратқан.
Бұл кім? Сен оның орнында болсаң не істер едің?
Ол Кирдің денесін алдырып, қан толтырылған торсыққа салдырғаннан кейін қандай сөз айтты?
Бұл кім? Оның әрекетін қалай түсіндіресің?
«Алтын адам» табылған қорған туралы қандай мәлімет білесің? Оның тарихи маңызы неде?
Дәлелмен жауап бер.
V–VII. Қорытынды, бағалау, үй тапсырмасы
Қорытынды
Сақтардың тәуелсіздік жолындағы күресі — бірлік, табандылық және отаншылдықтың тарихи үлгісі.
Бағалау
Топтық жұмысқа қатысу, дерекпен дәлелдеу, картадағы нақтылық және ауызша баяндау сапасы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
Рөлдерді бөліп алып, сақтар мен парсылар арасындағы оқиғаларға байланысты шағын көрініс дайындау.