Қатысушыларға талқылау үшін белгілі бір тақырып немесе сұрақ беру
Кәсіби білім берудегі инновациялық оқыту: мәні мен маңызы
Кәсіби білім беру ұйымдарында инновациялық әдістер мен технологияларды жүйелі әрі кәсіби түрде қолдану — білім беру жүйесіне қойылатын жаңа талаптарды іске асырудың маңызды шарты. Осы бағытта ғалымдар мен педагогтер танымдық іс-әрекетті дамытудың тиімді жолдарын үздіксіз іздестіруде.
И. П. Павловтың ойы: «Жақсы әдіспен талантты емес адам көп нәрсе жасайды, ал нашар әдіспен ұлы адамның өзі де текке жұмыс істейді».
Демек, жеке тұлғаны оқыту мен дамытудағы әдістердің рөлін бағалай отырып, қоғам дамуының әр кезеңінде адам ойының терең мүмкіндіктеріне жол ашатын тәсілдерді табу және енгізу бүгінгі күні өзектілігін жоғалтпайды.
Ұлттық модель және оқытушының жаңа рөлі
Қазіргі Қазақстандағы білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі — білім берудің ұлттық моделіне көшу арқылы жас ұрпақтың білім деңгейін халықаралық деңгейге көтеру.
Бүгінгі талап бойынша оқытушы тек пән үйретуші ғана емес, ұстаз, инноватор және иннотехник болуы тиіс. Иннотехник деңгейіне көтерілу үшін оқытушы инновациялық технологияларды меңгеріп, оларды пән мазмұнына сәйкес таңдауды зерттеп, сабақ барысында апробациядан өткізіп, нәтижесіне талдау жасап отыруы қажет.
Сонымен қатар оқытушы білім алушының табиғи дарыны мен қабілетін ашып, жас ерекшелігін ескере отырып, технология элементтерін орынды әрі тиімді қолдана білуі керек.
Негізгі ұғымдар: инновация және технология
Инновация
Инновация — лабораториялық емес жаңа идеяны алғаш рет іске асыру. Ол ғылымда пайда болуы мүмкін, бірақ оның құндылығы практикада негізделіп, нәтижеге жұмыс істеуімен өлшенеді.
«Инновация» сөзі латын тілінен аударғанда «жаңалық енгізу» деген мағынаны білдіреді.
Технология
«Технология» сөзі грек тілінен шыққан: techne — өнер, кәсіп, ғылым; logos — ұғым, оқу.
Технологиялық инновациялар — компьютерлік және телекоммуникациялық мүмкіндіктерге сүйенетін жаңа буын шешімдері. Олар оқу процесін ұйымдастыруға, оқытушы мен білім алушы еңбегінің құрылымына және педагогикалық қызмет сипатына терең өзгерістер әкеледі.
Жаңалық енгізу (енгізілім)
Жаңалық енгізу — мекемеге, ұйымға, жергілікті немесе мемлекеттік деңгейдегі құрылымдарға белгілі бір үлгі мен мақсатқа сай енгізілетін өзгеріс пен тәжірибе.
Қазіргі оқыту технологияларына қойылатын талаптар
-
1
Оқыту мақсатының нақты қойылуы, ғылыми негізделуі және нәтижесінің жоғары сапалы болуы.
-
2
Оқу материалын толық қабылдауға мүмкіндік беретін құрылым мен орта қалыптастыру.
-
3
Оқу процесінде еркін қарым-қатынас пен ашық диалогты қамтамасыз ету.
-
4
Технологияны тұрақты жетілдіру, толықтыру және бейімдеу мүмкіндігінің болуы.
Интерактивті оқыту: негізгі идея және құралдар
Инновациялық әдістердің өзектілерінің бірі — интерактивті оқыту. Оның негізгі қағидасы — педагогикалық қарым-қатынас пен диалог арқылы жеке тұлғаны қалыптастырып, дамыту.
Интерактивті әдіс-тәсілдерді жиі қолдану және әр сабақта оның мүмкіндіктерін түрлендіріп отыру — педагог қауымының маңызды міндеті.
Интерактивтік оқу технологиясы (ИОТ) дегеніміз не?
ИОТ — оқу әрекеті барысында білім алушылардың өзара мотивациялық, интеллектуалдық, эмоциялық және басқа қырларынан жетістіктерге жеткенін сезінуге мүмкіндік беретін, оқытушы мен білім алушының іс-әрекетін оқу-ойындар және бірлескен тапсырмалар арқылы ұйымдастыратын тәсілдер жүйесі.
Интерактивті әдістер түрлері
- Миға шабуыл әдісі
- Топпен жұмыс
- Проблемалық тапсырмалар мен шығармашылық әдістер
- Рөлдік ойындар
- Зерттеу жұмыстары
- Іскерлік ойындар
- Сын тұрғысынан ойлау
- Пікірталас және басқа да форматтар
Ерекше белгі
Интерактивті сабақта білім алушы ақпаратты тек қабылдамайды — ол талдайды, ұғынады, әрекет арқылы меңгереді, өз пікірін айтады және өзгенің көзқарасын түсінуге үйренеді.
Интерактивті әдіс үлгісі: «Миға шабуыл»
«Миға шабуыл» (ми штурмы, кей деректерде — «Дельфи әдісі») — берілген сұраққа кез келген білім алушы жауап ұсына алатын тәсіл. Мұндағы басты қағида — ұсынылған идеяға бірден баға бермеу: барлық пікір қабылданып, тақтаға немесе қағазға тіркеледі.
Нені есте ұстау керек?
- Қатысушылардан жауапты дәлелдеу талап етілмейтінін алдын ала түсіндіру.
- Түсініксіз ойды нақтылау үшін қайта сұрауға болады, бірақ идея бастапқы айтылу формасында жазылады.
- Әдіс кері байланыс алуға және топтың белгілі мәселе туралы қатынасын білуге тиімді.
Өткізу алгоритмі
- 1 Талқылауға нақты тақырып немесе сұрақ ұсыну.
- 2 Қатысушыларға осы мәселе бойынша өз ойын айтуға мүмкіндік беру.
- 3 Айтылғандардың барлығын сөзбе-сөз тіркеу және қарсылықсыз қабылдау.
- 4 Барлық идеялар жиналған соң, тапсырманы қайта нақтылап, жазылғандардың толық тізімін шығу.
- 5 Алынған нәтиже бойынша қорытынды жасатып, оны тренинг/сабақ тақырыбымен байланыстыру.
Талқылау және іріктеу
«Миға шабуыл» аяқталғаннан кейін (әдетте 4–5 минут жеткілікті) барлық жауап нұсқалары талқыланып, ең маңыздысы іріктеледі, кейінгі қадамдар белгіленеді.
Қай кезде тиімді?
- Даулы мәселелерді талқылауда
- Өзіне сенімі төмен қатысушыларды ынталандыруда
- Қысқа уақытта көп идея жинауда
- Білім алушының дайындық деңгейін жедел анықтауда
Интерактивті оқыту моделінің негізгі шарттары
Сабақтағы еркіндік
- Емін-еркін пікірталасқа түсу мүмкіндігі
- Материалды еркін баяндау және сұрақ қою мәдениеті
Ұжымдық жұмыс
- Семинар сабақтарының басымдығы, білім алушы бастамасын қолдау
- Топтық тапсырмалар арқылы ұжымдық іс-әрекетті дамыту
- Жазбаша жұмыстарды жүйелі орындау
Сапа, құзырет және нәтижеге бағытталған оқу
Мемлекеттік білім беру саясатының тұжырымдамасында негізгі міндеттердің бірі ретінде білім беру жүйесінің және оқытудың сапасын арттыру, сабақ әдістері мен мазмұнын жетілдіру, әдістемелік тұрғыдан дамыту айқындалады.
Қазіргі білім беру саласындағы озық технологияларды меңгермейінше, сауатты әрі жан-жақты маман даярлау қиын. Жаңа технологияны игеру оқытушының интеллектуалдық, кәсіби, адамгершілік, рухани-азаматтық қасиеттерінің қалыптасуына ықпал етіп, оқу-тәрбие процесін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі.
Оқытушы мен білім алушының міндеттері
Білім алушының іс-әрекеті
- Ақпаратты қабылдау
- Оны ұғыну және түсіндіру
- Білім, білік, дағдыларын жетілдіру
Оқытушының міндеті
- Білім алушының іс-әрекетін ұйымдастыру
- Ақпаратты жүйелеу және түсінуге жағдай жасау
- Бағыт-бағдар беру, оқу мотивациясын қолдау
Қорытынды: технологиялық оқыту нені талап етеді?
Технологиялық оқыту білім берудің және жеке тұлғаны жан-жақты дамытудың жаңа ізденістерін қажет етеді. Білім алушының оқу, даму және басқа да әрекеттерін мақсатты түрде ұйымдастыру, оған сауатты жетекшілік ету және білімді өз белсенділігі арқылы алуына түрткі жасау — технологиялық тәсілдің негізгі белгілері.