Сөйлесу бөлімі
Оқытудың үш өлшемді әдістемелік жүйесі: құрылымы, мазмұны және нәтижелері
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында оқыту формалары мен әдістерін, технологияларын таңдауда көпнұсқалық қағидасы бекітілген. Бұл педагогтарға өзіне тиімді нұсқаны қолдануға және педагогикалық үдерісті әртүрлі үлгіде құруға мүмкіндік береді. Мен сабақ жоспарлауда және өткізуде оқытудың үш өлшемді әдістемелік жүйесіне сүйендім.
Негізгі ерекшелігі
Бұл әдістеме тек білімді меңгертумен шектелмей, тұлғаның танымдық қабілеттерін және танымдық үдерістерін мақсатты түрде дамытуға бағытталған. Атап айтқанда, жадының түрлері (есту, көру, қимыл), ойлау, ынта, қабылдау қабілеті жүйелі түрде жетілдіріледі.
Оқу-танымдық жағдайлар арқылы оқушыны белсенді әрекетке тарту, қауіпсіз орта қалыптастыру, өзін-өзі өзектілендіру мен өзін-өзі бекітуге жағдай жасау, шығармашылық қажеттіліктерін қанағаттандыру көзделеді. Сонымен қатар белсенді сөздік қорын, ауызша және жазбаша сөйлеуін дамытуға бағытталады.
Әдістеменің құрылымы: үш бөлімнен тұратын оқу циклі
Оқытудың үш өлшемді әдістемесі қайта жаңғыртушы оқу циклі ретінде үш құрылымдық бөлімнен тұрады: кіріспе бөлім, сөйлесу бөлімі, қорытынды бөлім. Уақытты бөлу әдетте төмендегідей ұйымдастырылады: кіріспе бөлімге 1–2 сағат, қорытынды бөлімге 1–2 сағат, қалған уақыт сөйлесу бөліміне беріледі.
1) Кіріспе бөлім
Мұғалім оқушыларды әдістеменің жалпы құрылымымен және оның мақсат-міндеттерімен таныстырады. Оқу материалы қысқаша сызба, кесте сияқты көрнекі тіректерге сүйене отырып түсіндіріледі. Бұл кезең оқу мазмұнын жүйелеуге және негізгі ұғымдарды жинақтап беруге қызмет етеді.
2) Сөйлесу бөлімі
Танымдық үдеріс оқушылардың өзара әрекетіне негізделеді: сынып 2–6 адамнан шағын топтарға бөлінеді. Бұл бөлімде алдымен оқу материалын қайта жаңғырту, қарапайым білік пен дағды қалыптастыру үшін белсенді оқыту формалары қолданылады. Кейінірек алынған білімді талдау, жинақтау және бағалау мақсатындағы тапсырмалар орындалады.
Маңызды ұйымдастыру қағидалары
- Үшінші-төртінші сабақтардан бастап стандарт талаптарына сай сараланған тапсырмалар ұсынылады.
- Оқушылар өз мүмкіндігіне сәйкес деңгейдегі тапсырмаларды таңдайды.
- Ойын формалары кеңінен қолданылады, бұл материалға бірнеше рет оралып, тұрақты жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
- Өзін-өзі бағалау элементтері үнемі назарда болады.
3) Қорытынды бөлім
Қорытынды бөлім — бақылау кезеңі. Мұнда оқушы алған білімін, білігі мен дағдыларын ешкімнің көмегінсіз көрсетуі тиіс. Бақылау формалары ретінде пәннің ерекшелігіне қарай тест тапсырмалары, бақылау жұмыстары, сынақ, шығарма, диктант қолданылады.
Егер сөйлесу бөлімінде үш деңгейдегі (жеңілдетілген стандарт, стандарт, стандарттан жоғары) тапсырмалар ұсынылса, қорытынды бөлімде барлық оқушыларға бірдей мемлекеттік білім стандартына сай тапсырмалар беріледі.
Тәжірибе нәтижелері: қызығушылық, белсенділік және шығармашылық
Осы әдістемелік жүйе бойынша жұмыс жүргізу барысында оқушылардың сабаққа қызығушылығы артты. Ізденімпаздығы күшейіп, өз сезімін ашық білдіруі дамыды. Балалардың белсенділігі жоғарылап, өзара әрекетке тез кірісуі және ойын еркін айтуы байқалды.
Бақыланған нақты көріністер
- Үй тапсырмасындағы шығармашылық жұмыстарды (сөзжұмбақ, ребус, дерек жинау, өлең құрастыру) ықыласпен орындау.
- Пәнге қызығушылықтың артуы және оқу материалын есте сақтаудың жақсаруы.
- Белсенді сөздік қордың, ауызша және жазбаша тілдің дамуы, өзін-өзі бекіту қажеттіліктерінің қанағаттануы.
Қорытынды ой
Қорыта айтқанда, табанды еңбек пен жүйелі ұйымдастырылған оқу үдерісі ғана жоғары нәтижеге жеткізеді. Бұл әдістемені басқа пәндерге енгізу де оқушылардың білім деңгейін көтеруге және оқу мотивациясын нығайтуға ықпал етеді деп есептеймін.