Жүсіпбек Аймауытов кім
Жүсіпбек Аймауытовтың «Әнші» әңгімесі: өнер құдіретін танытатын сабақ
Бұл сабақта Жүсіпбек Аймауытовтың өмірі мен шығармашылығы таныстырылып, «Әнші» әңгімесі арқылы әншілік өнердің мәні, көркемдік идеясы және композициялық құрылымы талданады. Сабақтың өзегі — өнерді қадірлеу, талантты тану, ән құдіретін терең ұғыну.
Сабақ түрі
Жаңа сабақты меңгерту
Әдіс-тәсілдер
Түсіндіру, сұрақ-жауап
Көрнекіліктер
Портрет, слайд
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Жүсіпбек Аймауытовтың өмірбаяны мен шығармаларын оқыта отырып, оның қайталанбас суреткер екенін таныту.
Дамытушылық
Оқушылардың логикалық ойлауын дамытып, тіл мәдениетін жетілдіру.
Тәрбиелік
Өнерді сүю, өнерге құштарлық секілді құндылықтарды қалыптастырып, өнер адамдарына деген құрметті нығайту.
Сабақтың құрылымы
I. Ұйымдастыру
- Сәлемдесу.
- Оқушыларды түгелдеу, кезекшімен сұхбат.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Сұлтанмахмұт Торайғыровқа арнап хат жазу.
III. Жаңа материал
Жүсіпбек Аймауытов (1889) — ХХ ғасырдағы қазақтың аса көрнекті жазушысы, қазақ әдебиетінің алтын қорын байытқан көпқырлы қаламгер. Ол Павлодар облысы Баянауыл ауданында дүниеге келген. Бірнеше газеттерде редакторлық қызмет атқарып, көркем прозаның шебері ретінде танылды.
Шығармашылық бастауы
Әдеби шығармашылығын өлең жазудан бастаса да, өз заманында жеке жинақ шығара қоймаған. Өлеңдері көбіне мерзімді баспасөз беттерінде сақталған.
Отбасы дерегі
Әкесінің шын аты — Оймауыт.
Жүсіпбек Аймауытов кім?
Пьесалары
- «Ел қорғаны»
- «Мансапқорлар»
- «Қанапия мен Шәрбану»
- «Шернияз»
Аудармалары
Аймауытов қазақ әдебиеті мен дүниежүзілік прогресшіл әдебиет, әсіресе орыс әдебиеті арасындағы байланысты кеңейтуге күш жұмсады.
- Н. В. Гоголь — «Ревизор» («Бақылаушы»)
- А. С. Пушкин — «Тас мейман», «Сараң сері»
Күрделі прозалық шығармалары
Прозадағы ірі табысының бірі — «Ақбілек» романы.
«Әнші» әңгімесін түсіндіру жоспары
- Әншімен алғашқы таныстық
- Ән құдіреті
- Наурыздағы сауық-той
- Аруақты әнші
- Әмірханның үйінде
- Әншінің жүдеу тұрмысы
- Ән салу — үлкен өнер
- Әнші де жылайды екен (қысқаша мазмұндау)
Прототип және тарихи дерек
Әңгімедегі Әмірхан бейнесінің прототипі — әйгілі қазақ әншісі Әміре Қашаубаев. Ол Парижде өткен дүниежүзілік этнографиялық концертте өнер көрсетіп, қазақ әнін әлемге танытқан тарланбоз әнші ретінде тарихта қалды. Сол сапарда «Желдірме» әнін орындағаны айтылады; шетел тыңдармандары әнді күйтабаққа жазып алып, кейін бұл жазба Париж мұражайынан Қазақстанға алдыртылған деген дерек бар.
Сабақта «Желдірме» әнін тыңдату ұсынылады: мәтін мен әуездің бірлігін, орындаушылық өрнекті, тыңдаушыға әсерін талдауға мүмкіндік береді.
IV. Сабақты бекіту
Негізгі сұрақтар
- Әңгіме тақырыбы
- Әншілік өнер.
- Негізгі идеясы
- Өнерді жоғары бағалауға, әншілік шеберлікті терең ұғынып, қадірлей білуге үндеу.
Композициялық құрылымы
- Оқиғаның басталуы: Әншімен алғашқы таныстық.
- Оқиғаның байланысы: Ән құдіреті.
- Оқиғаның дамуы: Наурыздағы сауық-той.
- Оқиғаның шиеленісуі: Ақтамақ хикаясы.
- Оқиғаның шарықтау шегі: Өлімді жеңген өнер құдіреті.
- Оқиғаның шешімі: «Әнші де жылайды екен».
Кейіпкер бейнесін талдау: Әмірхан
Мінезі
- көпшіл
- мейірімді
Ішкі әлемі
- адал
- пәк
Негізгі ерекшелігі
- өнерге құштар
- тәуекелшіл
Бірлестік құндылықтары
Кейіпкер болмысы халық, достар және өнер ұғымдарымен тұтасып жатады.
Жазбаша жұмыс: «Әнге сипаттама»
Оқушылар әннің мәнін көркем тілмен сипаттап, оның адамға әсерін және қазақ халқының әнге құштар болмысын дәлелдермен ашады.
- Әннің маңыздылығы
- Қазақ халқының әнге құштарлығы
- Әннің адамға психологиялық-эстетикалық әсері
V. Қорытынды
Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы мен талдау жұмыстары негізінде бағалау жүргізіледі.
Үй тапсырмасы
«Ән — өмір айнасы» тақырыбында шығарма жазу.