Қазақша рефераттар

Түйе малын сипаттау

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Мектеп

Қайназар ауылындағы №1 орта мектеп

Пәні мен сыныбы

Әдебиеттік оқу, 3-сынып

Мұғалім

Курмангалиева Жұлдыз Талғатқызы, бастауыш сынып мұғалімі

Сабақтың тақырыбы

Төрт түлік туралы жырлар

Сабақ мазмұны ауыз әдебиетінің бір тармағы — төрт түлік жырлары арқылы оқушының дүниетанымын кеңейтуге бағытталады.

Мақсаттары мен күтілетін нәтижелер

Сабақтың мақсаты

  • Төрт түлік жырлары туралы түсініктерін кеңейту.
  • Оқушылардың сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін дамыту.
  • Ұжыммен ынтымақтаса жұмыс істеуге тәрбиелеу.
  • Дарынды оқушыларды анықтау.

Оқу нәтижелері

  • Тапсырмалармен жұмыс істеуге және талдауға дағдыланады.
  • Ұйымшыл болуға, сыни тұрғыдан ойлауға үйренеді.
  • Өздігінен іздену арқылы белсенділігі артады.
  • Бірін-бірі бағалау мәдениетін қалыптастырады.

Негізгі бағыт

«Сарқылмас қазына» тарауын АКТ мүмкіндіктерін пайдаланып меңгерту, оқушының жас ерекшелігіне сай тапсырмалар арқылы сыни көзқарасын қалыптастыру және дарынды оқушыларды анықтау.

Сабақ ресурстары мен форматы

Көрнекіліктер

  • Интербелсенді тақта
  • Суреттер
  • Постер, маркер

Сабақтың түрі

Аралас сабақ

Әдіс-тәсілдер

  • СТО: сәйкестендіру, сөзжұмбақ, «тікелей эфир»
  • Постермен жұмыс
  • Константинополь әдісі
  • Альтернативті тест

Сабақ барысы

1) Психологиялық ахуал (5 минут)

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

  1. 1 Оқушылар өз есімінің бас әрпінен басталатын жақсы қасиетін айтады және бір-біріне сәттілік тілейді. Мысалы: «Мен жақсылыққа жаны құмар Жұлдызбын».
  2. 2 Асықтардың түсіне қарай топқа бөлінеді.
  3. 3 Жұмбақтар шешу арқылы төрт түлікке кіріспе жасалады.

Жұмбақтар

  • 1. Екі айнасы бар, екі найзасы бар. Төрт жылтырмағы бар, бір шыбыртқысы бар. (сиыр)
  • 2. Қамыс құлақ, тостаған тұяқ. Мінсең қанат, сүті — дәрі, еті — тамақ. (жылқы)
  • 3. Басында таяғы, төрт аяғы бар. Сегіз тұяғы бар, иегінде сақалы бар. (ешкі)
  • 4. Кішкентай ғана бойы бар, айналдырып киген тоны бар. (қой)
  • 5. Кезекті бір жануар, үстінде екі тауы бар. (түйе)

Бағалау шкаласы

5
өте жақсы
4
жақсы
3
орташа

Тіршілікке нәр берген, өміріне сән берген — түйе, сиыр, жылқы, қой. Қасиетті төрт түлікті қастерлеген қазақ «Мал-жаның аман болсын» деп амандасқан.

2) Қызығушылықты ояту (10 минут)

Үй тапсырмасын еске түсіру

«Тікелей эфир» сұрақтары

  1. 1. Бесік жырының тәрбиелік мәні неде?
  2. 2. Бесіктің қандай пайдасы бар?
  3. 3. Бесік жырынан үзінді айтып бер.

Альтернативті тест

  • Бесік — тазалық кепілі.
  • Бесікке баланы оң жақтан бөлейді.
  • Бесікті ашық қалдырмайды.
  • Бесік — барша қазақтың құндылығы.

Миға шабуыл

Сөзжұмбақ шешу арқылы жаңа сабақтың тақырыбы ашылады.

3) Мағынаны тану (25 минут)

Төрт түлік жырлары

Халқымыз «Мал баққанға бітеді» дейді. Қазақ ежелден мал шаруашылығымен айналысып, ғасырлар бойы қалыптасқан тәжірибесі арқылы малдың өрісін, тіршілік табиғатын, қадір-қасиетін терең таныған. Кең даланы малсыз елестету мүмкін болмаған, әрі қазақ жері мал өсіруге аса қолайлы.

«Малым — жанымның садағасы, жаным — арымның садағасы» деген сөз де малдың тұрмыс-тіршіліктегі орнын айқындайды.

1-тапсырма: «Төлін тап, пірін тап»

Төрт түлік туралы білімдерін еске түсіру: төрт түлік және олардың төлдері, пірлері туралы ой қозғау.

Төлін ата:

  • Жылқы төлі қалай аталады?
  • Түйе төлі қалай аталады?
  • Қой төлі қалай аталады?
  • Сиыр төлі қалай аталады?

Ойын: «Дауысынан ажырат»

Дыбысты тыңдап, қай түліктің дауысы екенін анықтау. Мысалы: кісінейді, боздайды, маңырайды, мөңірейді.

Ерекше мысал: түйенің дауысы — боздау.

Сәйкестендіру

Төрт түлікті қалай шақыратынымызды сәйкестендіру тапсырмасы орындалады.

2-тапсырма: Оқулықпен жұмыс

Топтарға бөлу

  • 1-топ: «Торы құлын» өлеңін тізбектей оқу.
  • 2-топ: «Сиыр» өлеңін тізбектей оқу.

Ереже

Түсініксіз сөздер болса, қарындашпен белгілеп отыру. Уақыт: 1 минут. Әр топтан бір оқушы мәнерлеп оқиды.

Түсініксіз сөздерге түсіндірме (мысал)

Жұп-жұмыр
Тып-тығыз, тығыршықтай; терісі тартылып тұрған, артық ештеңесі жоқ, сымбатты, сұлу.
Бұлтиып
Еркелеген бала сияқты томпиып, бұртиып тұрған қимыл-қызығын білдіретін сөз.

Сергіту және сөздік жұмысы

«Оқыра, сәйгел, мөңкіген, жөңкіген» сөздерінің мағынасын талқылау, дәптерге жазу. Формат: мал дәрігерімен қысқа «репортаж» түрінде түсіндіру.

Түсіндірмелер

  • Сәйгел, оқыра: жаздың ыстық күндерінде сиырға сона тәрізді жәндік болып тиетін құбылыс; оқыра — сиыр терісінің астында өсіп-жетілетін құрт және соның салдары.
  • Мөңку: тулағыш, ашуланшақ болып, басын төмен түсіріп, артқы аяқтарымен тебіну.
  • Жөңку: үріккен малдың жосып, жүйткіп, кең далаға сыймай қашуы.

Оқу әрекеті

Оқушылар жаңа сөздерді дәптерге жазып, мысал сөйлем құрастырады.

3-тапсырма: Мазмұнды сызбамен жұмыс (5 топ)

Әр топ берілген түлікті сипаттап, одан алынатын өнімдер мен тұрмыстағы қолданылуын сызба/постер түрінде көрсетеді.

1-топ: Жылқы

  • Жылқыны сипаттау, жылқыдан алынатын өнімдер.
  • Жылқы етінен әзірленетін тағамдар (мысалы: қазы, қарта, жал-жая).
  • Қымыз және оның түрлері (уыз қымыз, бал қымыз, бесті қымыз, т.б.).
  • Жылқы қылының тұрмыстық қолданысы (арқан-жіп, сүзгі, т.б.).

Қымыз туралы дерек (АКТ/видео)

  • Құрамында A, B, C, E дәрумендері бар.
  • Бие сүтінен (саумалдан) дайындалады.
  • Алғаш рет б.з.д. IV ғасырда айтылған; скифтердің сүйікті сусыны ретінде белгілі.
  • Ашу процесі сүтқышқылды, күштілігі сақталуына байланысты өзгереді.
  • 100 мл қымыз шамамен 40 ккал; тез сіңеді, қан айналымын жақсартады, ас қорытуды қолдайды.

2-топ: Сиыр

  • Сиырды сипаттау, сиырдан алынатын өнімдер.
  • Сүттен әзірленетін тағамдар: қаймақ, айран, құрт, ірімшік, сүзбе, қатық.
  • Еттен әзірленетін тағамдар: қуырдақ, бесбармақ, тұшпара/манты, шұжық түрлері.
  • Тері өнімдері және тұрмыстық бұйымдар: мәсі, кебіс, белдік, торсық, саба, қайыс, қапшық.

3-топ: Түйе

Түйені сипаттау, пайдасы мен тұрмыстағы орны (өнімдері, төзімділік, көшпелі өмірдегі қызметі) бойынша постер жасау.

4-топ: Қой

Қойды сипаттау және қойдан алынатын өнімдерді (ет, сүт, жүн, тері) жүйелеу.

5-топ: Ешкі

Ешкіні сипаттау, пайдасы мен өнімдерін анықтап, қысқа таныстырылым жасау.

4-тапсырма: Константинополь әдісі

«Жануарлар» сөзінен мүмкіндігінше көп сөз құрастыру.

Мақал-мәтелдер

  • 1. Құтты қонақ келсе, қой егіз табады.
  • 2. Қойдың сүті — қорғасын, қойды соққан оңбасын.
  • 3. Сиырлының үйі — айран.
  • 4. Сиырды теппейді, сүтті төкпейді.
  • 5. Жылқы — жаным, қымыз — қымыраным.
  • 6. Ат — адамның қанаты.
  • 7. Түйе атасы — нар, ағаш атасы — шынар.

Төрт түлікке байланысты тыйым сөздер

  • Қой қырқатын қырықтықты иесіне бос қайтармайды; жүнге орап береді.
  • Малдың алдынан бос ыдыспен шығуға болмайды.
  • Жас малдың тістерін санамайды.
  • Түнде мал санамайды, ешкімге мал бермейді.
  • Малды біреуге сыйлағанда немесе сатқанда ноқта-жүген, бас жіп берілмейді.
  • Жас ботаны бірден көзге түсірмейді: бір ай бойы шымылдықта не ши қоршаудың ішінде ұстайды.

Ескерту

Бастапқы мәтіндегі «Толық нұсқасын жүктеу» тіркесі құжатқа сыртқы сілтеме/қосымша ретінде берілетін қызметтік жол болғандықтан, бұл блог-пост құрылымында ақпараттық мазмұн ретінде бөлек берілмеді.