Қабылашимова АйгеримОй толғауХІХ ғасырдың І жартысындағы әдебиет өкілдерінің шығармаларындағы ұлттық рухҰлттық рух деген не
Орындаған: Қабылашимова Айгерім
Ой толғау
ХІХ ғасырдың І жартысындағы әдебиет өкілдерінің шығармаларындағы ұлттық рух
Ұлттық рух деген не?
Ұлттық рух — елін, жерін шын сүйіп, халық тағдырына жанашырлықпен қарайтын, намысы берік азаматтың ішкі қуаты. Еліне адал қызмет етуді өмірлік ұстанымына айналдырған адамды ғана өз жұртының нағыз патриоты дейміз.
ХІХ ғасырдың І жартысындағы әдебиет өкілдері — осындай ұлттық рухты сөзбен қорғай білген, ел мүддесін өлеңге арқау еткен тұлғалар.
Мұрат Мөңкеұлы: тәуелсіздікті аңсаған зар заман үні
Мұрат Мөңкеұлы ел тәуелсіздігін аңсап, бодандыққа қарсы жыр толғаған ақын. Ол «зар заман» ақыны атанып, ата қонысының отарлау талауына түскеніне налиды. Ақын туған даласының кешегі еркін күнін сағынышпен еске алып, жерден айырылу қасіретін өткір жырға айналдырды.
Ақынның басты шығармаларының бірі — «Үш қиян». Отарлау салдарынан тұрмысы нашарлаған халықтың халі көз алдыңа келіп, ойға қалдырады.
Махамбет Өтемісұлы: халық жағында қалған ақын
Махамбет Өтемісұлының Жәңгір ханға және Баймағамбет сұлтанға арнаған көптеген өлеңдері хан-сұлтандардың бет пердесін ашқан өткір жырлар болды. Ол Жәңгірдің қол астында қызмет етуге, сарай ақыны болуға келіскен жоқ. Әрдайым халық жағында тұрды.
- Билік пен озбырлыққа қарсы сөз айтты.
- Әділдікті жақтап, Исатай бастаған шаруалар көтерілісіне қатысты.
- Халықтың еркіндігі мен намысын жырдың өзегіне айналдырды.
Сондықтан Махамбетті елінің қорғаны, ұлт намысын қорғаған патриот ақын деп нық айтуға болады.
Сүйінбай Аронұлы: батыл сөздің биігі
Ұлттық рухқа толы шығармалар тудырған ірі тұлғалардың бірі — Сүйінбай Аронұлы. Ол өз өлеңдерінде Қоқан билеушілерін де, жергілікті әділетсіз сұлтан-төрелерді, бай-болыстарды да жасқанбай сынап, шындықты тура айтты.
«Бөрілі менің байрағым» — елдік пен ерліктің жыры
Бұл өлең — бөрілі байрақты көргенде қаны қайнап, қайраты тасып, бойын намыс кернейтін рухты жыр. Онда көк бөріге сиынған, тұлпар мініп, елін қорғаған қазақ халқының айбыны мен жігері айқын сезіледі.
Дулат Бабатайұлы: туған жерге деген сағыныш
Зар заман ақыны Дулат Бабатайұлы өз туған жері — Аягөзге арнап «Аягөз, қайда барасың?» өлеңін жазды. Ақтамберді жырау жырлағандай, тобылғылы төскейі ырысқа толған Аягөзді өзгелерден қимай, туған өлкесінің қадірін терең сезінгені аңғарылады.
Сағынышқа толы осы өлең арқылы ақынның Отанға, жеріне, еліне деген ыстық махаббаты анық көрінеді.
Қорытынды ой
Мұрат, Махамбет, Сүйінбай, Дулат шығармаларындағы ортақ өзек — ұлттық рух: жердің қасиеті, елдің намысы, әділдікке адалдық және еркіндікке ұмтылыс. Нағыз патриот — халқының мұңын жүрекпен сезіп, соған қаламымен де, ісімен де араша түсе білген адам.