Қазақша рефераттар

Прогностика кезеңі

Жоба туралы мәлімет

Білім беру ұйымы

Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, №194 орта мектеп.

Орындаған

Данабекова Фариза Оралбайқызы, 10-сынып оқушысы.

Жетекшісі

Тарих пәнінің мұғалімі, “Сығанақ” тарихи мұражайының жетекшісі — Бахрамова Айгүл Ташмаханқызы.

Секция

“Мәдени өлкетану” (ғылыми жоба).

Зерттеу тақырыбы

“Әлшекейдің бал-шекер тәтті күйлері-ай” (слайд түрінде).

Зерттеу жұмысының бағдарламасы

I. Диагностика кезеңі

  • Тақырыптың өзектілігін айқындау.

II. Прогностика кезеңі

  • Зерттеу нысанын анықтау.
  • Зерттеу мақсатын белгілеу.
  • Зерттеу міндеттерін жүйелеу.
  • Зерттеудің әдістері мен құралдарын таңдау.

III. Ұйымдастыру кезеңі

  • Зерттеу кезеңдерін жоспарлау.
  • Аудандық байқауға қатысу.
  • Мектепішілік байқауға қатысу.

IV. Практикалық кезең

  • Проблема бойынша материалдар дайындау.
  • Қосымша мәліметтерді жинақтау.

V. Жалпылау

  • Демонстрациялық материалдарды дайындау.
  • Пайдаланылған әдебиеттер тізімін рәсімдеу.

Кіріспе

“Сыр елі — жыр елі” — сүлейлердің мекені. “Сыр туралы сыр шерткен, ақын болып кетеді” деген сөз де осы өңірдің өнерге жақын табиғатын айқындайды. Әнге әуес, күйге ынтық, жырға құмар Сыр бойы халқының рухани қазынасы аса бай. Ел мәдениеті мен әдебиетін, өнерін өрге сүйреген дара тұлғалармен қатар, сол мұраны жалғап келе жатқан талантты жастар да аз емес.

Осындай өнері өркендеген өлкенің бірі — Жаңақорған ауданына қарасты Сунақата ауылы. Бұл өңірде өткен ғасырларда жүрек жұтқан батырлар, оқымысты Исамеддин Сығанақи және күйші-сазгер Әлшекей Бектібайұлы өмір сүрген. Өткен күн тарих жылнамасына айналып, келер күн шежіре бетін толықтыра береді. Сондықтан күйшілік дәстүрдің шежіресін сөйлетіп, кейінгі ұрпаққа мирас ету — бүгінгі буынның маңызды міндеті.

Негізгі ой

Бұл зерттеу Әлшекей Бектібайұлының өмірі мен күйшілік мұрасын таныту арқылы Сыр өңірінің мәдени-рухани сабақтастығын айқындауға бағытталады.

Негізгі бөлім: Күйші-сазгер Әлшекей Бектібайұлының өмірдерегі

Қара домбырасын жанына серік еткен қазақ күйшісі күй арқылы өнердің қасиетін танытып, оны ұрпағына аманат етіп қалдырған. Аңыз-әфсаналарда Әлшекейдің әуені әп-сәтте бұлт үйіріп, дауыл тұрғызатындай, тіпті аждаһаның ашуын басатындай құдіретті болғаны айтылады. Мектеп есігін көрмеген қойшы баланың осындай сиқырлы әуен тудыруы күйдің қос ішегінде жатқан тылсым сырды сездіреді.

Туған жері мен балалық шағы

Әлшекей Бектібайұлы 1847 жылы Жаңақорған ауданының Төменарық аймағында, әкесінің есімімен аталатын “Бектібай сазы” атты елді мекенде дүниеге келген. Ата-анасынан ерте айырылып, балалық шағын жоқшылық пен таршылықта өткерсе де, табиғи таланты мен қайраты оны мойытпайды.

Өнерге бет бұруы

Жастайынан нағашы атасы Рүстемнің тәрбиесінде болып, одан сыбызғы тартуды үйренеді. Кейін сыбызғыдан домбыраға ауысып, күй өнеріне ерекше ықылас танытады. Уақыт өте келе өзі де күй шығара бастайды. Той-думан мен ойын-сауықтың көркіне айналған күйлері ел арасында кең тараған.

Дерек пен бағалау

Белгілі сазгер-жазушы, өнер зерттеуші Ілия Жақанов “Аққулар қонған айдын көл” кітабында Қаратау елінің Әлшекейдің тамылжыған күйлеріне түгел елтігенін тебірене жазады. Бұл пікір күйші мұрасының аймақтық қана емес, кеңірек мәдени кеңістіктегі салмағын да аңғартады.

Өмірінің соңы

Әлшекей Бектібайұлы 1932 жылы 85 жасында Тәжікстанның Душанбе қаласында қайтыс болған.