Қазақтың текті ақын - ана келіні Ғылыми жобаның мақсаты
Қазақтың текті ақын — ана, келін
Бұл жазба ғылыми жоба негізінде дайындалды. Негізгі мақсат — тарихта еңбегі елеусіз қалған, бірақ отбасы мен қоғамға өлшеусіз үлес қосқан аналарды дәріптеу, олардың өнегесін қазіргі ұрпаққа таныту.
Мақсат
Елеусіз қалған аналардың өмірі мен еңбегін таныту, рухани үлгі ұсыну.
Міндет
Нәзира Қыдырбайқызы мұрасын зерттеп, аналық мейірім мен тәрбиенің ықпалын көрсету.
Зерттеу әдістері
Бақылау, зерттеу, талдау.
Нәтиже
Ананың қасиеттері ұрпаққа даритыны, тәрбиенің отбасы ұйытқысына айналдыратыны байқалды.
Аннотация
- Зерттеу тақырыбы
- Қазақтың текті ақын — ана, келін.
- Зерттеу нысаны
- №27 орта мектеп материалдары мен ауызша деректер.
- Негізгі идея
- Қоғамға қызметтің бір өлшемі — ұрпақ тәрбиесі; өнер мен отбасы құндылығы қатар өріледі.
Кіріспе: Өлең — өмірдің ырғағы
«Туғанда дүние есігін ашады өлең, өлеңмен жер қойнына кірер денең…»
Бұл ой адам ғұмырының әр белесі ән мен жырға жақын екенін аңғартады: бесік жыры, жар-жар, беташар, жоқтау — бәрі де халықтың жадындағы рухани қазына.
Ырғақ бар жерде өлең бар деген тұжырым да кездейсоқ емес: нәрестенің алғашқы үні, ананың әлдиі, елдің салт-дәстүрі — бәрі бір арнаға тоғысқан мәдени код. Сондықтан да өлең шығару — кез келген адамның қолынан келетін жеңіл іс емес.
«Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы, қиыннан қиыстырар ер данасы…»
Абай Құнанбайұлы
Осындай сөз өнерін қадір тұтқан, өз ортасына өнегесімен танылған аналардың бірі — Қыдырбайқызы Нәзира (Досмахан келіні).
Өмірбаяны: Қыдырбайқызы Нәзира (1929–1995)
Нәзира Қыдырбайқызы 1929 жылы 18 қыркүйекте Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Жаңаталап ауылында дүниеге келген. Мектеп қабырғасында жүріп-ақ өлең жазып, ауыл сахнасында халық әндерін орындап, өнерімен танылған.
Ол Балқы Базардың терме-толғауларын орындап, қисса-дастандарды жатқа айтқан. Атап айтқанда: «Көрғұлы», «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш — Баян сұлу», «Алпамыс», «Қобланды» және Балқы Базар мен Тұрмағамбет Ізтілеуов дастандары.
Ұстазы Әбзәли Егізбаевтің өтінішімен «Дат дастанын» бір түнде дәптерге көшіріп, мәтінді жаттап алғаны — зеректігі мен жадының қуатын көрсетеді. Бұл дастанды кейін жиі орындап, балаларына өнеге ретінде айтып отырған. (Көп жыл өткен соң қызы Райкүл бұл шығарманы орыс тіліне аударған.)
Ауызша дереккөз
Нәзира Қыдырбайқызының өмір жолын тереңірек тану мақсатында оның үлкен қызы Рабиға апайдан сұхбат алынды. Отбасы естеліктері тұлғаның мінезі мен болмысын нақтылай түседі.
Негізгі бөлім: Ана, өнер және міндет
Бұл тақырыптың таңдалу себебі айқын: Нәзира әже өлең шығарумен қатар, өз ісіне жауапты, еңбексүйгіш жан болған. Ең бастысы — ұрпағына өнегелі тәрбие беріп, келіндік міндетін де лайықты атқарған.
Зерттеу жұмысы Нәзира әже туралы алғашқы мәліметтен басталды. Бұл тұлға жайлы мен сынып жетекшім Айдана апайдан естідім. Өкінішке қарай, Нәзира әже өмірден өткен, алайда оның артында қалған ұрпақтары зерттеуге қолдау көрсетті.
Түйінді байқау
Зерттеу барысында ананың бойындағы асыл қасиеттер — еңбекқорлық, мейірім, жауапкершілік пен өнерге жақындық — ұрпақ тәрбиесіне тікелей әсер ететіні байқалды. Тәрбие көрген бала кейін отбасының ұйытқысына айналып, қоғамға пайдалы азамат болып қалыптасады.
Қоғамдық мәні: «100 жаңа есім» идеясы
Жаңа дәуірдің талабында ұлттық мақтаныш тек өткен батырлармен, билермен, жыраулармен ғана шектелмеуі керек. Қазіргі заманның да еңбегі еленбеген, бірақ ізі терең тұлғалары бар. Олардың қатарында — бар талантын елге адал ұрпақ тәрбиесіне, отбасының берекесіне жұмсаған аналар.
Дәйексөз және ой өзегі
2017 жылы жарық көрген «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында ел ішінде еңбегі елеусіз қалған тұлғаларды танып, олардың жетістігін көпшілікке ұсыну қажеттігі айтылған. Бұл — қоғамға үлгі болатын адамдарды анықтап, жаңа есімдерді дәріптеу идеясы.
Қорытынды
Нәзира Қыдырбайқызының өмірі — өнер мен тәрбиенің, тектілік пен еңбектің тоғысқан өнегелі жолы. Ақындық — тәңірдің тартуы, ал сол дарынды адамгершілікпен, отбасылық жауапкершілікпен ұштастыру — нағыз кемелдік белгісі.
Жоба туралы қысқаша мәлімет
- Орындаған
- Бағдатова Жазира, 7-сынып оқушысы
- Жетекші
- Файзуллаева Айдана Хамитбекқызы, орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі
- Мектеп
- №27 орта мектеп