Қазақстандағы балалар үйі мен интернаттардағы қайырымдылық шаралары
Баланың құқығы және қоғамның жауапкершілігі
Бала — тең құқықты тұлға. Ол өмір сүруге, толыққанды дамуға, кері әсерлерден, қатал қарым-қатынастан және қанаудан қорғануға, сондай-ақ отбасылық, мәдени және қоғамдық өмірге еркін қатысуға құқылы.
Ата-ана баласының білім алуына және материалдық қажеттіліктерінің өтелуіне жауапты. Әрбір бала білім алуға, медициналық көмекке қол жеткізуге және қауіпсіз ортада өмір сүруге құқылы.
Әлеуметтік тәуекелдің салдары
Кедейлік жағдайында өскен немесе жетім қалған баланың психологиялық және физикалық денсаулығы әлсіреп, оқу үлгерімі төмендеуі мүмкін. Мұндай балалардың құрдастарымен араласуына, әлеуметтенуіне мүмкіндік шектеліп жатады.
«Бөбек» қоры: мақсат, бастау, бағыт
Қазақстандағы Халықаралық «Бөбек» қайырымдылық қорының атқарып жатқан ісін ерекше атап өту орынды. Қор 1992 жылғы 27 наурызда Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде қоғамдық балалар қоры ретінде тіркелді.
Негізгі миссия
Қордың басты мақсаты — әлеуметтік жағдайы төмен отбасылардағы балаларға, ұлты мен дініне қарамастан, көмекке мұқтаж ұл-қыздардың жағдайын жақсартуға, күрделі әлеуметтік мәселелерді шешуде қоғам мен мемлекетке жәрдемдесу.
Әсіресе ата-ананың қамқорлығына зәру жетім балаларға, экологиялық апат аймақтарында тұратын, ауру-сырқауы бар және мүгедектігі бар балаларға қолдау көрсету қор жұмысының өзекті бағыты ретінде белгіленген.
Қолдаушылар
Қор құрылтайшылары қатарында мемлекеттік және қоғамдық ірі ұйымдар, қорлар, іскер адамдар, банктер мен коммерциялық құрылымдар бар. Олардың қаржылай және заттай көмегі Қазақстан балаларының болашағына нақты тірек болып келеді.
Елдегі өзекті ахуал: статистика және алаң
Тағдыр әр балаға бірдей қуаныш сыйлай бермейді. Елде жетім балалар мен денсаулығында ерекше қажеттілігі бар балалар аз емес. Экологиялық зардап шеккен өңірлердегі нәрестелер денсаулығына қатысты деректер қоғамды алаңдатады.
Жетім балалар
Елде он мыңнан аса жетім бала бар екені айтылады. Бұл — жүйелі қолдауды қажет ететін әлеуметтік мәселе.
Ерекше қажеттілігі бар балалар
Төрт мыңнан аса дене бітімі және ақыл-ой дамуында қиындығы бар балалардың бары көрсетіледі.
Экологиялық аймақтар
Семей, Қызылорда және Арал маңы секілді аймақтарда балалар денсаулығына әсер ететін тәуекелдер жоғары екені атап өтіледі.
Қор қызметінің басым бағыттары
Практикалық жұмыс бағыттары
- Балаларды тәрбиелеу мен дамытуда отбасы қағидатын кеңінен тарату, отбасыларды сақтауға ықпал ету және балалар үйлеріне көмек көрсету.
- Халықаралық ұйымдармен ынтымақтаса отырып, балалар құқығын қорғау жөніндегі халықаралық тәжірибені зерттеу және көмек тарту.
- Салауатты өмір салты бағдарламаларын енгізу, медициналық мекемелерге қолдау көрсету және сауықтыру инфрақұрылымының дамуына атсалысу.
- Экологиялық апат аймақтарынан келгендерге гуманитарлық көмек көрсету.
- Дарынды балаларды қолдау және «Айналайын» сияқты фестивальдер арқылы шығармашылық әлеуетті таныту.
Аймақтық бастамалар
Қазақстанның көптеген өңірлерінде «Бөбек» бастамасымен құрылған балалар қорлары жұмыс істейді. Алматыда «Рухани және мәдени даму» салоны ашылып, танымал тұлғалармен кездесулер, балалар өнері көрмелері және қайырымдылық шаралары ұйымдастырылып келеді.
«SOS-Қазақстан» және «Үміт үйі»: отбасылық үлгіге жақын орта
«SOS-Қазақстан» балалар қалашығы
Алматыда жетім балаларға арналған отбасылық үлгідегі балалар қалашығын қолдау маңызды міндет ретінде қарастырылып, «SOS Қазақстан» балалар қалашығы ашылды. Жоба Австралиядағы «SOS-Kinderdorf International» қорының қайырымдылық көмегімен жүзеге асты.
Мұндағы негізгі қағида — балалардың ортақ режимге бағынған мекеме тәрбиесіне емес, үй жағдайына жақын ортада өсуіне мүмкіндік беру.
Тастанды сәбилерге қолдау: «Үміт үйі»
Қор көтерген маңызды мәселелердің бірі — тастанды сәбилер тағдыры. Көбіне мұндай жағдай некесіз туған балаларға қатысты кездеседі. Осыған байланысты тастанды балалар уақытша тәрбие алатын «Үміт үйі» атты мекеме ашылды (әзірге Алматыда және Шығыс Қазақстанда).
Ерекшелігі — анасының баласын біржола тастап кетуіне жол бермеу: келісімшарт жасалып, оның құпиялығы сақталады. Ана уақытша қиналған кезеңде сәбиін осында қалдырып, жағдайы түзелген соң баласын қайта алып кете алады.
Түлектерді қолдау
«Бөбек» қоры балалар үйінен шыққан жасөспірімдерге де қол ұшын беруге тырысады: оқуға түсу, жұмысқа орналасу және өмірге бейімделу кезеңінде қолдау көрсетуге бағытталған көмектер ұйымдастырылады.
Медициналық және материалдық көмек: нақты нәтижелер
Қор балалар денсаулығын қорғауға ерекше назар аударады: дәрі-дәрмек, медициналық құрал-жабдықтар, «жедел жәрдем» көліктері, сондай-ақ диагностикалық қызметтерге дейін қамтылған қолдаулар көрсетілгені баяндалады.
Ауруханаларға қолдау
Балалар ауруханалары дәрі-дәрмекпен және қажетті медициналық құралдармен қамтамасыз етілгені айтылады.
Күрделі операциялар
Қордың қаржыландыруымен шетелдік дәрігерлердің қатысуы және жоғары технологиялық жабдықтар бөлу жөніндегі деректер келтірілген.
Сауықтыру инфрақұрылымы
Балаларға арналған емдеу-сауықтыру орталықтарының құрылысына ірі көлемде қаржы бөлінгені көрсетіледі.
Күнделікті қажеттілік
Балалар үйлері, мектеп-интернаттар және табысы аз отбасылар үшін киім-кешек, аяқ киім, оқу құралдары, компьютерлер мен ойыншықтар жеткізу сияқты көмектер де назардан тыс қалмаған.
Халықаралық ынтымақтастық және балалар құқығы
Қор халықаралық деңгейде де жұмыс істеп келеді. Қазақстан балалар құқығын қорғауға қатысты халықаралық нормаларды қабылдап, осы бағыттағы тәжірибені енгізуге ұмтылады. Қордың БҰҰ құрылымдарымен, ЮНЕСКО және ЮНИСЕФ-пен байланыстары сөз болады.
Арал өңіріне арналған бағдарлама
Қордың қатысуымен Арал өңіріндегі балалар мен аналарға көмек көрсетуге бағытталған бірлескен бағдарламалар қабылданғаны атап өтіледі. Мұндай бастамалар әлеуметтік тәуекелі жоғары өңірлерді жүйелі қолдаудың үлгісі ретінде көрсетілген.
Қоғамға үндеу
Мәтінде қайырымдылық ұйымдары қанша еңбек етсе де, мәселе толық шешілмейтіні, сондықтан қоғам болып бірігіп, әр баланың қауіпсіз балалық шағын қорғауға атсалысу қажеттігі айтылады.
Әлеуметтік жетімдік: себеп және салдар
Бүгінде балалар үйіне түскендердің ішінде ата-анасынан қазаға байланысты айырылғандардан гөрі, әлеуметтік себептерге байланысты тұл жетім атанғандар көбірек екені атап өтіледі. Бұл — жауапкершіліктен қашу, отбасылық дағдарыстар және қоғамдағы күрделі әлеуметтік факторлардың салдары.
Құқықтық шара жеткілікті ме?
Тек ата-аналық құқықтан айырумен шектелу әрдайым мәселені шешпейді. Баланың болашағына әсер ететін негізгі сұрақ — оның тұрақты ортаға, қамқорлыққа және сапалы білім мен медицинаға қолжетімділігі.
Шетелдік қорлардың Қазақстанда жүзеге асқан жобалары
2001 жылғы 23 маусымда Астанада «SOS-Kinderdorf International» қорының қамқорлығымен еліміздегі екінші балалар қалашығы ашылғаны баяндалады. Бұл бастама мемлекет пен халықаралық ұйымдар серіктестігінің нақты көрінісі ретінде сипатталады.
Қалашықтағы тәрбие моделі
Жобаның түйіні — баланы «мекеме» ретінде емес, «үй» ретінде ұйымдастырылған ортада тәрбиелеу. Әр үйде балаларға отбасылық үлгіге жақын қамқорлық көрсетіледі, ал тәрбиеші-аналардың жұмысы тек бала тәрбиесіне бағытталады.
Тарихи негіз
«SOS-Kinderdorf International» қорының тарихы 1949 жылдан басталады. Оны Герман Гмайнер негізін қалаған. Соғыстан кейінгі қиын кезеңде ата-анасыз қалған балаларға тұрақты, адамға лайық жағдай жасау идеясы әлемнің көптеген өңірінде қолдау тауып, кейін Еуропадан Азияға, Африкаға, Латын Америкасына және АҚШ-қа дейін тараған.
Қайырымдылық — әлеуметтік институт ретінде
Қайырымдылық қорлары әлеуметтік институттың маңызды бөлігі ретінде қоғамның әлсіз қорғалған топтарына — жетімдерге, мүгедектігі бар адамдарға және тұрмысы төмен отбасыларға қолдау көрсетеді. Мұндай ұйымдар қоғамдағы тұрақтылық пен дамуға ықпал етеді.
Әлеуметтендіру және білім
Балалардың әлеуметтенуі ең алдымен білім беру арқылы іске асады. Өтпелі кезеңдерде қиындықтар туындауы мүмкін болғанымен, арнайы орталықтар мен қорлардың қолдауы балалардың қоғам өміріне бейімделуіне көмектеседі.
Қорытынды ой
Халықаралық сипаттағы қорлардың пайда болуы Қазақстанның әлемдік жүйеге кірігуімен және нарықтық қатынастар кезеңіндегі әлеуметтік қиындықтармен тығыз байланысты. Мемлекет «әлеуметтік мемлекет» қағидасын ұстана отырып, азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға міндетті, ал азаматтық қоғам институттары сол мақсатқа жетуге нақты үлес қоса алады.
Балаларға қамқорлық — тек атаулы күндерде емес, күн сайын қажет. Бұл — қоғамның адамгершілік өлшемі мен болашаққа салған инвестициясы.