Қазақша рефераттар

Музыка - адам жанын жарқындататын өнер

Оқытушыға арналған алғашқы әдістемелік нұсқаулар

Қызылорда облысы, Қазалы ауданы. Музыка пәні мұғалімі — Баян Алпысбай Игілікқызы.

Музыка — адам жанын жарқындататын өнер. Ол адам баласына ерекше әсер етеді. Дегенмен, ойға алған әуенді сөзбен дәл жеткізу мүмкін емес: оны тек музыканы жан дүниесімен түсінетін жан әуен ырғағы арқылы ғана қабылдай алады. Сондықтан музыканы жүрек тілі, яғни сезімнің, қобалжудың, көңіл күйдің тілі деп ұққан жөн.

Музыка — шынайы өнер: ол адамның ішкі әлеміне әсер етіп, құдіретті эмоциялық күш арқылы эстетикалық талғамын оятады.

Музыканы тыңдау арқылы оқушыларға эстетикалық тәрбие берудің негізгі мақсаттары жүзеге асады. Сонымен қатар музыканы тыңдап қана қоймай, оны терең қабылдау басқа ғылыми салаларды да жақсы меңгеруге ықпал ететіні анық.

Музыканы қабылдаудың оқу үдерісіне ықпалы

  • Музыканы сезіне білетін бала көбіне математика пәнін де жүйелі меңгеріп, жоғары нәтиже көрсетуге бейім болады.
  • Музыканы сезініп, әуенді көз алдына елестете алатын оқушы ана тілі мен әдебиет пәндерін тереңірек игереді.
  • Ал музыканы жай тыңдап, эмоциялық әсерді сезіне алмаса, көптеген жағдайда оқушының жалпы пәндердегі оқу көрсеткіші де төмен болады.

Музыканы дұрыс түсініп тыңдай білуге тәрбиелеу арқылы оқушылардың ой-өрісін, сезімін, санасын, қиялын, талғамын, жалпы өнерге деген сүйіспеншілігі мен мәдениетін дамытамыз.

Орындаушылықты қалыптастыру: негізгі бағыттар

Музыкалық аспапта жақсы ойнау — орындаушының техниканы шебер меңгеруімен және шығарманы әсерлі жеткізе білуімен ерекшеленеді. Орындаушы дыбыстың күшін, сипатын, бояуын алдын ала «естіп», соған сәйкес қол қимылын және саусақ әрекетін бағындырады.

Оқушылардың музыкалық қабілетін дамыту үшін жүргізілетін жұмыстар

  1. I Музыкалық-теориялық білімнің негіздерін меңгерту.
  2. II Орындаушылық қимыл-әрекет тәсілдерінің негіздерін игерту: дұрыс отыру, қол мен саусақтардың дұрыс орналасуы.
  3. III Бастапқы оқудың ең күрделі жағы — орындаушылық шеберліктің негіздерін қалыптастыру.
  4. IV Музыканы мәнерлеп орындаудың әртүрлі тәсілдерін үйрету.

Нота сауатын және аспаппен танысуды жүйелеу

  • Ноталардың атауын, ұзақтығын, нота сызықтарындағы орнын ажырата білу.
  • Скрипка және бас кілтіндегі жазылымды тану.
  • Альтерация белгілері мен кідіріс белгілерін толық меңгерту.
  • Фортепиано клавиатурасын таныстыру: октаваларды ажырату, қара клавиштердің (дыбысты жоғарылату/төмендету) қызметін түсіндіру, еркін тауып ойнау дағдысын қалыптастыру.

Қол қойылымы және дыбыс сапасы

Қол қойылымы — аспапта ойнауды үйрену барысында оқушының қолы мен саусақтарының дұрыс орналасып қалыптасуы. Саусақтардың клавиш үстіндегі қалпы шағын доп ұстап тұрғандай болуы тиіс. Саусақтардың жазылып кетуі қол бұлшықетіне артық күш түсіріп, тез шаршатады.

Техникалық тәртіп пен еркіндік

  • Білек пен білезік буыны саусақ қимылына сай икемделіп отырады.
  • Оқушы алғашқыда әдемі, нәзік дыбыс шығару үшін аздап күш жұмсайды; сондықтан әр сабақта қол бұлшықеттерінің босаң болуын қадағалау маңызды.
  • Шығармадан кейін қолды демалдыру үшін әртүрлі жеңіл жаттығулар қолдану пайдалы.

Артық қозғалыстан сақтану және штрихтер

Саусақ тым жоғары көтеріліп, сермей басылса, клавиштер тарсылдап, дыбыс үстірт шығады. Сондықтан әуелі нон легато, кейіннен легато тәсілдерімен орындалатын жаттығуларды жүйелі беремін. Осы арқылы аппликатураны да дұрыс таңдауға дағдыландырамын. Саусақ қойылымы ыңғайсыз болса, шығарманы орындау кезінде техникалық қиындықтардың тууы заңды.

Фортепиано әртүрлі дыбыс бояуын беруге мүмкіндік береді: жұмсақ, нәзік динамикадан бастап, қуатты фортиссимоға дейін жеткізуге болады. Сол себепті оқушыға дыбыс шығарудың әдістерін әртүрлі шығармалар арқылы меңгертемін.

Шығарманы үйрету: кезең-кезеңімен жұмыс

Оқушы жекелеген дыбыстарды дұрыс тауып, аспапта еркінірек жаттыққаннан кейін, жеңіл әуендерді орындатуға көшемін. Бұл кезеңде оқушының өз бетімен нота оқуы мен саналы талдауы бірінші орынға шығады.

Жұмыс алгоритмі

  1. 1 Нотаны өз бетімен оқыту: шығарманың көлемін, альтерация белгілерін, дыбыс ұзақтығын назарда ұстау.
  2. 2 Шығарманы бөлімдерге бөліп талдау: әуенді жеке-жеке меңгеріп, соңынан біртұтас «сөйлемге» біріктіру.
  3. 3 Техникалық күрделі тұстарын анықтап, соған ұқсас арнайы жаттығу дайындау.
  4. 4 Ынта-жігерді арттыру үшін шығарманы оқытушының орындап көрсетуі және көркемдік мақсатты түсіндіруі.

Нәтиже қандай болуы керек?

Оқушы шығарма туралы жан-жақты түсінік алған соң, оны үйрену барысында кездесетін техникалық және көркемдік міндеттерді алдын ала елестете алуы тиіс. Шығарманы оқып отырып ойнағанда, мүмкіндігінше тоқтамай, қажетті екпінді сақтап, динамикалық шарттарды ескере отырып орындауға дағдылануы қажет.