Отбасынан айырылған баланы қорғау

1. Бала деген кім?

18 жасқа толмаған адам бала болып саналады. Кей жағдайларда жергілікті заңнама кәмелеттік жас шегін ертерек белгілеуі мүмкін.

2. Кемсітушіліктің болмауы

Барлық құқықтар барлық балаларға бірдей қолданылады. Мемлекет баланы зорлық-зомбылықтың кез келген түрінен қорғауға және құқықтарын қамтамасыз ету үшін тиісті шаралар қабылдауға міндетті.

3. Баланың мүддесін басым қою

Балаға қатысты барлық іс-әрекетте баланың мүддесі толық әрі бірінші кезекте ескерілуі тиіс.

4. Құқықтарды іске асыру

Мемлекет Конвенцияда көрсетілген құқықтарды жүзеге асыру үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға міндетті.

5. Ата-ана, отбасы және қоғамның рөлі

Мемлекет баланың жан-жақты дамып келе жатқан қабілеттерін ескере отырып, тәрбиеде ата-ананың және кеңейген отбасының құқықтары мен жауапкершілігін құрметтеуі тиіс.

6. Өмір сүру және даму

Әрбір бала өмір сүруге құқылы, ал мемлекет оның өсіп-жетілуі мен дамуын қамтамасыз етуге міндетті.

7. Есім мен азаматтық

Бала дүниеге келгеннен кейін есім алуға, азаматтыққа ие болуға және мүмкіндігінше ата-анасын тануға әрі олардың қамқорлығын көруге құқылы.

8. Жеке тұлғалықты сақтау

Егер баланы заңсыз түрде жеке тұлғалық белгілерінен айырса, мемлекет оның өзіндік ерекшелігін сақтауға және қажет болса негізгі қасиеттерін қалпына келтіруге міндетті.

9. Ата-анадан ажырамау

Баланың мүддесіне айқын қайшы келмесе, ол ата-анасымен бірге тұруға құқылы.

10. Отбасының қосылуы

Бала мен ата-ана отбасын біріктіру немесе байланысын нығайту мақсатында кез келген елден шығып, өз еліне кіруге құқылы.

11. Заңсыз орын алмастыру және оралмау

Мемлекет баланы шетелде заңсыз ұстап тұруға, алып кетуге немесе ұрлауға жол бермеуге және мұндай жағдайларда тиісті шаралар қолдануға міндетті.

16. Жеке өмірдің қорғалуы

Баланың жеке, отбасылық өміріне заңсыз қол сұғудан және хат алмасуына кедергі келтіруден қорғалуға құқығы бар.

12. Баланың көзқарасы

Бала өз пікірін еркін білдіруге құқылы, ал балаға қатысты мәселелер шешілгенде оның пікіріне лайықты түрде назар аударылуы тиіс.

13. Пікір айту еркіндігі

Бала шекараға қарамастан өз ойын ашық жеткізуге, ақпарат алуға және ақпарат пен идеяларды ұсынуға, таратуға құқылы.

14. Ой, ар-ождан және дін бостандығы

Мемлекет ата-ананың тиісті жетекшілігін ескере отырып, баланың ой еркіндігін, ар-ожданын және дін ұстану құқығын құрметтеуге міндетті.

15. Бірлесу (ассоциация) бостандығы

Бала басқа адамдармен кездесуге, бірлестіктерге кіруге немесе оларды құруға құқылы.

17. Тиісті ақпарат алу құқығы

Мемлекет балалардың ақпарат алуына және әртүрлі ақпарат көздерімен танысуына жағдай жасауға міндетті.

18. Ата-ананың жауапкершілігі

Ата-ана бала тәрбиесіне негізгі жауапкершілікті бірге көтереді, ал мемлекет оларды барынша қолдауы керек.

19. Қатыгездік пен қиянаттан қорғау

Мемлекет баланы ата-анасы немесе қамқорлыққа жауапты өзге тұлғалар тарапынан жасалатын қысым, зорлық-зомбылықтың барлық түрінен қорғауға міндетті.

20. Отбасынан айырылған баланы қорғау

Мемлекет отбасылық ортадан айырылған балаға әлеуметтік қорғау көрсетуге міндетті.

21. Асырап алу

Асырап алуға рұқсат етілген мемлекеттерде бұл әрекеттер тек баланың мүддесі үшін жүзеге асырылуы тиіс.

22. Босқын балалар

Босқын балалар немесе босқын мәртебесін алуға ұмтылған балалар ерекше қорғауға алынуы тиіс.

23. Мүгедектігі бар балалар

Мүгедектігі бар бала әлеуметтік интеграцияны қамтамасыз ететін ортада толыққанды әрі лайықты өмір сүруге көмектесетін ерекше күтімге, білімге және қажетті даярлыққа құқылы.

24. Денсаулық сақтау

Әрбір бала ең жоғары стандарттарға сай медициналық көмек алуға құқылы.

25. Қамқорлықтағы жағдайды тұрақты тексеру

Арнайы күтім, қорғау немесе емдеу мақсатында мемлекет қамқорлығына берілген бала сол қамқорлықтың жүйелі түрде тексерілуіне құқылы.

26. Әлеуметтік қамтамасыз ету

Бала әлеуметтік сақтандыруды қоса алғанда, әлеуметтік қамтамасыз етудің игіліктерін пайдалануға құқылы.

27. Өмір деңгейі

Әрбір бала дене, ақыл-ой, рухани, адамгершілік және әлеуметтік дамуына лайықты өмір деңгейіне құқылы.

28. Білім алу

Бала міндетті бастауыш білімді тегін алуға құқылы.

29. Білім берудің мақсаты

Білім беру тұлғалық, дарындық, ақыл-ой және дене қабілеттерін барынша дамытуға бағытталуы керек. Ол баланы еркін қоғамдағы ересек әрі белсенді өмірге дайындауы тиіс.

30. Мәдениет пен ана тілі

Бала өз мәдениетін сақтауға және ана тілін пайдалануға құқылы.

31. Демалыс және мәдени өмір

Бала демалуға, бос уақытын өткізуге, ойын-сауық және мәдени іс-шараларға қатысуға құқылы.

32. Экономикалық қанау

Бала қауіпті еңбек түрлерінен және қанаудан қорғалуға құқылы.

33. Есірткі заттарды заңсыз қолданудан қорғау

Балалар есірткі және психотроптық заттарды заңсыз қолданудан, сондай-ақ мұндай заттарды өндіру мен сатуға тартылудан қорғалуға құқылы.

34. Сексуалдық қанау

Мемлекет баланы жезөкшелікке тартудан, сексуалдық қанаудан және зорлаудан қорғауға тиіс.

35. Балаларды ұрлау және сату

Мемлекет балаларды ұрлау мен сатудан қорғау үшін шаралар қабылдауы қажет.

36. Қанаудың басқа түрлері

Бала қанаудың барлық түрінен қорғалуға құқылы.

37. Азаптау, өлім жазасы және бас бостандығынан айыру

Бала қинауға және қорлауға ұшырамауға құқылы. Уақытша қамауға алынған жағдайда оның құқықтары сақталуы керек: отбасымен байланысу, адамгершілікке сай қарау және жас ерекшелігін ескеру. Балаға өлім жазасы немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру қолданылмауы тиіс.

38. Қарулы қақтығыстар

15 жасқа толмаған балалар қарулы күштер қатарына қызметке шақырылмауы керек.

39. Қалпына келтіру және оңалту

Егер бала зорлық-зомбылықтың немесе жанжалдың құрбаны болса, мемлекет оның денсаулығын қалпына келтіруге қажетті емдік және қолдау шараларын қамтамасыз етуі тиіс.

40. Кәмелетке толмаған құқық бұзушыларға қатысты әділ қарау

Құқық бұзған бала оның ар-намысы мен тұлғалық қадір-қасиетін құрметтейтін, тәрбиелік және дамытушы мәні бар әділ қарауға құқылы.

41. Конвенцияны тарату

Бала өз құқықтары туралы ақпарат алуға құқылы, ал мемлекет бұл ақпараттың қолжетімді болуына ықпал етуі керек.