Білім саласы дамуына негіз болар іргелі ғылым қажетОқу білім жүйесін үнемі жаңалап отыру өркениет талабы

Білім саласының дамуына негіз болар іргелі ғылым қажет

Оқу-білім жүйесін үнемі жаңартып отыру — өркениет талабы. Сонымен бірге тәрбие процесін (кең мағынасында) тұрақты түрде жетілдіру қажет: өмір жағдайлары өзгермелі, ақпарат көлемі ұлғаяды, сол себепті ұстазға (педагог, тәрбиеші, жетекші, мұғалім) қойылатын талаптар жылдан-жылға күрделене түсуде.

Қоғамның осы сұранысына педагогтар өсіп келе жатқан ұрпақты оқыту, тәрбиелеу және білім берудің жаңа технологияларын құрастыру арқылы жауап береді. Дегенмен мектеп педагогтары «мәңгі проблемалардың» құрсауында қалатыны да рас.

Тарихи тәжірибе және жаңаны игеру бағасы

Адамзат тарихына қарасақ, қоғам дамуына ілесе отырып ұрпақты оқыту мен тәрбиелеу ісі көптеген жағдайда артта қалып отырған. Қайшылық пен кемшілікті қоғам болып жұмылып, ойшылдар мен ғұламалардың өсиеті, аға ұрпақтың тәжірибесі және жаңа идеялармен ұштасқан ақыл-парасат арқылы жеңе алған кезеңдер де болды: кемшілік жойылып, кедергі еңсеріліп, дағдарыстан шығу мүмкін болған.

Бірақ жаңаны игеру әрдайым уақыт пен кеңістікті талап етеді: оқыту, білім беру және тәрбиелеу жүйесін қайта жаңалау арқылы ғана орнығады. Мұндай жаңару жүйелі ғылыми негізге сүйенгенде нәтижелі болады.

Педагогиканың дамуына әсер ететін негізгі көздер

Педагогика бір ғана арнадан қоректенбейді. Оның дамуына себепші көздер мыналар:

• Халықтың өмір салты мен дәстүрлерінде бекіген көпғасырлық тәлім-тәрбие тәжірибесі, іс-әрекеттері.

• Философиялық, қоғамтану, педагогикалық және психологиялық еңбектер.

• Әлемде және елімізде жүріп жатқан тәрбиелеу мен білім беру тәжірибесі.

• Арнайы ұйымдастырылған педагогикалық зерттеулердің деректері.

• Жаңа идеялар, жаңарған бағдар-бағыттар және жылдам өзгерістер жағдайындағы тиімді соңғы технологиялар.

Қазақстандағы білім реформалары: ниет бар, ғылыми негіз әлсіз

Өткен ғасырда әлемде іргелі зерттеулер нәтижесінде педагогика мен психологияда көптеген теориялық тұжырымдар қалыптасты. Ал қазіргі ғасыр психологияның ықпалын күшейтіп, білім беру тәжірибесіне оны белсендірек енгізіп отыр.

Қазақстанда тәуелсіздік кезеңімен қатар оқу-білім, ғылым саласына да үлкен бетбұрыс жасалды. Алайда тұрақтанған өзіндік бет-бейнесі, құрамдас бөлігі мен жүйелік құрылымы айқындалған, толыққанды жұмыс істейтін ұлттық білім беру моделі әлі де толық қалыптаса қойған жоқ. Әлем елдерінің көпшілігінде жаңа оқу-білім жүйелері қалыптасып, реттеліп, дамыған деңгейде жұмыс істеп тұр.

Заң, модель және басқару: көшірме шешімдер тәуекелі

Көп елде білім саласындағы жаңарту сол мемлекеттің білім философиясына, оқу-білім ғылымына және мектептану зерттеулеріне сүйенеді. Қазақстанда да Білім туралы заң мен реформалардың мазмұны ұлттық ғылыми мектептің тұжырымдарына табан тірегені маңызды. Әйтпесе сырттан алынған үлгілерді тікелей көшіру басқару мен іске асыруда қиындық туғызады.

Білім беру — аса күрделі әлеуметтік-экономикалық механизм. Оны реформалау экономикалық-ұйымдық, құқықтық және құрылымдық қырларды бір уақытта өзгертуді талап етеді. Мұндай өзгерістер кәсіби икемділік пен ұтқырлықты, шығармашылықты, өзін-өзі басқару мен өзін-өзі ұйымдастыру жағдайындағы жоғары біліктілікті қажет етеді.

Инфрақұрылым шындығы: мазмұн жаңартумен ғана шешілмейді

Білім мазмұнын, әдіс-тәсілдер мен технологияны жаңарту қажет, бірақ ол жалғыз өзі жеткіліксіз. Мектептердің инфрақұрылымы, материалдық-техникалық базасы, зертханалық және практикалық жұмыстарды ұйымдастыру мүмкіндігі жеткіліксіз болса, жаңа ғасыр біліміне көшу тежеледі.

Қорытынды: білім жүйесін түбірімен күшейтудің жолы

Бұл кемшіліктердің барлығын тек мазмұн мен технологияны жаңартумен жоя алмаймыз. Егер мәселені ғылыми негізді саясатпен және нақты іске асыру бағдарламасы арқылы жүйелі жүргізсек, әлі де талай асуды еңсеруге болады. Ол үшін Қазақстанда педагогика ғылымдарының даму бағдарын бүгінгі қоғам талабына сай түбірімен жаңарту қажет.

Білім және ғылым саласында іргелі ғылымдарды дамытуға, кешенді зерттеулер жүргізуге әлеуеті жететін ғылыми орта бар. Бірақ ол әлеует көбіне педагог кадрларды даярлауға қажетті ағымдағы жұмыстарға жұтылып, іргелі зерттеулер жеткілікті деңгейде көрінбей отыр.