Қажығалидың қандай шығармасы болмасын өмірдің дәл өзі соның қағазға түскен картинасы
Киелі Жем өңірінің төл перзенті: Қажығали Мұханбетқалиұлымен кездесу кеші
Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Кемерши ауылы, Қ. Жазықов атындағы орта мектептің тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Құлманова Злиха Санаққызы дайындаған кездесу кешінің әдеби-нұсқалық мәтіні.
Кіріспе сөз (I жүргізуші)
Құрметті Қажығали аға, қадірлі ел ағалары, ұлағатты ұстаздар, сүйікті шәкірттер! Бүгін мектебімізде өткелі отырған «Киелі Жем өңірінің төл перзенті» атты жерлес жазушымыз Қажығали Мұханбетқалиұлының 70 жылдық мерейтойына арналған кездесу кешіне қош келдіңіздер!
Өмірбаян және шығармашылық жолы (II жүргізуші)
Қажығали Мұханбетқалиұлы 1942 жылдың 8 желтоқсанында Ақтөбе облысы, Байғанин ауданының Кемерши ауылында дүниеге келген. 1965 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген.
Еңбек жолында Ақтөбе облыстық радио және телевидение комитетінде, облыстық «Коммунизм жолы» газетінде, республикалық «Қазақстан» баспасында, «Жұлдыз» журналында, «Қазақ әдебиеті» газетінде әртүрлі қызметтер атқарған: редактор, аға әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы. Сондай-ақ орыс және қазақ тілдерінде шығатын «Жаңа фильм» журналының бас редакторы болған.
Кейінгі жылдары Қазақстан Республикасы Президенті аппараты мен Парламентте, «Таңшолпан» журналында қызмет істеген.
Аудармашылық және халықаралық таным
- Көптеген жазушылардың жекелеген әңгімелерін қазақ тіліне аударған.
- Түрікмен жазушысы Т. Жұмагелдиевтің «Егес» атты кітабын аударған.
- Орыс жазушысы А. Скалонның «Бақыттың алтай түлкісі» атты әңгімелер мен повестер жинағын аударған.
- Өз шығармаларының бірқатары шетел тілдеріне аударылып, жарық көрген.
Зерттеу еңбегі: Сырым Датұлы
Жазушы XVIII ғасырдағы отаршылдық езгіге қарсы күрес жетекшісі, би әрі батыр Сырым Датұлы туралы ұзақ жылдар бойы зерттеу жүргізіп, ондаған мақала жазған. Республикалық «Арыс» баспасынан шыққан «Сырым Датұлы» атты жинақты өзі құрастырып, алғы сөзі мен түсініктемелерін де өзі жазып, жарыққа шығарған.
Марапаттары
- Тәуелсіздіктің 10 жылдығына арналған медаль.
- 2003 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы.
Қоғамдық құрмет
Байғанин ауданының құрметті азаматы.
Жем өңіріне тағзым және өнер шашуы (I жүргізуші)
Сағи Жиенбаев жырлағандай:
Жем — Сағыз қалың жұртым жайлаған жер,
Маңғыртып төрт түлік мал айдаған жер.
Қаптаса таудай нарлар, сәйгүліктер,
Қойлары семіздіктен жайланған жер. Жем — Сағыз әкем-шешем жайлаған жер,
Көктемде бәйшешегі жайнаған жер.
Басына жас ботаның үкі тағып,
Құлынды қоңыраулатып айдаған жер.
Келесі кезекте аудандық «Айгөлек» байқауының I орын иегері бүлдіршін әншіміздің орындауындағы «Ақбұлақ» әні ұсынылады.
Қаламдас пікірі (II жүргізуші)
«Талант пен қабілетіне қарай әр жазушының өнер әлемінде өз орны бар. Оқырманның кімді сүйіп оқитыны — жеке мәселе. Ал өз басым жарық көрген әр шығармасын қолдан келгенше қалдырмай оқуға тырысатын, өзін де, сөзін де сыйлайтын санаулы жазушыларымның бірі — менің Қожекем.
“Менің” дейтінім — біз газет редакциясында бірнеше жыл бірге қызмет істедік, ағалы-інілі адамдардай сыйластық. Бұған, бәлкім, өнер, өмір, әдебиет жөніндегі көзқарас, пікір-тұжырымдарымыздың көп жағдайда әр арнаға тартуы да дәнекер болған шығар», — дейді белгілі жазушы, қаламдас інісі Д. Әшімханұлы.
Өлең оқу және ән шашу (I жүргізуші)
Жазушы ағамыз өзі туған топырақтан шыққан Сағи ақынның шығармаларымен сусындап өскен. Келесі кезекте «Жақсы өлең өзі-ақ сөйлеп тұрады» атты шығарма оқылады. Ортаға 5-сынып оқушысын шақырамыз.
Бәкір ақын жырлағандай:
Ауылым — осы менің іздеп келген,
Кеткелі талай жылдар тізбектелген.
Талы жоқ, ән шарықтайтын бұлбұл қонып,
Шыңы жоқ, шыңына мұз бөктерген. Тұрады кейде от болып құмдар күйіп,
Тыңдайды желден ғана жырларды ұйып.
Көңілім осы ауылда — көк теңіздей биік,
Көңілім осы ауылда — шың.
«Туған жер» атты ән шашуымызды бүлдіршін өнерпазымыздың орындауында қабыл алыңыздар.
Шығармаларға көзқарас (I жүргізуші)
Әркім өз түйсігі мен байламы, өз көзқарасы тұрғысынан сөз қозғайды. Осы тұрғыдан келгенде, Қажығали шығармаларын оқыған адам мынау ығы-жығы өмірден өзін болмаса, жолдас-жорасын, тума-туысын көрері анық. Қажығалидың қай шығармасы болсын — өмірдің дәл өзі, қағазға түскен картинасы. Оқисың да қалың ойға қаласың; жағымсыз кейіпкерлердің іс-әрекетіне ыза боласың.
Өңір дәстүрі және жас ұрпақ үні (II жүргізуші)
60–80 жылдардан бастап қазақ әдебиетінің проза және поэзиясында өзіндік із қалдырған киелі Жем өңірінің төл перзенттері — Сағи, Бәкір, Есенбай, Тобық, Өтежан секілді ақын-жазушылардың бүгінгі жалғасы — жас ұрпақтың жазушы ағаға арнаған жыр үніне құлақ түрелік.
Мектебіміздің жас маманы, поэзия әлемінде қалам тербеп жүрген замандасымыздың арнауы ұсынылады.
(Орындаушылар/қатысушылар тізімі: Нәбиева Көркем, Маратов Нұрбек, Ерғалиева Динара және т.б. — нақтылау үшін бос орын.)
Күй және хор өнері (II жүргізуші)
Күй ғой бұл қоштастырған қимасыңмен,
Күй ғой бұл достастырған сыйласыңмен.
Көз алдыңа көлбеңдеп келе қалар —
Құрманғазы, Қазанғап, Динасымен.
Ендеше, мектебіміздегі «Әсем ән» хор үйірмесінің өнерлі балдырғандарын «Келіншек» күйімен қарсы алайық.
Арнау жырдан үзінді (I жүргізуші)
Қадыр ақын Қажығали ағамызға арнаған жырында былай дейді:
Өзің айтшы, сыншым менің қырағы,
Суға тойған қашан шөлдің михрабы?
Он қызы бар ата-анаға, білесің,
Қай кезде де бір ұл жетпей тұрады. Байи беру болса адамның ұраны,
Оны тірлік түзу жолдан бұрады.
Бір дачасы бар адамға қашанда,
Бір машина жетпейді де тұрады. Малы көпке еске сақта, шырағым,
Шөп болмайды шүкірліктің құрағы.
Қанша өссе де мансап қуған адамға,
Бір секіру жетпейді де тұрады. Ырық бермес көңілдің көк пырағы —
Жақсы арманның жақынынан жырағы.
Тойда қанша тойғанменен ішкенге,
Бір жүз грамм жетпейді де тұрады.
Келесі кезекте мектебіміздің бұлбұл әншісі Нәбиева Көркемнің орындауындағы Нұртуғанның термесі — «Қанеки, тілім, сөйлеші».
Шығармашылық өзек (I жүргізуші)
Адам тағдырына терең бойлау, кез келген құбылыстың себебін түпкі тамырдан іздеу, адамдық пен имандық мәселелерді бәрінен биік қою — Қажекеңнің көптеген шығармаларынан анық көрінеді. Қай туындысында да ол көрегендік пен жүрек сезімталдығын, ой ұшқырлығын танытады.
Олай болса келесі кезекті Рахметов Бағдаттың әсем әніне береміз.
Әдебиеттегі биік белес (I жүргізуші)
Қ. Мұханбетқалиев шығармашылығының алтындай асыл арқауы — адам өмірінің мәңгілік шындығы, алмағайып та алдамшы шырғалаңдары. Жазушы шеберлігінің шыңдалып, кемел сипатқа ие болғанын көптеген шығармалары айқын дәлелдейді.
Келесі тыңдайтындарыңыз — Ермұхамбетов Қалыбек пен Ержан Нұрлаттың орындауындағы «Кел, ауылға» әні.
Әнмен әрленген кеш (I жүргізуші)
Ән басталса қалайша жанбас халық,
Тыңдауға бар түн бойы таң жастанып.
Ұйып қалар табиғат оянбастай,
Кеткен кезде керемет ән басталып.
Демекші, Рахатов Исламбекті «Жаса, қазағым!» әнімен қарсы алайық.
Қорытынды сөз (II жүргізуші)
Қ. Мұханбетқалиев — өз машығы мен мәнерін дәл тапқан, үлкен эпосқа үлкен дайындықпен, бай тәжірибемен бет алған жазушы. Оның шығармалары келер ұрпақ үшін мол мұра болып қалмақ.
Қаламыңыздың ұшы мұқалмасын, шығармашылық табысыңыз арта берсін! Отбасыңызға амандық, өзіңізге зор денсаулық тілейміз. Бүгінгі кездесу кешіміз осымен аяқталды.
Қош сау болыңыздар!
Келесі кездескенше, күн нұрлы болсын.
Ескерту
Мәтіндегі орындаушылардың кейбір аты-жөндері мен нақты сынып/топ көрсеткіштері бастапқы нұсқада бос орынмен берілген. Дайын макетке енгізу үшін тиісті деректерді нақтылап толтыру ұсынылады.