Қазақша рефераттар

Жануарлардың инстинкті

Пәні

Психология және спорт

Сабақтың тақырыбы

Психика мен сананың дамуы

Бұл сабақ жүйке жүйесінің құрылысы мен қызметін түсіндіру арқылы психика мен сана ұғымдарын ғылыми тұрғыда жүйелеуге, теориялық білімді болашақ кәсіби әрекетте тиімді қолдануға бағытталған.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларды жүйке жүйесінің құрылысы мен қызметімен таныстыру; танымдық қабілетін арттыра отырып, мидың құрылысы мен психика туралы білімін кеңейту.

Дамытушылық

Психика мен сана ұғымдары жөнінде мәлімет беру арқылы белсенділік пен танымдық қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік

Төзімділікке, шапшаңдыққа, тапқырлыққа тәрбиелеу; теориялық білімді болашақ кәсіби әрекетте тиімді пайдалануға баулу.

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Көрнекіліктер мен құрал-жабдықтар

  • Тест тапсырмалары
  • «Алтын сандық» суреті

Ұйымдастыру

  • Сабақтың типі Аралас сабақ
  • Әдіс-тәсілдері Түсіндіру, сұрақ-жауап
  • Пәнаралық байланыс Философия, психология тарихы, анатомия және т.б.

Пайдаланылған әдебиеттер

  • Қ. Жарықбаев — Психология
  • Ә. Алдамұратов — Жалпы психология
  • К. Жұмасова — Психология, Астана, 2010 ж.

Сабақтың жоспары (уақыт кестесі)

I. Ұйымдастыру кезеңі
5 минут (09:55–10:00)
II. Білімді өзектендіру
15 минут (10:00–10:15)
III. Жаңа сабақ
40 минут (10:15–10:55)
IV. Жаңа материалды бекіту
10 минут (10:55–11:05)
V. Бағалау
3 минут (11:05–11:08)
VI. Үй тапсырмасы
1 минут (11:08–11:09)
VII. Рефлексия
6 минут (11:09–11:15)

Ұйымдастыру кезеңі

  1. Екі жақты сәлемдесу
  2. Түгендеу
  3. Аудиторияның сабаққа дайындығын тексеру

Үй тапсырмасын тексеру және пысықтау

«Алтын сандық» жаттығуы

Сандықтың ішіндегі «алтын тиындардың» реттік нөмірі бойынша таңдалып қойылған сұрақтарға жауап беріледі.

1) Жүйке жүйесі қандай жасушадан тұрады?
Нейрон.
2) Нейронның ұзын тармағы қалай аталады?
Аксон.
3) Жұлынның жуандығы қанша сантиметр?
Шамамен 1 см.
4) Жұлынның тікелей жалғасы қандай бөлім?
Сопақша ми.
5) «Импульс» сөзі қай тілден енген?
Латын тілінен.
6) Ми сыңары неше бөліктен тұрады?
Екі бөліктен.
7) Рефлекс туралы алғаш ғылыми түрде айтқан кім?
И. П. Павлов.
8) Шартты және шартсыз рефлекстерді зерттеп, негіздеген кім?
И. П. Павлов.
9) «Афференттік» сөзі қандай мағынаны білдіреді?
Жеткізуші (ақпаратты жеткізетін).

Жаңа сабақты түсіндіру

Тақырып: психика мен сананың дамуы

Тірі организмнің психикалық дамуы ұзақ тарихи үдеріс ретінде екі ірі кезеңді қамтиды. Бірінші кезең — жануарлар психикасының дамуы: ол биологиялық заңдылықтарға (тұқым қуалаушылық, құбылмалылық, табиғи сұрыпталу) бағынады. Екінші кезең — адам санасының дамуы: ол қоғамдық-тарихи заңдылықтармен анықталады.

Сабақ жоспары

  1. Жануарлар дүниесінде психиканың пайда болуы және дамуы
  2. Жануарлар психикасының негізгі түрлері

Негізгі идея

Психиканың дамуы — қоршаған ортаны бейнелеу, өзгерістерге бейімделу және күрделі психикалық процестердің қалыптасуы арқылы жүзеге асады.

Психиканың эволюциялық даму логикасы

  • Түйсіктің дамуы нәтижесінде жануарларда қабылдау қалыптасады.
  • Естің жетілуі мінез-құлықты күрделендіреді: мысалы, маймыл тығып қойған қорегін кейін іздей алады.
  • Омыртқалы жануарларда ойлаудың нышаны байқалады, бірақ ол адам ойлауымен салыстырғанда әлдеқайда қарапайым.

Орта мен тіршілік салтының рөлі

Психиканың дамуына жануардың өмір сүру ортасы мен тіршілік тәсілі ерекше әсер етеді. Кейбір ұшатын құстар мен балықтарда психика салыстырмалы түрде қарапайым дамығанымен, мысалы, құстарда көру қабілеті өте жоғары: бұл жемін алыстан байқауға мүмкіндік береді.

Маймылдардың психикасының жоғарырақ дамуы олардың орман жағдайына бейімделуімен байланысты: иіс сезудің маңызы төмендеп, көру мен кеңістікті бағалау жетекші рөл атқарады. Бұтақтарда теңселу, ағаштан ағашқа секіру дәл мөлшерлеуді, дене сезімталдығын және жылдам қимылды талап етеді. Қорек табу (жаңғақ, түрлі жемістер, өсімдік сабақтары) ептілікті дамытады. Маймылдың қолы әрі қозғалысқа, әрі ұстауға қатыса алуы — күрделі әрекетке бейімділіктің маңызды алғышарты.

Маңызды тұжырым: маймылдарда көз бақылауы мен ептіліктің қатар дамуы — психика дамуының жоғары сатысын айқындайтын көрсеткіштердің бірі.

Жануарлар әрекетінің негізгі түрлері

1
Инстинкт

Туа біткен, тұқым қуалайтын мінез-құлық формалары.

2
Дағды

Тәжірибе арқылы қалыптасатын, қайталану мен бекітуге негізделген әрекеттер.

3
Интеллект

Жаңа жағдайға бейімделіп, мәселені шешуге бағытталған әрекет.

Инстинкт: анықтама және ерекшеліктер

Инстинкт — жануарлардың биологиялық өмірінде тұқым қуалау арқылы берілетін, пайдалы туа біткен мінез-құлық түрі.

  • Амалдық тұтастық: қарапайым рефлекс қысқа уақыттық жеке жауап болса, инстинкт — ұзаққа созылатын, биологиялық маңызы жоғары күрделі әрекет (ін қазу, ұя салу, аң аулау, қор жинау).
  • Туа пайда болуы: жүйке жүйесінің тұқым қуалау арқылы берілген қасиеті; арнайы үйретуді қажет етпейді.
  • Санасыздық: сырттай «саналы» көрінгенімен, жануар әрекеті саналы мақсат қоюға емес, туа біткен бағдарламаға сүйенеді.

Мысалдар

  • Бал арасының балауыз ұясы зақымданса да, ол әрекетін өзгеріссіз жалғастыра беруі мүмкін.
  • Қасқалдақ жұмыртқасын басып отырған кезде жұмыртқаларының орнын ауыстырса, ол көбіне үйреншікті орнына қайта отыра береді; бұл әрекет саналы бақылаудан гөрі инстинктке тәуелді.

Қорытынды ой

Психиканың дамуы тіршілік жағдайымен, бейімделумен және әрекет формаларының күрделенуімен тығыз байланысты. Ал адам санасының дамуы — әлеуметтік тәжірибе мен тарихи үдерістердің нәтижесі ретінде түсіндіріледі.