Қазіргі кезде Қазақстан халқының, оның ішінде жастардың денсаулығы төмен деңгейде
Жастар арасында салауатты өмір салтын дене тәрбиесінің тәсілдері арқылы қалыптастыру
Ел басшысы Н. Ә. Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» стратегиялық даму бағдарламасында салауатты өмір салтын ынталандыру әрқайсымыздың дене тәрбиесімен айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткі, темекі мен алкогольден бас тартуымызға, сондай-ақ тазалық пен санитария шараларын сақтауға бағытталуы керектігі атап көрсетілген (1).
Халқымыз «Денсаулық – зор байлық, адам бақытының бастауы» дейді (2). Бұл – ата-бабамыздың талай ғасырлардан жеткен өмірлік шындығы. Ұлт денсаулығы – аса қымбат құндылық. Алайда оған ие болып қана қою жеткіліксіз: оны сақтау үшін тұрақты еңбек, саналы тәртіп және жеке жауапкершілік қажет.
Денсаулықтың табиғаты және оны сақтаудың шарты
Денсаулық адамға бір-ақ рет берілетін табиғи сый болғанымен, ол тұрақты күйде қала бермейді: өмір бойы өзгерісте болады. Сондықтан денсаулықты сақтау үшін алдын ала әрекет ету маңызды. Бұған нақты білім, ынта-ықылас, ерік-жігер қажет; онсыз ұзақ мерзімді, орнықты саулықты қамтамасыз ету қиын (3, 4).
Қазіргі жағдай: жастар денсаулығының төмендеуі
Қазіргі кезеңде Қазақстан халқының, соның ішінде жастардың денсаулығы алаңдатарлық деңгейде. Соның бір дәлелі ретінде әскери қызметке шақырылған жастардың шамамен 50%-ы дене дайындығының жеткіліксіздігі мен денсаулық жағдайына байланысты Қарулы Күштер қатарында қызмет етуге жарамсыз деп танылатыны көрсетіледі (5).
Салдары
Бұл жағдай үкіметті, әскери ұжымдарды, педагогтарды, дәрігерлерді және ғалымдарды терең ойландыруда.
Негізгі бағыт
Мәселені шешудің басты жолы – салауатты өмір салтын қалыптастыру және оны кеңінен насихаттау.
Неге дәл салауатты өмір салты шешуші рөл атқарады?
Елбасы «Қазақстан – 2030» бағдарламасында: жеткілікті құралдар болмай тұрған жағдайда ауруларға қарсы күрес пен денсаулықты нығайту стратегиясы азаматтарды салауатты өмір салтына бағыттаудан басталуы тиіс екенін ерекше атап көрсеткен (1).
ДДСҰ деректері: денсаулыққа әсер ететін факторлар
- 50–60% – өмір салты мен күнделікті тіршілік дағдылары
- 20% – тұқым қуалаушылық
- 20% – сыртқы ортаның жағдайы
- 8–10% – дәрігерлік көмектің деңгейі
Бұл көрсеткіштер денсаулық үшін күрестің негізгі бағыты адамның күнделікті әдеттері мен мінез-құлық дағдыларын жақсартуға, яғни салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталуы тиіс екенін айқын дәлелдейді.
Жастармен жұмыстың мазмұны: алдын алу және ағарту
Жастар арасында салауатты өмір салтын қалыптастырудың маңызы өте зор. Бұл бағыттағы жұмыстар, ең алдымен, ауру тудыратын факторлардың ықпалын төмендетуге және зиянды әдеттерге қарсы тұрақты түсіндіру-насихат жүргізуге негізделуі керек.
Негізгі басымдықтар
- Ішімдік, темекі және есірткінің зиянын жүйелі түсіндіру
- Қимыл-қозғалыс аздығын азайту, тұрақты дене белсенділігін қалыптастыру
- Құнарлы әрі теңгерімді тамақтануға үйрету
- Тазалық, санитария және қауіпсіз күн тәртібі мәдениетін орнықтыру
Денсаулыққа кері әсер ететін факторлар
Салауатты өмір салты – денсаулықты сақтаудың және нығайтудың негізгі жолы. Ол жан-жақты дамыған азаматтың қалыптасуына, адамның рухани және дене дамуына тікелей ықпал етеді. Дегенмен денсаулыққа қолайсыз әсер ететін факторлар аз емес.
- Аурушаңдық және толық сауығуға жеткізбей жүрген созылмалы жағдайлар
- Никотин мен алкогольге тәуелділік
- Еңбек пен тұрмыстың қолайсыз жағдайларының ұзаққа созылған әсері
- Дұрыс тамақтанбау: жеткіліксіздік те, шамадан тыс артық тұтыну да
- Көңіл күйдің тұрақсыздығы, еңбек пен демалыстың ретсіздігі
- Ауа мен судың ластануы
- Дәрі-дәрмек пен тұрмыстық химиялық заттарды орынсыз пайдалану
Назар аударатын тұс
Осы факторлардың ішінде алдыңғы орында – қимыл-қозғалыстың аздығы.