Қазақша рефераттар

Дененің салмағы

Сабақтың тақырыбы

Дененің салмағы. Салмақсыздық

Бұл сабақта оқушылар салмақ ұғымын ауырлық күшінен ажыратып, салмақсыздық пен асқын салмақтың пайда болу себептерін тәжірибе арқылы түсіндіруге бағытталады.

Білімдік мақсат

Салмақ, ауырлық күші, салмақсыздық және асқын салмақ туралы түсінік қалыптастыру; өздігінен білім алуға жағдай жасау.

Дамытушылық мақсат

Мысалдар арқылы ойлауды дамыту, ғылыми қорытынды жасауға жетелеу және сапалық есептерде білімді қолдануға дағдыландыру.

Тәрбиелік мақсат

Ұқыптылыққа, еңбекке, жауапкершілікке тәрбиелеу және ғылыми дүниетанымды қалыптастыру.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Сынып бөлмесінің тазалығын тексеру.
  • Сабаққа дайындығын тексеру (жұмыс орны, отырысы, сыртқы келбеті).

II. Үй тапсырмасын тексеру

«Ұшқыр ойдан – ұтымды жауап»

Интерактивті сұрақтар

  1. Бүкіләлемдік тартылыс дегеніміз не?
  2. Қандай күш ауырлық күші деп аталады?
  3. Денеге әрекет ететін ауырлық күші мен оның массасының арасындағы қатынас қандай?
  4. Дененің массасын динамометр көмегімен анықтауға бола ма?
  5. Күн жүйесінің қай планетасында денеге әрекет ететін ауырлық күшінің шамасы көбірек?
  6. Неліктен денелердің Айға тартылуы Жердегіден аз?

Есепті тексеру

Үйге берілген есептің шешуі мен жауаптары талданып, қолданылған формулалар мен өлшем бірліктері нақтылады.

III. Жаңа сабақ

Негізгі ұғымдар

1) Ауырлық күші және дененің салмағы

Денелердің Жерге тартылу күшін ауырлық күші деп атаймыз. Бұл тақырыпта жиі қолданылатын тағы бір ұғым — салмақ. Күнделікті өмірде бұл екеуі жиі шатастырылады.

2) Айырмашылығы неде?

Ауырлық күші — қарастырылып отырған дененің өзіне әсер етеді. Ал салмақ — сол дененің тірекке немесе аспаға түсіретін күші.

Салмақтың анықтамасы

Тірек үстінде тұрған денені қарастырайық. Бұл жағдайда денеге ауырлық күші әсер етеді, ал тірек оның құлауына кедергі жасайды. Нәтижесінде дене мен тірек өзара әрекеттеседі: дене тіректі қысып басады.

Осылайша, дененің тірекке немесе аспаға әрекет ететін күші дененің салмағы деп аталады. Әдетте салмақ P әрпімен белгіленеді.

Маңызды

Егер дене горизонталь орналасқан және Жерге қатысты қозғалмайтын тірек үстінде жатса, онда салмақ ауырлық күшіне тең болады.

Теңдік

Бұл жағдайда: P = Fa = mg.

Неліктен шатастырады?

Себебі кей жағдайларда олардың мәндері тең, бірақ әсер ететін объектілері әртүрлі.

Қысқаша түйін

  • Дененің тірекке немесе аспаға әрекет ететін күші — дененің салмағы.
  • Ауырлық күші денеге әсер етеді, ал салмақ тірекке (немесе аспаға) түсіріледі.
  • Тірекке қатысты тыныштықта: P = mg.

3) Салмақсыздық және асқын салмақ

Салмақсыздық пен асқын салмақ құбылыстары дененің тірекке немесе аспаға түсіретін күшінің өзгеруімен байланысты. Тәжірибелік көрсетілімдерде динамометр көмегімен тірекке түсетін күштің кей жағдайларда азаятыны немесе артатыны бақыланады.

Тәжірибе

Электронды оқулықтағы түсіндірмеге сүйеніп, динамометр мен құм салынған қапшық арқылы салмақ пен ауырлық күшінің айырмашылығы көрсетіледі.

Түсіндіру

Негізгі назар — қай күш қай денеге әсер ететініне және қозғалыс жағдайы өзгергенде салмақтың қалай өзгеретініне аударылады.

IV. Жаңа сабақты бекіту

I. Бақылау сұрақтары

  1. Дененің салмағы дегеніміз не?
  2. Дененің салмағы мен ауырлық күшінің арасында қандай айырмашылық бар?
  3. Қандай жағдайда дене салмақсыздық күйде болады?
  4. Салмақсыздықтың себебі неде?

II. Венн диаграммасы

Салыстыру тапсырмасы

Оқушылар «ауырлық күші» мен «салмақ» ұғымдарын Венн диаграммасы арқылы салыстырады: ортақ белгілерін, айырмашылықтарын және олардың әсер ететін объектілерін бөлек көрсетеді.

Негізгі формула мен белгілеулер

Ауырлық күші

Fa = mg — мұнда m — масса, g — еркін түсу үдеуі.

Салмақ

P — дененің тірекке немесе аспаға түсіретін күші; кей жағдайларда P = mg.