Отбасы тәрбие бастауы
Сабақтың тақырыбы
«Шаңырағым – шаттығым»
Сабақтың мақсаты
- Оқушылардың өз отбасына деген сүйіспеншілігін арттыру, ата-анасын қадірлеп, сыйлай білуге тәрбиелеу.
- Оқушылардың өз ортасына, отбасына деген мейірімділік сезімін ояту, ой-өрісін дамыту.
- Ата-ана мен бала арасындағы ынтымақты нығайту, татулыққа, бірлікке шақыру.
Көрнекіліктер
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру
Мұғалім: «Балалар, сендерге бір жұмбақ жасырайын: Онда әкем, анам тұрады, Ата-әжем, бауырым. Бәрі бірге қосылып, Бір ұғымды құрады. (Отбасы)
Оқушылар: «Дұрыс, жұмбақтың шешуі – отбасы.» Ендеше бүгінгі тәрбие сағатымыз отбасы туралы болмақ.
Анаң – күнің, жүрегің, Әкең – өмір тірегің. Әжең – асыл ардағың, Атаң – дана қорғаның. Ағаң – қамқор асқарың, Інің – мөлдір аспаның.
Құрметті ата-аналар, ұстаздар, оқушылар! 4 «Ә» сыныбында өтетін «Шаңырағым – шаттығым» атты ашық тәрбие сағатымызға қош келдіңіздер!
Жүргізушілер сөзі
1-жүргізуші Марал
Жылжи берші, кезім емес жасқанар, Бөгей алмас білім атты тас қамал. Отанның аяулысы боларсың, Отан деген отбасынан басталар.
2-жүргізуші Қыдыр
Ата-ана – асқар тау алдымдағы, Әрқашан асқақтайсың алдымда әлі. Өзің берген өнеге, тәрбиеңмен Бақыттымыз жанұя бауырындағы.
1-жүргізуші: Мейірімділік пен адалдық, адамгершілік пен сабырлылық секілді асыл қасиеттер өмірдегі жақсылық атауымен қатар сіздердің есімдеріңізбен сабақтас. Сіздер – әр шаңырақтың шаттығы мен шуағысыздар.
2-жүргізуші: Шыдамдылықтарыңыз бен қамқорлықтарыңызға әрдайым тәнтіміз. Өйткені өміріміздегі тазалық, ізгілік пен сенімнің бастауы – өздеріңіз.
Отбасы туралы ойлар
Сержан
Әке, шеше, ұл, қыз – бәрі қосылып отбасы құрайды.
Бекзат
Отбасы – мемлекеттің іргетасы. Қоғамдағы әр отбасының босағасы берік, мерейі үстем болмай, мемлекеттің мықты болуы мүмкін емес. Ел болашағы отбасындағы тәрбие мен татулықтан басталады.
Алдымен сүй, ардақты ата-анаңды, Үлгілі ұрпақ атадан бата алады. Бер жақсылық балаға бұл ғаламда — Ата-ананың мейірімінен тарайды.
Ерлан
Ата-ананың алдындағы парыз – өлшеусіз. Ана сүтін, әкенің адал еңбегін ақтау – өз болашағыңды сақтау. «Ата-анаңа не істесең, алдыңа сол келеді» дейді халық. Бүгін ата-анаңды құрметтесең, ертең өз балаң да сені солай аялайды.
Ата-ананың тілегі – адам болып өскенің; адамдықтың тірегі – адал болып өскенің.
Мирас
Ата-ана – отбасының негізгі діңгегі, бастапқы дәнекері. Ана – тіршіліктің қайнар көзі, махаббаттың шуақ күні, мейірімнің кәусар бұлағы. Ана баланы дүниеге әкеліп қана қоймай, түн ұйқысын төрт бөліп, қорғап, өсіріп, өмірге қанаттандырады.
Бала, бала, бала деп, Түнде шошып оянған, Түн ұйқысын төрт бөліп, Бесік тербеп аялаған — Ана.
Жандос
«Әке – асқар тау, ана – қайнар бұлақ, бала – жағасындағы құрақ» дейді. Әке деген сөз қандай жақын, қандай ыстық! Бала үшін әкенің орны бөлек. Әке – тірек, қорған, бағыт-бағдар.
Сізсіз, әке — ең ақылды, ең сыршыл, Сізсіз, әке — ең жақыным, ең шыншыл. Шуақ шашқан қашанда асыл жүрегің, Жанымдасың, қамқорымсың — білемін. Қабыл алғын бала жүрек тілегін.
Ән
Әке туралы ән.
Сержан
Әр адам өмірге келгенде ең мейірімді, жүрегі жылы жанды көреді. Ол – Ана. Ана – жел жағымызға пана, біріміз үшін дара, дана тұлға. Анадан қымбат жан жоқ. Әрбір ана шаңырақтың шайқалмауын, сәбиінің жыламауын, бейбіт күннің баянды болуын тілейді.
Жасұлан
Қазақ әйелі – бар мұратын отбасының игілігіне байлаған ізгі жан; перзентінің жолына бар тілегін арнаған мейірімді ана; ұлттың ұйытқысы. Тарих пен әдебиеттегі талай тұлғаның түп-тамыры – ананың ақ сүті мен тәрбиесі.
Эпостағы Гүлбаршын мен Құртқа, Ақжүніс пен Назым; тарихтағы Домалақ ана, Айша бибі, Ұлжан ана, Айғаным, Бопай, Гаухар ана – бәрі бір ғана атқа ие: Ана.
Аналарға арнау
Кім сендерді, балалар, сүйетұғын? Қуанышыңа қуанып, қайғыңа күйетұғын? Түн ұйқысын төрт бөліп, кірпік қақпай, Шешең байғұс дамылсыз жүретұғын.
Аналар құрметіне «Анама» әні орындалады.
Отбасы – шағын қоғам
Назерке
Неліктен отбасын «шағын қоғам» дейміз? Өйткені отбасының да басшысы, мекенжайы, шаруасы, ортақ мақсат-міндеті бар. Әр мүшесі өз мүмкіндігіне қарай оқиды, еңбек етеді, үй шаруасына қатысады. Ортақ іс – отбасының берекесін сақтап, әр мүшенің дамуына жағдай жасау.
Қыдыркелді
Отбасының ауқатты, тату болуы қоғамға да пайдалы. Туыстық қатынастарды реттеу, бір-біріне қол ұшын беру – адамгершілік парыз. Осы арқылы адам өз орнын, қадірін айқындайды: мейірімді болсаң, саған да дер кезінде көмек келеді.
Көрініс
«Байлық пен ақыл»
Жеңіс
Адамзат ең алдымен ата-ана алдында парыздар. Ата-ана баласынан алтынға бөлеп, ақ орда салуды күтпейді; арманы – баласының ер жетіп, адам болуы. Ата-анаға бұдан артық сый жоқ.
Оразбек (өнегелі диалог)
«Үйдегі алтын қазық кім?» деген сұраққа қарт: «Алтын қазық – Ана. Ана ақылды болса, бала дана болады. Ана тәрбиесі қызға – үлгі, әке тәрбиесі ұлға – үлгі. Ананы сыйламағанның ақылы кем, әкені сыйламағанның жақыны кем» деп түйіндейді.
Несібелі
Отбасындағы қыз баланың міндеттері
- Анаңа көмектес.
- Дауыс көтеріп, айғайлап сөйлеме.
- Бейуақытта ұйықтама.
- Қонақ күтуді үйрен.
- Үйдің тазалығына мән бер, үйді таза ұста.
- Тамақ әзірлеуді үйрен.
- Қолөнерді меңгер.
- Таза, сыпайы сөйлей біл.
- Тұрған соң төсегіңді жина.
- Тамақтан кейін ыдысты ертеңге қалдырмай жу.
- Айтқызбай-ақ өзің біліп істеуге дағдылан.
- Барынша инабатты, сыпайы бол.
- Тапсырманы уақытында орында.
- Анаңмен, жеңгемен сырлас, бірақ бөтен адамға сыр айтпа.
Әділ
Адамның ажары да, бақыты да отбасынан басталады. Отбасы бақыты – сырттан келетін «дайын» нәрсе емес; ол үздіксіз тәлім мен тәрбиеден қалыптасатын адал мінезге байланысты. Демек, отбасының берекесі де, діңгегінің мықтылығы да – өз қолымызда.
Қыдыр
«Отан – отбасынан басталады». Елімізді сүюге тәрбиелейтін ең алғашқы орта – отбасы. Отбасы – шағын мемлекет.
Нұрсұлтан
Үлкенді сыйлау – қазақтың ата-салты. Ол ең алдымен әке мен шешені құрметтеуден басталады. Ата-ана – өмір сыйлап, бағып-қағып өсіреді, білім береді, үміт артады. Ата-ананы сыйлаған ұрпақ өз баласына да осы өнегені қалдырады.
Перизат
Адамға ең жақын, ең қымбат құндылық – отбасы. Өзара түсіністік, мейірім, татулық, сыйластық, сенім, қамқорлық, кешірім, сүйіспеншілік бар жерде ғана бірлік болады. Отбасындағы жылылықты ешбір материалдық жағдай алмастыра алмайды.
Ержан (өнегелі диалог)
Қарт: «Жоқты бар, ашты тоқ ететін кім?» Жігіт: «Мейірімді әке». Қарт: «Әке мейірімді болса да, ананың орны бөлек: жоқты бар, ашты тоқ ететін – Ана. Ана – үйдегі бақ, әке отырған – тақ. Ана ақылды болса, үйдің қуанышы, әкенің жұбанышы» дейді.
Бала тәрбиесінің қағидалары
Тәрбие тек ақыл айту мен әңгімелесумен шектелмейді. Тәрбие – тұрмысты дұрыс ұйымдастыруда, әр адамның өз ісімен үлгі көрсетуінде. Отбасындағы тәрбие қоғамның мақсат-міндеттерімен де сабақтас болуы тиіс.
-
1) Баланы кішкентайынан сыйлау
Баланың қадір-қасиетін, ар-намысын бағалап, дұрыс сөйлесіп, дұрыс қарым-қатынас жасау қажет.
-
2) Дөрекілік пен айқайдан аулақ болу
Әдепсіз сөз, дөрекі айқай – тәрбиедегі ең жаман әдіс: бала соған үйренеді немесе соны қайталайды.
-
3) Құрметті талап етпес бұрын құрмет көрсету
Баланы сыйламай тұрып, одан ілтипат пен құрмет талап ету – орынсыз.
-
4) Тыңдау және ақылдасу
Баланың өтініші мен ақылдасқысы келетін мәселесін ата-ана мұқият тыңдап, кеңес беруі керек.
-
5) Үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу
Ата-ана үлкендерді құрметтеп, кішілерге қамқор болса, бала да сол мінезге ұмтылады.
Мейірімділік – адамның іс-әрекеті мен болмысынан көрінетін шынайы қасиет. Кімде-кім өзгенің тілегі мен мұқтажын сезіп, шамасы келгенше қолдау көрсетсе – ол мейірімді адам.
Ұлы педагог А. С. Макаренко: «Жақсы отбасында жазалау деген болмайды; бұл – тәрбиенің ең дұрыс жолы» дейді. Баланың қателігін түсіністікпен ескертіп, дер кезінде қорытынды жасату маңызды.
Тәрбиедегі 7 қателік
1) Орынсыз еркелету
Сержан
2) «Не істесең де өзің біл, маған бәрібір» деу
Мирас
3) Аса қаталдық
«Мен не айтсам, соны орындауың керек, өйткені мен ата-анаңмын» деу.
Перизат
4) Сүйіспеншілікті шартқа байлау
«Егер сен мен қалағандай болмасаң, мен сені жақсы көрмеймін» деу.
Қыдыр
5) «Саған уақытым жоқ» деу
Әділ
6) Баланы қанағат пен ұқыптылыққа баулымау
Несібелі
7) Баланың ісіне өз көңіл-күйің арқылы баға беру
Көңіл-күйің нашар болса, баланың қуанышына ортақтаспау, әңгімесіне құлақ аспау және т.б.
Жасұлан
Уа, адамдар! Жақсылықты жақсылықпен жалғаңдар. Игілікті, ізгілікті таңдаңдар. Өмір кілті қолдарыңда сендердің, Абайлаңдар, тек түсіріп алмаңдар.
Отбасының бірлігі мен берекесі – ұрпақ тәрбиесіндегі ең қымбат ұлттық құндылық.
Ата-аналарға арналған кеңестер
Назерке
Кейде бала бойындағы жағымсыз қылықтарды ата-ана мектепке жаба салады. Бұл – қателік. Өйткені тәрбие ана құрсағынан басталады; мектеп жасына дейін бала көбіне үйде тәрбиеленеді; бала уақытын ең көп өткізетін орта – отбасы. Сондықтан жауапкершіліктің негізгі салмағы ата-анада.
-
1) Үлгі болыңыз
Бала алдында және отбасы ішіндегі қарым-қатынаста мәдениеттілік пен сыпайылықты сақтаңыз.
-
2) Қоршаған ортасын қадағалаңыз
Баланың жора-жолдастары мен қарым-қатынасын назарда ұстаңыз.
-
3) Үнемі байланыста болыңыз
Оқу-тәрбиесіне тұрақты көңіл бөліп, пікірлесіп, әңгімелесіп отырыңыз.
-
4) Еңбекке баулыңыз
Үй шаруасына қатыстыра отырып, еңбексүйгіштікке тәрбиелеңіз.
Түйін
«Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні»: балам жақсы, тәрбиелі болып өссін деген ата-ана отбасындағы тәрбиеге ерекше мән беруі тиіс.
Мақал-мәтелдер мен қанатты сөздер
Тарихи-тәлімдік ойлар
«Қабуснама» туралы
«Қабуснама» – үгіт-насихатқа толы көне кітап. Оны Қайқаус өз ұлына арнап жазған.
Бауыржан Момышұлының ескертуі
Батыр бабамыз ұрпақ тәрбиесіне қатысты терең алаңдаушылық білдірген: бесік дәстүрінің әлсіреуі, әженің ертегі айтуының азаюы, дәстүрді білмейтін, кітап оқымайтын балалардың көбеюі – қоғам үшін қауіпті. Бұл ой бүгін де өзекті.
«Балам дейтін жұрт болмаса, жұртым дейтін бала қайдан болсын» – әр отбасы ұрпақ тәрбиесіне бірлесе жауапты.
Көркем бөлім
Қорытынды және тілек
Құрметті ұстаздар мен ата-аналар! Ендігі кезекте өз ойларыңызды ортаға салып, отбасында кездесетін мәселелер туралы пікір білдіруге шақырамыз.
Айтылған пікірлеріңіз үшін көп рақмет. Барлығы да орынды, тәрбиелік мәні зор.
Ана – сая болар бағың, бала. Әке – асқар тауың, дейді қазақта. Бір күн бар жылытар күн, жұбатар күн, Бір күн бар мұңайтар күн, қуантар күн. Мейлі, ол шаңырақ сәтті болсын, сәтсіз болсын, Әке-шеше деген сезімді ұмытар кім?
Оң қанатым – әкем, Сол қанатым – анашым. Қос қанатым болғанда, Табар өмір жарасым. Қарап тұрып шекені, Шымшылады сан күдік. Қанатымның екеуі Сау болса екен мәңгілік.
Ана – жарық сыйлаған жан екенсің, Әке – шуақ шашатын таң екенсің. Ана – өмір, әке – бақыт, ана – жүрек, Деп соққан жүрегімнің әні екенсің.
Бүгінгі «Шаңырағым – шаттығым» атты тәрбие сағатымыз отбасындағы ынтымақты, бірлік пен берекені нығайту мақсатында ұйымдастырылды. Тәрбие сағатымыз осымен аяқталды.