Қазақша рефераттар

Бөлінгіштік белгілерін қолданып есептер шығару

Тақырыбы: 13-ке бөлінгіштік белгісі

Бұл сабақта 13-ке бөлінгіштік белгісін жүйелі түрде қолдануды үйренеміз: есептеуді жылдамдату, мәтін есептерді шығару және санның бөлінгіштігін дәлелдеу барысында тиімді тәсілдерді меңгереміз.

Мақсаты

Санның бөлінгіштік белгілерін тез есептеуде, мәтін есептерді шығаруда және дәлелдеуде орынды әрі жүйелі қолдана білуге қол жеткізу.

Міндеттері

  1. Санның бөлінгіштік белгілерін оқып-үйрену.
  2. Бөлінгіштік белгілерін қолданып қандай есептер шығаруға болатынын анықтау.
  3. Бөлінгіштік белгілері арқылы есептер шығару.
  4. Санның бөлінгіштігін дәлелдеуге арналған есептер шығару:
    • көбейткіштерге жіктеу арқылы дәлелдеу;
    • қалдықпен бөлуді қолдану арқылы дәлелдеу.

Өткен сабақты қайталау

11-ге бөлінгіштік белгісі

Бұл бөлімде 11-ге бөлінгіштік ережесін қысқаша қайталап, бөлінгіштік белгілерін қолдану дағдысын бекітеміз.

13-ке бөлінгіштік белгісі

Әдіс 1: Оңнан солға қарай үш-үштен топтау

Берілген санды оңнан солға қарай үш-үш цифрдан топтастырамыз. Тақ орындардағы топтарды «−» таңбасымен, жұп орындардағы топтарды «+» таңбасымен алып, өрнектің мәнін табамыз. Егер шыққан нәтиже 13-ке бөлінсе, онда бастапқы сан да 13-ке бөлінеді.

Әдіс 2: Солдан оңға қарай үш орынды бөліктерге бөлу

Берілген санды солдан оңға қарай сызықша арқылы үш орынды бөліктерге бөлеміз. Бірінші, үшінші, бесінші, ... бөліктердің қосындысын, содан кейін екінші, төртінші, алтыншы, ... бөліктердің қосындысын табамыз. Осы екі қосынданың айырмасы 13-ке бөлінсе, онда берілген сан да 13-ке бөлінеді.

Мысалдар

Мысал 1: 91182091 санын тексерейік

Үш-үштен бөліп аламыз: 91 | 182 | 091 (оқуға ыңғайлау үшін жазылды). Ереже бойынша:

911 + 91 = 1002

1002 − 820 = 182

182 саны 13-ке бөлінеді

Демек, 91182091 саны да 13-ке бөлінеді.

Мысал 2: 739622 санын тексерейік

Үш орынды бөліктерге бөлеміз: 739 | 622. Айырмасын табамыз:

739 − 622 = 117

117 саны 13-ке бөлінеді

Демек, 739622 саны да 13-ке бөлінеді.

Мысал 3: 5525 санын тексерейік

Ыңғайлы түрлендіру арқылы:

5525 → 5 − 525 = −520

−520 : 13 = −40

5525 : 13 = 425

Қорытынды: 5525 саны 13-ке бөлінеді.

Тапсырмалар

  1. 858, 5100, 18928 сандарының 13-ке бөлінетінін дәлелдеңдер.
  2. 13-ке бөлінетін төрт таңбалы 5 сан жазыңдар.
  3. 13-ке бөлінетін бес таңбалы 5 сан жазыңдар.

Үйге тапсырма

13 саны туралы қосымша мәліметтер жинақтау (қасиеттері, қолданылуы, қызықты деректер).

Рефлексия

  • 13-ке бөлінгіштік белгісін қандай қадамдармен қолдана аламын?
  • Қай әдіс маған ыңғайлырақ болды және неге?
  • Тексеру кезінде жиі кездесетін қателіктер қандай?