Шәкіртсіз ұстаз жетім
Кіріспе
Бала тәрбиесінде ата-ананың орны ерекше. Ата-ана баласына саналы тәрбие беріп, болашағынан зор үміт күтеді. Дегенмен, қазіргі кезде ата-ана мен ұстаз тәрбиесін жоққа шығарып, өзіне де, қоғамға да зиян келтіретін әрекеттерге барып жүрген жасөспірімдер аз емес. Мектеп қабырғасында жүріп-ақ оқушыға да, қоғамға да жат қылықтарға әуестену — кейінге қалдыруға болмайтын маңызды мәселе.
Осы тәрбие сағатының мақсаты — оқушыларды теріс әрекеттерден сақтандырып, саналы, тәрбиелі, білімді ұрпақ қалыптастыруға ықпал ету. Сондықтан ата-ана туралы айтылатын өлең-жырды да, нақыл сөздерді де жай ғана айтып қоймай, жүрекпен қабылдап, жүрекпен жеткізуге шақырамыз.
Ұйымдастыру кезеңі
- Қонақтармен сәлемдесу — ата-аналар мен ұстаздарға құрмет көрсету.
- Оқушылардың орналасуы — тәртіп пен жинақылықты қалыптастыру.
- Көрнекілік арқылы түсіндіру — плакаттар, нақыл сөздер, хадистер арқылы тақырыпты ашу.
Жүргізушілер сөзі
1-жүргізуші
Армысыздар, аяулы ұстаздар, ардақты ата-аналар!
2-жүргізуші
Қош келдіңіздер, құрметті жиналған қауым!
1-жүргізуші
«Ардақтайық әке мен ананы!» атты 7 «В» сынып оқушыларының ашық тәрбие сағатын бастауға рұқсат етіңіздер!
Өлеңмен өрілген ізгі тілек
2-жүргізуші
Анаға арнап ақ тілектер айтар күн,
Әкеге арнап марапатты бастар күн.
Бүгінгі күн мәңгі есте қалар күн,
Бүгінгі күн — жүректерде жатар күн.
1-жүргізуші
О, ата-анам — таянышым, тірегім!
Бар бақытым — бір басыңа тіледім.
Бізді «жақсы болсын» деп қашанда,
Лүпілдейді сенің қамқор жүрегің.
Түйін: Ата-ана алдындағы әдептілік — баланың кішкентай кезінен бойына сіңетін қасиет. Ата-ананы сыйлау — елді сыйлау; ата-әжені құрметтеу — өмірді құрметтеу.
Хормен
Қымбатты ата-ана, ұстаздар! Біздің борышымыз — сіздерді құрметтеу.
Ана туралы жыр
Гүлвира
Алдымен сүй, ардақта ата-анаңды,
Үлгілі ұрпақ атадан бата алады.
Бар жақсылық балаға бұл ғаламда,
Мейірімінен ананың жасалады.
Жырақ жүрген анасын ол сағынған,
Ата-анаға сәлем айтқан ән-жырдан.
Екеуінің қуанышты тілегі —
Әрқашан да бір арнадан табылған.
Ата-ана туралы ұлағатты сөздер
Инабат
Адам — жеміске, ата-ана — жеміс ағашына ұқсайды. Жеміс ағашын күтіп-баптағандай, ата-ананы аялап бақсаң, армандар орындалады.
Елнар
Әдепті, адал ұл-қыздың міндеті ата-анасына тірісінде қызмет етумен ғана бітпейді. Олар ата-анасын өмірден өткен соң да жиі еске алады.
Ақтоты
Ұл-қыз ата-анасын, үлкендерді қуанышқа бөлегісі келсе, алдымен әдепті болуы керек. Ісін адал да тыңғылықты атқарған бала — ата-ананың мерейі.
Рахат
Ата-ананы сыйлау — сәби шағында олар сені қалай баптаса, қартайғанда оларды да солай алақаныңа салып аялау.
Ә. Айдана
Ата-ананың көңілін ренжітпе, жүрегіне қайғы түсірме.
Шыңғыс
Ата-анасын ұмытқан бала — опасыздың опасызы, рақымсыздың рақымсызы.
Жандос
Ата-ананың қадірін білмеген — халық қадірін білмейді.
Айнамкөз
Түн ұйқысын төрт бөлген, бесік таянып шошып оянған ананың ақ мейірімін бағаламау — қорлық.
Құралай
Кейбір тәрбиесіз балалар ата-анасына қарсы сөйлеп, тыңдамай жатады. Ондай қылықтардан аулақ болыңдар. Ана, әке, аға-әпке, қарындас, туған-туыс — бәрі де құрметке лайық. Әке — тірегің, қамқоршың, асқар тауың. Ана — жарық дүниеге әкелушің.
Әндер мен көріністер
Ән
Айдана мен Әсемнің орындауында: «Алтын ана».
Көрініс
«Қарт пен бала әңгімесі» — отбасы өнегесі туралы.
Ән
Ақжарқынның орындауында: «Асыл ана» (аналарға арнау).
Көрініс мазмұны: «Қарт пен бала әңгімесі»
Атасы: «Үйдің алтын қазығы кім?»
Баласы: «Бала».
Атасы: «Жоқ, балам. Үйдің алтын қазығы — ана. Ана ақылды болса, бала дана болады. Ана тәрбиесі — қызға үлгі, әке тәрбиесі — ұлға үлгі».
Атасы: «Жоқты бар, ашты тоқ ететін кім?»
Баласы: «Мейірімді әке».
Атасы: «Әке мейірімді болғанымен, ананың жаны бөлек. Ашты тоқ, жоқты бар ететін — ана. Анасыз бала ұйықтамайды, қатықсыз айран ұйымайды».
Өмір сүру үшін не қажет?
Су — тіршіліктің нәрін береді, от — өмірге жалын береді, тұз — астың дәмін келтіреді, қыз — өмірдің сәнін келтіреді, ақыл — өмірдің мәнін келтіреді.
Қарт оқушыларға сұрақтар қояды: «Ақыл қайда?»; «Ақыл беретін кім?»; «Өмірде не жетім?»
Қарлығаш
Ханның ақылы — тағында, әкенің ақылы — жанында, жігіттің ақылы — жақсылығында, ақымақтың ақылы — кім көрінгеннің қалтасында.
Ақжарқын
Адамға ақыл беретін — ата-ана, ұстаз, дос. Ата-ана баласына айтады, ұстаз шәкіртіне айтады.
Н. Айдана: «Өмірде не жетім?»
- Ата-анасы болмаса — бала тас жетім.
- Халықта сенім болмаса — хан жетім; ханы ақылсыз болса — халық жетім.
- Суы жоқ құдық жетім; досы жоқ жігіт жетім.
- Шәкіртсіз ұстаз жетім.
- Қызы жетесіз болса — ана жетім.
- Ата-ана ақылы жерде қалса — бәрінен де сол жетім.
Қорытынды бата:
«Иә, балаларым, ата-ана тәрбиесін бағалап өсіңдер. Қанаттарың талмасын, ақ жолмен жүріп, ата-аналарыңды сыйлай біліңдер. Әумин!»
Хадистер мен ғибрат сөздер
Қазақ халқы ойды тұспалдап та, туралап та, астарлап та жеткізген. Ата-ана туралы мәнді сөздермен қатар, дініміздегі өсиеттер де адамды ізгілікке бастайды.
Саламат
«Ей, перзентім! Ойыңа тоқып ал: ата-анаңа құрмет пен ізет көрсету — міндет. Себебі баланың түп негізі — ата-ана».
Айбек
«Ата-анамды не үшін құрметтеймін деп ойлама. Олар сен үшін өлуге де дайын. Сен соны білуің керек».
Асылзат
«Ата-ана еңбегін дін жағынан толық өтей алмасаң да, ақыл-санамен, адамгершілікпен өте. Кім ата-анасын разы етсе — ол қандай жақсы. Алла тағала оның өмірін ұзартады».
Бекжан
«Ата-анаңа не істесең, қартайғанда алдыңнан сол келеді».
Айбала
Борыш — ата-анаға, үлкенге, ұстазға қызмет ету; әкенің еңбегін, ананың ақ сүтін ақтау. Нағыз адам болғың келсе, ең алдымен ата-ана алдындағы борышыңды өтеуді мақсат ет.
Ант
Құрметті әке-шеше, атыңызға кір келтірмеуге ант етемін!
Барлығы: Ант етеміз!
Ән
«Анашым» әні.
Көрініс
«Кешір мені, ана» — теріс ортаға ерудің салдары туралы.
Ән
«Мама» әні (орындайтындар: Шыңғыс, Құралай, Ақжарқын).
Көрініс мазмұны: «Кешір мені, ана»
Жалдамалы пәтерде анасы баласына ақыл айтады: сабағын жақсы оқып, болашағына жауапкершілікпен қарауын өтінеді. Ана еңбек етіп, баласының қамын ойлайтынын айтады да, жұмысқа кетеді.
Үйге екі бала келіп, оны «ұйымға» кіруге үгіттейді. Бала анасының сенімін ақтауды ойлап бас тартқанда, олар мазақтап, қорқытып, ақша әкелуді талап етеді. Қорыққан бала анасының сөмкесінен ақша алып береді.
Бұл жағдай бірнеше күн қайталанып, анасы күмәндана бастайды. Бала дауыс көтеріп, үйден кетіп қалады. Ана қатты күйзеліп, жүрегі ауырып құлайды; көршілер жедел жәрдем шақырып, ауруханаға жеткізеді.
Бала кінәсін түсініп, ауруханаға жүгіріп келіп, анасының құшағына құлап: «Кешір мені, ана! Мен олардың арбауына түсіп қалдым. Енді ата-анам мен ұстаздарымның айтқанын орындаймын» деп кешірім сұрайды. Ана баласын бауырына басып, мейірім танытады.
Ырым-тыйым сөздер: тәрбие тамыры
«Бала тәрбиесі — бесіктен» дейді халық. Әр ата-ана баласына ырым-тыйым сөздерді айтып, әдепке баулиды. Оқушылар ата-анасынан естіген тыйымдарды бөліседі.
Ақжол
- Ата-ананы ренжітпе.
- Түнде суға барма.
- Таңдайыңды қақпа.
- Кісіге қарап есінеме.
- Дастарханға қарап түшкірме.
- Үлкеннің сөзін бөлме, жолын кеспе.
Алтынбек
- Ошаққа су құйма.
- Нанды баспа.
- Табаныңды тартпа.
- Қолыңды төбеңе қойма.
- Бас киіммен ойнама.
- Бос бесікті тербетпе.
Әсем
- Малды теппе.
- Бүйіріңді таянба.
- Кешқұрым ұйықтама.
- Айға қолыңды шошайтпа.
- Үйге жүгіріп кірме.
- Біреудің иығын баспа.
Әкеге арналған ән
Айдананың орындауындағы «Әке туралы жыр» — барша әкелерге арналады.
Ата-анаға арнау
Оқушылардың жүрекжарды өлеңдері
Оқушылар ата-аналарына арнаған өлеңдерін оқиды: Ақжарқын, Айбала.
Қорытынды
Мұғалім сөзі: Бұл тәрбие сағаты оқушыларға ой салып, саналы болуға жетелейді деп сенемін. Келген ата-аналарға үлкен алғыс айтамын. Тәрбиелеп отырған балаларыңыз саналы азамат болып, сіздердің де, біздің де мақтанышымыз болсын. Тәрбие сағатымыз осымен аяқталады.
Қорытынды ән
Сіздердің назарларыңызға 7 «А» сынып оқушысы, мектебіміздің мақтанышы Көшеней Нұрбина орындауындағы «Қос шынарым» әнін ұсынамыз.