Қазақша рефераттар

Жалпы сұрақтар

Тақырыбы: «Білімді мыңды жығар»

Бұл зияткерлік сайыс пәндер бойынша оқушылардың білім деңгейін бақылауға, білімді оқушыларды анықтауға және білімді, тапқыр, ізденімпаз оқушылардың қатарын көбейтуге бағытталған.

Мақсаты

  • Пәндер бойынша білім деңгейін бақылау
  • Білімді оқушыларды анықтау
  • Тапқырлық пен ізденімпаздықты дамыту

Пәнаралық байланыс

Қазақстан тарихы, қазақ тілі мен әдебиеті, математика, физика, биология, география, өнер және спорт.

Жүргізушінің сөзі

Адамзат тарихының қай кезеңінде болмасын, ғұламалар ғылым мен білім мәселелеріне ерекше көңіл бөлген. Қазіргі жаһандану дәуірінде еліміздің дамыған мемлекеттердің қатарына қосылуы үшін білімнің аса қажет екенін Елбасы Н. Назарбаев өз жолдауларында бірнеше рет атап көрсетті.

Қазақстанның өркениетті ел болуының басты шарты — білім. Білім — патриотизмнің негізі. Білімді болу — жүйелі түрде үйренудің, оқығанды зердеге тоқудың нәтижесі.

Сайыс ұраны

«Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады»

Сайысқа 9–10–11 сынып оқушылары қатысады. Барлығы — 10 оқушы. Батылдық балалық шақта шыңдалады десек, баланы бала ететін тәрбие құралдарының бірі — ойын екені белгілі.

Сайыскерлер

  • Алтай Толқын
  • Мутигуллин Еркебұлан
  • Шамұратова Алтынзер
  • Қабиболла Айдана
  • Қуанғали Көркем
  • Әліп Айдос

Ескерту: бастапқы мәтінде барлық 10 қатысушының аты толық берілмеген.

Әділқазылар алқасы

  • Тарих пәні мұғаліміНұрышев Е.
  • Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғаліміКүншығарова Қ.
  • География пәні мұғаліміТілеумұханова
  • Биология пәні мұғаліміКүзембаева Г.
  • Математика пәні мұғаліміУтеева К.
  • Ағылшын тілі пәні мұғаліміЮсупова А.

Сайыс кезеңдері

  1. I. Жалпы сұрақтар
  2. II. Көкпар
  3. III. Бәйге
  4. IV. Жорға

I кезең: Жалпы сұрақтар

Бағалануы: 10 ұпай

Ұпай саны айтылып отырады. Ұпайы аз ойыншы келесі ойынды бастайды. Егер ойыншы жауап бере алмаса, жауап беру кезегі келесі ойыншыға өтеді.

Ереже

Жылдамдық пен нақтылық маңызды.

№ Сұрақ Нұсқалар
1 Шешендік өнері туралы ғылым қалай аталады? A) этимология • B) риторика • C) геральдика
2 Қызылорда облысынан шыққан тұңғыш олимпиада чемпионы A) Б. Саттарханов • B) Б. Жұмаділов • C) Ж. Үшкемпіров
3 Грек тілінен аударғанда «халық билігі» деген мағына беретін сөз A) плутократия • B) автократия • C) демократия
4 Қазақтан шыққан тұңғыш грек-рим күресінің шебері, әлем чемпионы A) Балуан Шолақ • B) Қажымұқан • C) Д. Тұрлықанов
5 «Кісенашқан», «Көбікшашқан», «Кішкентай» күйлерінің авторы A) Дәулеткерей • B) Ықылас • C) Құрманғазы
6 «Мыңжылдық адамы» атағы берілген ұлы қолбасшы, жиһангер, империя әміршісі A) Әмір Темір • B) Бату хан • C) Шыңғыс хан
7 Қазақстан Республикасында Тілдер күні мерекесі қашан тойланады? A) 25 қараша • B) 28 қазан • C) 22 қыркүйек
8 «Бақытсыз Жамал» романының авторы A) М. Дулатов • B) І. Жансүгіров • C) Ж. Аймауытов
9 «Хижра» сөзі араб тілінен аударғанда қандай мағына береді? A) жыл санау • B) уақыт өлшеу • C) қоныс аудару
10 Металл ақшалардың айналымын, тарихын зерттейтін ғылым саласы A) бонистика • B) нумизматика • C) пегуния
11 2010 жылы 100 жылдығы тойланған қазақ батыры, жазушы A) Т. Бигелдинов • B) Б. Момышұлы • C) Т. Тоқтаров
12 Ұлы Отан соғысы жылдарында ерлік көрсеткен қазақтың ұшқыш қызы A) М. Мәметова • B) Ә. Молдағұлова • C) Х. Доспанова
13 Алаш партиясының көсемі, ұлт зиялысы, қоғам қайраткері A) А. Байтұрсынов • B) М. Дулатов • C) Ә. Бөкейханов
14 «Адамдық борышың» өлеңінің авторы A) А. Құнанбаев • B) С. Мәуленов • C) Ш. Құдайбердиев
15 Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы қашан қабылданды? A) 16 желтоқсан 1991 жыл • B) 27 шілде 2007 жыл • C) 20 желтоқсан 1986 жыл

II кезең: Көкпар

Бағалануы: әр дұрыс жауапқа 10 ұпай.

Талап: жауап нақты әрі жылдам болуы керек. Кім бірінші болып карточкасын көтерсе, сол оқушы жауап береді.

Қазақстан тарихы (5 сұрақ)

  1. Шыңғысханның Орта Азияға жіберген 450 адамдық керуені Отырарда қырғынға ұшыраған. Бұл оқиғаның соңы нені бастатты? («Отырар опаты»)
  2. Геральдика ғылымы нені зерттейді? (елтаңбаларды)
  3. 1731 жылы орыс елшілері келгенде Әбілхайырдың ордасы қай жерде болды? (Ырғыз өзені бойында)
  4. Аса ұзаққа созылған тарихи кезең. (тас дәуірі)
  5. «Тарихтың атасы» атанған кім? (Геродот)

Математика (5 сұрақ)

  1. Латын тілінен аударғанда «дөңгелектің сымдары» деп аталатын ұғым. (радиус)
  2. Дөңгелекке іштей сызылған квадраттың ауданын табыңыз. (2R²)
  3. IX ғасырда өмір сүрген қазақ математигі кім? (Ғаббас Жауһари)
  4. Бір нүктеден бірдей қашықтықта жатқан нүктелер жиынтығы қалай аталады? (шеңбер)
  5. Ешқандай амал қолданбай 666 санын жарты есе арттырғанда қандай сан шығады? (999)

Биология (5 сұрақ)

  1. «Биология» сөзіне анықтама беріңіз. («биос» — тіршілік, «логос» — ғылым)
  2. 1922 жылы Ташкентте «Жануарлар» кітабы шыққан, ана тілімізде жаратылыстану бойынша оқу құралдарын жазған ғалым кім? (Халел Досмұхаммедов)
  3. Жасушаның сыртында қабықшасы бар, іші шырынға толы бөлігі қалай аталады? (цитоплазма)
  4. 1665 жылы өсімдік қабығының жұқа кесіндісін микроскоппен алғаш қараған ағылшын ғалымы кім? (Роберт Гук)
  5. Өсімдік тамырлары қандай екі түрге бөлінеді? (кіндік тамыр және шашақ тамыр)

Қазақ тілі (5 сұрақ)

  1. Жақтың қатысына қарай дауысты дыбыстар қалай бөлінеді? (ашық және қысаң)
  2. Белгілі бір аймақта ғана қолданылатын сөздер жиынтығы қалай аталады? (диалект сөздер)
  3. Жазылуы бірдей, мағынасы әртүрлі сөздер қалай аталады? (омоним сөздер)
  4. Сөйлем мен сөз тіркесін зерттейтін ғылым саласы қалай аталады? (синтаксис)
  5. «Қазақ» газетінің негізін салушы, ұлттық жазуымыздың реформаторы кім? (Ахмет Байтұрсынов)

География (5 сұрақ)

  1. Қазақстандағы ең биік тау шыңы қалай аталады? (Хан Тәңірі)
  2. Австралия аборигендерінің имек ағаш түріндегі қаруы қалай аталады? (бумеранг)
  3. Қашқарияға экспедициялық сапармен барған қазақтың тұңғыш географы кім? (Ш. Уәлиханов)
  4. Әлемдегі ең үлкен арал қалай аталады? (Гренландия)
  5. «Тұманды Альбион» атауы қай елге қатысты? (Ұлыбритания)

Қазақ әдебиеті (5 сұрақ)

  1. «Ер Төстік» ертегісіндегі бас кейіпкердің тұлпарының аты. (Шалқұйрық)
  2. «Көшпенділер» тарихи трилогиясының авторы. (І. Есенберлин)
  3. Қазақ халқының ұлы жыршысы, ақыны. Кеңестік дәуірде қазіргі Тараз қаласы осы кісінің есімімен аталған. (Жамбыл Жабаев)
  1. «Мен қазақпын» поэмасының авторы. (Ж. Молдағалиев)
  2. Көп жылдар бойы «Балдырған» журналын басқарған балалар ақыны. (М. Әлімбаев)

Нәтиже

Жалпы ұпай есептеліп, келесі кезеңге өту реті анықталады.

III кезең: Бәйге

Қарап тұрмай бәйгеге еріңіз, шәкірттерге әділ шешім беріңіз. Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар шығатын сәт — осы кезең. Мәңгі есте қалар ғажайып кеш болсын: білімдірек шәкірт озар, сұрақ қиындай түссін.

Ойын тәртібі: 10, 20, 30, 40 ұяшықтарын таңдап, сол ұяшықтың сұрағына жауап береді.

Ұпайы аз ойыншыдан басталады. Егер жауап бере алмаса, дайын оқушы жауап береді; жауабы дұрыс болса, ұяшықты өзі таңдайды.

Ғылым

  • 10: Иіріле оралып, тостағанға үңіле қарап тұрған жылан бейнесі қай ғылым саласының таңбасы? (медицина)
  • 20: Қоршаған ортаны қорғауға бағытталған биология ғылымының саласы. (экология)
  • 30: Ғарышты зерттеумен айналысатын ғылым саласы қалай аталады? (космонавтика)
  • 40: Ежелгі жәдігерлер арқылы өткенді зерттейтін тарих ғылымының саласы. (археология)

Тұлға

  • 10: Парсы патшасы Кирді жеңген сақ патшайымы. (Томирис)
  • 20: Қазақ арасынан шыққан тұңғыш ғарышкер, ҚР-ның Халық Қаһарманы. (Т. О. Әубәкіров)
  • 30: Қазақ Ғылым академиясының тұңғыш президенті, ғалым. (Қ. И. Сәтбаев)
  • 40: Әйгілі шығыстанушы ғалым, Ш. Уәлихановтың досы. (Г. Н. Потанин)

Спорт

  • 10: «Пентакампеон» сөзі қандай мағына береді? (бес дүркін чемпион)
  • 20: 2004 жылы Афины олимпиадасында бокстан алтын медаль алған қазақ спортшысы. (Б. Артаев)
  • 30: 2011 жылы Алматы–Астана қалаларында қандай спорт ойындары өтті? (қысқы Азия ойындары)
  • 40: 2000 жылы Сидней олимпиадасынан жеңіспен оралып, көп ұзамай қайғылы қазаға ұшыраған қазақ боксшысы. (Б. Саттарханов)

Құбылыстар мен қасиеттер

  • 10: Заттың қандай қасиеттері адамға өте қауіпті? (жарылғыш, улы, радиоактивті)
  • 20: Ай Жер мен Күннің арасынан өткенде қандай құбылыс байқалады? (Күн тұтылуы)
  • 30: Алтын мен қорғасынды беттестіріп, бірнеше жыл өткеннен кейін тұтасып қалуы қандай құбылыс? (диффузия)
  • 40: Түссіз, иіссіз, дәмсіз; сипаттау қиын, бірақ дүниежүзіндегі ең үлкен байлық. Бұл не? (су)

Кино

  • 10: Әйгілі актер, режиссер. (Ш. Айманов)
  • 20: «Ағайынды» фильмінің режиссері. (Ақан Сатаев)
  • 30: «Қыз Жібек» фильмінің режиссері. (С. Қожықов)
  • 40: «Мұстафа Шоқай» фильмін кім түсірген? (Нарымбетов)

Жылдар

  • 10: Чернобыльда қандай оқиға және қай жылы болды? (1986 ж.)
  • 20: Семей полигоны қай жылы жабылды? (29.08.1991 ж.)
  • 30: «Ерлігі үшін» медалі не үшін беріледі және қай жылы белгіленген? (Төтенше жағдайларда адам өмірін құтқару, қылмысқа қарсы күрестегі ерлік үшін; 1993 ж.)
  • 40: Қазақстан қай жылы ТМД және БҰҰ құрамына кірді? (ТМД: 21.12.1991 ж.; БҰҰ: 02.03.1992 ж.)

Іріктеу

Барлық ұпай есептеліп, ұпайы жоғары екі ойыншы келесі кезеңге өтеді.

IV кезең: Жорға

Тәртібі: әр ойыншыға 15 сұрақтан қойылады.

Бағалануы: әр дұрыс жауапқа 1 ұпай.

Жылдам әрі дұрыс жауап беру қажет.

Асып-тасып, асықпа, қалыспа сен. Уақыт зымырап өтіп жатыр — бұл сайыста шапшаңдық керек. Жоғары, жоғары, жорғала — шапшаңдыққа таң қалма. Ойын деген — нар талас, «жеңілемін» деп ойлама.

1-топ сұрақтары (15)

  1. Аса ұзаққа созылған тарихи кезең. (тас дәуірі)
  2. Ең ауыр, күрделі садақ оғының жету қашықтығы. (450 м)
  3. «Ақ өзендегі қала» деп қай қаланы атайды? (Испиджаб)
  4. С. Сейфуллиннің «Тар жол, тайғақ кешу» романында көтерілген тақырып. (1916 жылғы көтеріліс)
  5. Кіші жүз ханы Әбілқайырдың Ресейге қосылуы туралы келіссөз жүргізіп, оны сәтті аяқтаған елшілер. (Құндағұлұлы, Қоштайұлы)
  6. Үш алыс. (көк пен жер арасы; кәрі мен жас арасы; жақсы мен жаман арасы)
  7. Сиырдың пірі. (Зеңгі баба)
  8. Сүтке араластырып желінетін, тарыдан жасалатын ұлттық тағам. (сөк)
  9. «Көшпенділер» трилогиясының авторы. (І. Есенберлин)
  10. А. Жұмаділдаев — кім? (физика-математика ғылымдарының докторы, профессор)
  11. Бүтінді 4-ке бөлгендегі үлесі. (1/4)
  12. Қазақ тілі неше салаға бөлініп оқытылады? (мәлімет берілмеген)
  13. Үдеудің өлшем бірлігі. (м/с²)
  14. Қазақтың соңғы ханы. (Кенесары)
  15. Көкжиек тұстары. (солтүстік, оңтүстік, батыс, шығыс)

Ескерту: бастапқы мәтінде 12-сұрақтың жауабы көрсетілмеген, редакциялау барысында «мәлімет берілмеген» деп белгіленді.

2-топ сұрақтары (15)

  1. Қазба жұмыстарын жүргізетін ғалым. (археология)
  2. Абылай ханның шын аты. (Әбілмансұр)
  3. Әмір Темір қай тайпадан шыққан? (Барлас)
  4. Жыл мезгілдерін қазақтар қай жұлдызға байланысты белгілеген? (Үркер)
  5. Тәуке ханның заңы. (Жеті жарғы)
  6. Астана қаласының символы. (Бәйтерек)
  7. 1993 жылғы 15 қарашада болған тарихи оқиға. (ұлттық валюта енгізілді)
  8. «Мен қазақпын» поэмасының авторы. (Ж. Молдағалиев)
  9. Қазақстанды алғаш тәуелсіз деп таныған ел. (Түркия)
  10. Мал төлдегеннен кейінгі алғашқы сүт. (уыз)
  11. Фонетика ғылымы нені зерттейді? (тіл дыбыстарын)
  12. Вольтметр тізбекке қалай жалғанады? (параллель)
  13. Жеті ырыс-қазына. (ер жігіт, сұлу әйел, ілім-білім, жүйрік ат, қыран бүркіт, берен мылтық, тазы)
  14. Жердің шар тәрізді екенін дәлелдеген ғалым. (Фернан Магеллан)
  15. Жай бөлшектің негізгі қасиеті. (алымы мен бөлімін бірдей санға көбейтсе немесе бөлсе, бөлшектің мәні өзгермейді)

Қорытынды

Жинаған ұпайлар есептеліп, жеңімпаз анықталды. ХІ сынып оқушысы Мутигуллин Еркебұлан жеңімпаз атанды.