Тамырдың ұшы - тамыр оймақшасы
Тамыр бөлімдері және олардың қызметі
Тамыр өсімдіктің топырақтан су мен минералды заттарды сіңіруіне, сондай-ақ оларды жер үсті мүшелеріне тасымалдауына қатысады. Тамыр ұшының құрылымы мен аймақтарға бөлінуі — тамырдың өсуі мен қызметін түсінудің негізгі кілті.
Негізгі аймақтар
- Бөліну аймағы
- Өсу (созылу) аймағы
- Сору аймағы
- Өткізу аймағы
Ерекше құрылым
Тамыр оймақшасы тамыр бөлімдеріне жатпайды: ол тамыр ұшындағы өсу нүктесін сыртынан қаптап, қорғайды және тамырдың топыраққа жылжуына көмектеседі.
Тамыр оймақшасы
- Тамыр бөліміне кірмейді.
- Өсу нүктесінің сыртын қаптап тұрады.
- Тамыр ұшын механикалық әсерден қорғайды.
Бөліну аймағы
Бұл аймақта жасушалар белсенді түрде бөлінеді. Құрылысы бойынша үш қабатқа ажыратылады: сыртқы, ортаңғы және ішкі.
Өсу (созылу) аймағы
Бұл бөлімде жас жасушалар негізінен бөлінбейді, керісінше ұзыннан созылып, тамырдың ұзарып өсуіне жағдай жасайды. Нәтижесінде тамыр ұшы топыраққа тереңірек ене алады.
Сору аймағы
Сору аймағы өсу аймағынан кейін орналасады. Мұнда тамыр түктері түзіліп, суды және минералды тұздарды сіңіру күшейеді.
Тамыр түктері қалай пайда болады?
- Тамыр түктері тамырдың сыртын қаптайтын жұқа өң қабықша жасушаларының созылуынан түзіледі.
- Алғашында жай өсінді түрінде 1–3 күнде пайда болады.
- Қабықша тез созылып, түк ұшынан ұзарып өсе бастайды.
- 10–20 күннен кейін қурап түсіп, орнына жаңалары шығып, үнемі жаңарып отырады.
Өткізу аймағы
Бұл бөлім су мен онда еріген қоректік заттарды тамырдан өсімдіктің жер үсті мүшелеріне өткізеді. Мұнда тамыр түктері болмайды, бірақ жанама тамырлар жақсы дамиды.
Тамырдың өсу ерекшеліктері
Тамырдың өсуі ағаш түрлеріне және жыл мезгілдеріне байланысты әртүрлі болады. Көптеген өсімдіктерде көктем мезгілінде тамыр қарқынды өседі: жапырақтар мен өркендер де тез дамиды.
Өсу кезеңі аяқталған соң тамырлардың бір бөлігі қурауы мүмкін. Ал тамыр қарқынды өскен уақытта өсімдік қоректік заттар қорын және суды бірқалыпты әрі толық пайдалануға ұмтылады.
Зертханалық жұмыс №7
Тақырыбы
Тамырдың өсу (созылу) аймағын тауып, анықтау.
Мақсаты
Тамыр бөлімдерін бір-бірінен ажыратып, олардың өзіндік ерекшеліктерін анықтау.
Нәтиже
Тамыр аймақтарын атап, әрқайсысының қызметін сипаттап жаза алу.
Жұмыстың барысы
- Сабақтан 10–15 күн бұрын тұқымынан өсірілген асбұршақ пен бидай өскіндерінің жас тамырларын салыстырып, олардың қай тамыр жүйесіне жататынын анықтау.
- Бидайдың жас өскінінің тамырын ұлғайтқыш әйнекпен қарап, тамыр бөлімдерін (аймақтарын) анықтау.
- Тамыр түкшелері бар аймақты тауып, оның алып жатқан аумағын бақылау.
Тапсырма
Тамыр бөлімдерін атап, әрбір бөлімнің атқаратын қызметін жазыңыз: бөліну, өсу, сору, өткізу. Тамырдың ұшы — тамыр оймақшасы.