Қарыс сүйем
Физика–математика 10 күндігі аясындағы ашық сыныптан тыс жұмыс
Тақырыбы
Халықтық өлшем бірліктерін физика пәнінде қолдану
Сыныптар
8–9 сыныптар
Форматы
Ашық сыныптан тыс жұмыс
Сабақтың мақсаты
- Халықтық тәрбиеде ежелден қолданылған байырғы өлшем бірліктерімен таныстыру.
- Оқушы бойына халқымыздың қадір-қасиетін сіңіру, ата-бабамыздың тұрмыс-тіршілігі туралы түсінігін кеңейту.
- Өлшем атауларын есте сақтауға, орынды қолдануға үйрету.
Көрнекіліктер
Суреттер мен материалдар
Қазақша ұзындық, қалыңдық, көлем, салмақ, сыйымдылық өлшемдерін өлшеуде пайдаланылған әдістерді бейнелейтін суреттер.
Өлшеу құралдары
Метрлік өлшеуіш және литрлік ыдыс (сыйымдылықты салыстыруға арналған).
Сабақ барысы
Бүгін біз қазақ халқы өмір сүрген дәуірде күнделікті тұрмыс-тіршілікте затты алып-беру, бөлісу және қажетіне жарату үшін ұзындықты, сыйымдылықты, қалыңдықты, салмақты қалай өлшегенін қарастырамыз.
Бұрын қазіргі кездегідей дайын құрал-жабдықтар болмаған. Сондықтан адамдар өлшеуді көбіне көз мөлшерімен, қолдың және саусақтың көмегімен дәлдеп отырған.
Қазақ халқы арасында ортақ өлшеуіштер кең тараған: оларды көпшілік таныған, сенген және түсінген. Біздің міндетіміз — сол өлшемдердің мағынасына үңіліп, оларды бүгінгі өлшемдермен салыстыра түсіну.
Қысқа сұрақ-жауап
Сұрақ
Математика сабағында қандай ұзындық өлшем бірліктерін өттіңдер?
Жауап
мм, см, дм, м.
Көшпелі қазақ қоғамында сызғыш не метрлік құрал кең қолданылмағандықтан, адамдар өлшем ретінде көбіне саусақ пен алақанды, сондай-ақ қолдың жазылуы мен арақашықтығын негізге алған.
Қазақша ұзындық өлшемдері
Төмендегі атаулар — халық арасында кең қолданылған дәстүрлі ұзындық өлшемдерінің үлгілері.
- Елі
- Сүйем
- Сынық сүйем
- Қарыс сүйем
- Қарыс
- Тұтам
- Кере қарыс
- Аршын
- Құлаш
- Сала құлаш
- Аттам