Қазақша рефераттар

Протон тобы

Танымдық сайыс сценарийі

Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар

Құрметті ұстаздар мен оқушылар, сайыс десе белсене араласатын көрермен қауым! 10-сыныптар арасында химия пәнінен өтетін «Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар» танымдық сайысымызға қош келдіңіздер.

Ақыл — тон, аңдығанға тозбайтұғын, Білім — кен, қанша болса азбайтұғын.

Қатарың оза шауып бара жатса,
Арқаңның ауруы не қозбайтұғын, — деп Тұрмағамбет Ізтілеуов айтқандай, білім бәйгесіне құлшына кірісетін топтарымызға сәттілік тілейміз.

Қатысушы топтар

Сайыскер топтар төмендегідей:

  • 10 «А» сыныбы

    «Протон» тобы

  • 10 «Ә» сыныбы

    «Нейтрон» тобы

  • 10 «Б» сыныбы

    «Электрон» тобы

Әділқазылар алқасы

Сайыскерлердің білімі мен шеберлігіне әділ баға беретін әділқазылар құрамы:

  1. 1. ______

  2. 2. ______

  3. 3. ______

Сайыстың құрылымы

Сайыс 5 кезеңнен тұрады:

1-кезең

Ойлы болсаң, озып көр

2-кезең

Мықты болсаң, тауып көр

3-кезең

Жүйрік болсаң, шауып көр

4-кезең

Зерек болсаң, шешіп көр

5-кезең

Химик-тәжірибеші

Тапқыр, білгір, дарынды —
Жарыс бар бүгін арынды.
Химия пәнін сүйсең сен —
Ортаға сал барыңды.

1-кезең: «Ойлы болсаң, озып көр»

Бұл кезеңде әр топқа 5 тұжырым оқылады. Сайыскерлер әр тұжырымға «Иә» немесе «Жоқ» деп жауап береді. Әр дұрыс жауап үшін 10 ұпай беріледі.

«Протон» тобы

  1. 1) Бейорганикалық қосылыстар 4 кластан тұрады. (Иә)

  2. 2) Органикалық заттар көміртек элементінің туындыларынан тұрады. (Иә)

  3. 3) Периодтық кестеде 8 период бар. (Жоқ)

  4. 4) Химиялық тепе-теңдіктің ығысуы Ле-Шателье принципіне сүйенеді. (Иә)

  5. 5) Ортақ электрон жұбы арқылы түзілетін байланыс иондық байланыс деп аталады. (Жоқ)

«Нейтрон» тобы

  1. 1) Элементтің реттік нөмірі оның нейтрон санына тең. (Жоқ)

  2. 2) Металдар мен құймаларда иондық байланыс болады. (Жоқ)

  3. 3) Реакция жылдамдығына температураның әсерін Вант–Гофф ережесімен анықтауға болады. (Иә)

  4. 4) Периодтық кестеде 10 қатар бар. (Иә)

  5. 5) (Тізім берілмеген)

«Электрон» тобы

  1. 1) Периодтық кестедегі әрбір топ үлкен және кіші топшадан тұрады. (Жоқ)

  2. 2) Натрий және калий гидроксидтері — суда еритін негіздер. (Иә)

  3. 3) Элементтер сыртқы белгілері мен қасиеттеріне қарай металдар және бейметалдар болып бөлінеді. (Иә)

  4. 4) Реакция жылдамдығын тездететін заттарды ингибиторлар деп атайды. (Жоқ)

  5. 5) Электртерістілігі өте қатты айырмашылығы бар элемент атомдары арасында түзілетін байланыс ковалентті байланыс деп аталады. (Жоқ)

1-кезең қорытындысын білу үшін сөз кезегі әділқазылар алқасына беріледі.

2-кезең: «Мықты болсаң, тауып көр»

Бұл кезеңде 3 тақырып және ұпай мөлшерлері ұсынылады. Әр топ тақырыпты таңдап, өзіне ұпай қояды.

  • Дұрыс жауап берілсе — қойылған ұпай толық беріледі.
  • Қате жауап берілсе — қойылған ұпай жалпы ұпайдан шегеріледі.
  • Жауап бермесе — ұпай өзгеріссіз қалады.

Алғашқы болып ________ тобы таңдайды.

Тақырып 1: Химиялық элемент

Химиялық элемент — атомдарының белгілі бір түрі. Негізгі сипаттамасы — ядро заряды; ядро заряды реттік нөміріне тең.

Сұрақ

Периодтық жүйеде қанша металл, қанша бейметалл бар?

Жауабы

22 бейметалл, 87 металл.

Тақырып 2: Химиялық теңдеу

Химиялық теңдеу — химиялық реакцияны химиялық таңбалар мен формулалар арқылы шартты түрде жазу. Жүргізілген тәжірибені де химиялық теңдеу арқылы көрсетуге болады.

Сұрақ

Алмасу және орынбасу реакцияларына анықтама бер.

Жауабы

  • Алмасу реакциясы: екі күрделі зат әрекеттесіп, нәтижесінде екі жаңа күрделі зат түзілсе.
  • Орынбасу реакциясы: бір күрделі зат пен бір жай зат әрекеттесіп, нәтижесінде жаңа жай және жаңа күрделі зат түзілсе.

Тақырып 3: Стехиометрия

Стехиометрия — «өлшеймін» деген мағынаны білдіреді. Стехиометриялық заңдарға: зат массасының сақталу заңы, құрам тұрақтылық заңы, еселік қатынас заңы, Авогадро заңы, эквиваленттер және көлемдік қатынас заңы жатады.

Сұрақ

Зат массасының сақталу заңын кім ашты және мағынасы қандай?

Жауабы

М. В. Ломоносов ашқан. Химиялық әрекеттесуге түскен заттардың массасы реакциядан кейін түзілген заттардың массасына тең болады.

Қорытынды ескертпе

Матінде көрсетілген кезеңдердің бір бөлігі (3–5-кезеңдер) толық берілмеген. Қажет болса, қалған бөлімдерді де бір стильге келтіріп, толық сценарий ретінде өңдеп шығуға болады.