Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Ақшұқыр ауылыІІ санатты Мектепке дейінгі даярлық тобы оқытушысы Өтегенова Әйгерім Жаналықызы Логопедияның басты құралы - жаңылтпаш Логопедияның басты құралы - бұл жаңылтпаш
Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Ақшұқыр ауылы
ІІ санатты мектепке дейінгі даярлық тобының оқытушысы: Өтегенова Әйгерім Жаналықызы
Логопедияның басты құралы – жаңылтпаш
Логопедиядағы ең тиімді құралдардың бірі – жаңылтпаш. Қазақ тілінде тілді жаттықтыруға, тәлім-тәрбие беруге бағытталған жаңылтпаштардың түрі көп. Олар баяу айтылса мәні көмескіленіп, ал шапшаң әрі анық айтылса, қызығы артып, тілдің икемін аша түседі.
Мағыналы әрі үйлесімді құрылған жаңылтпаштар халықтың сүзгісінен өтіп, өзгеріссіз сақталып, ауыздан ауызға тарап, жатталып келген. Бұл – баланың тіл кемістігін түзету мен сөйлеу дағдысын дамытуға арналған қазақтың тиімді әдістерінің бірі. Сондықтан жаңылтпашты қолдану аясы да кең.
Неге жаңылтпаш тиімді?
Қысым емес, қолдау береді
Балаға әріп пен дыбысты дұрыс айтқызуда ұрысу, зекіру немесе мәжбүрлеу нәтиже бермейді; керісінше, баланы қорқытып, қобалжытып, сөздерді шатастыруға әкелуі мүмкін. Жаңылтпаш – қысымсыз, ойын түрінде жаттықтыратын әдіс.
Дыбыстарды ажыратуды қалыптастырады
Жаңылтпаш құрамында дыбыстары ұқсас әріптер жиі қайталанып отырады. Мысалы: і – ы, ш – с, к – қ, н – ң, р – л. Мұндай қайталану тілдің икемін арттырып, дұрыс артикуляцияға дағдыландырады.
Сөйлеу жылдамдығы мен анықтығын өсіреді
Жаңылтпаш жаңылдыру үшін емес, мағынасын терең түсініп, оны жылдам әрі жаңылыспай айтуға үйрету үшін құралады. Тұрақты жаттығу нәтижесінде бала сөзді анық, таза айтып, тыңдаушыға дыбысты сенімді жеткізе алады.
Нәтижесі қандай болады?
- Әріпті дұрыс айту және дыбыстарды дәл ажырату дағдысы қалыптасады.
- Ұқсас дыбыстарды шатастырмай, сөзді нық айтуға машықтанады.
- Сөйлеу қарқыны артып, сөйлеу мәдениеті жақсарады.
- Тәрбиелік мәні бар ойды түсініп, тілдік қорды байытуға ықпал етеді.
Қорытынды
Жаңылтпаштардың тәлім-тәрбиелік маңызы зор. Баланың тілін бұрмалап алмай, керісінше қызықты түрде дамытатын тиімді әрі пайдалы әдіс ретінде жаңылтпаштың орны ерекше. Қысқасы, бала тілінің дұрыс жетілуіне жаңылтпаштың пайдасы мол.