Баланың отбасындағы құқықтары
Жоба туралы
Мектеп
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қазалы ауылы
№100 орта мектеп, 9 «Б» сыныбы
Сынып жетекшісі
Сисенбаева Гүлмира Әбдіғаниқызы
Тақырыбы
Мен зорлық-зомбылыққа қарсымын
Мақсаты
Бұл жұмыстың мақсаты — оқушыларға зорлық-зомбылық туралы нақты мағлұмат беру, оның адамның ең зиянды әрекеттерінің бірі екенін ұғындыру. Адамның ең басты құндылығы — еркіндігі. Сондықтан оқушыларға адам құқықтарын, жеке басының қауіпсіздігін және өз бостандықтарын қорғау жолдарын үйрету маңызды.
Тәрбиелік бағыт
- Зорлық-зомбылықтың адам ағзасына тікелей әсер ететінін түсіндіру.
- Жаман әдеттерден алыс болуға, агрессияға жол бермеуге тәрбиелеу.
- Адамгершілігі жоғары, саналы азамат болып қалыптасуына ықпал ету.
Негізгі ой
Қоғам үшін ең бастысы — тәуелсіздік, ал адам үшін — бас бостандығы мен уайым-қайғысыз өмір. Оның кепілі — заңдылық. Адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету және қорғау — конституциялық талап.
Тақырыпқа шолу: зорлық-зомбылықтың өзегі — отбасы қауіпсіздігі
Қазақстанда салауатты өмір салтын нығайту мен денсаулықты қорғаудың маңызды міндеттерінің бірі — бала құқығын қорғау және зорлық-зомбылықтың алдын алу. Зомбылықты жалпы түрде физикалық қасірет келтіру әрекеті деп сипаттасақ, тұрмыстық зорлық-зомбылықта бұл әрекеттің бастау нүктесі анық көрінеді: ол — отбасы. Мұнда зорлық жасаушы мен жәбірленуші ең жақын адамдар болуы мүмкін: жұбайлар, балалар.
Отбасындағы зорлық-зомбылық мәселесі әлемнің көптеген елдерінде ертеден бар. Ол балалардың дене және психологиялық денсаулығына, жан-жақты дамуына ауыр зиян келтіреді. Сондықтан әйелдер мен балаларға қатысты зомбылықтың алдын алу үшін тұрақты ақпараттық-түсіндіру және профилактикалық жұмыстар қажет.
Кіріспе: зорлық-зомбылықтың құқықтық анықтамасы
Құқықтық тұрғыдан зорлық-зомбылық — бір адамның екінші адамға оның жеке басына тиіспеушілік құқығын бұза отырып, тәндік немесе психикалық ықпал жасауы.
Тән азабын шектіретін зорлық
Адам ағзасына тікелей әсер ету: ұрып-соғу, денесіне зақым келтіру және өзге де күш қолдану. Мұндай әрекет жәбірленушінің денсаулығына нақты зиян келтіруі мүмкін.
Жан азабын шектіретін зорлық
Қорқыту, қысым көрсету, адамның психикасына әсер ету арқылы жәбірленушінің ерік-жігерін жасыту. Бұл жүйке ауруына, тіпті психологиялық жарақатқа әкелуі ықтимал.
Адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті тәсіл қолданылып жасалған қылмыстар Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің тиісті баптарына сәйкес жауаптылықты ауырлататын мән-жайлар болып саналады.
Негізгі бөлім: ахуал және себеп-салдар
Қолдау инфрақұрылымы және статистика
Елімізде зорлық-зомбылыққа қатысты көмекті ұйымдастыратын дағдарыс орталықтары жұмыс істейді. Әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық мәселесі өзектілігін жоғалтқан жоқ. Кей деректер бойынша, жыл ішінде жүздеген әйел мен бала тұрмыстық зорлық-зомбылықтың құрбаны болуы мүмкін.
Отбасындағы үлгі және оның ұрпаққа әсері
Отбасылық қарым-қатынаста дағдарыс туындағанда, «ештеңе болмайды» деген түсініктен арылу керек. Кикілжіңі жиі отбасында өскен бала кейін ересек өмірде көрген мінез-құлық үлгісін қайталауы ықтимал.
Зорлық-зомбылықтың негізгі түрлері
- Эмоциялық зорлық: балағаттау, қорлау, сөгу, жеке өмірге қол сұғу.
- Физикалық зорлық: отбасы мүшелерін ұру, күш қолдану.
- Қауіп-қатер: тастап кетемін деп қорқыту, өзіне қол жұмсауға итермелеу, ұрып-соғумен үркіту.
- Манипуляция: балаларды анасына қарсы қолдану, балалар арқылы қорқыту, қысым жасау.
Қоғамдық ұстаным: тәрбие, жауапкершілік, зиянды әдеттер
Дәстүрлі ой
Қазақта: «Әйелге тек рухы әлсіз ер адам ғана қол көтереді» деген нақыл бар. Бұл — адамгершілік өлшемі. «Ата көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» деген сөз де отбасы тәрбиесінің ықпалын айқын көрсетеді.
Зиянды әдеттердің салдары
Нашақорлық, темекі, ішімдікке тәуелділік адамның мінез-құлқын бұзып, агрессияға жол ашуы мүмкін. Ішімдікке үйірлік отбасының берекесін кетіріп, балалардың психологиясына кері әсер етеді.
Тәрбие туралы ой
Әбунасыр әл-Фараби: «Тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қас жауы» деген. Жүсіпбек Аймауытов та тәрбиенің негізі — өскен орта мен ата-ана өнегесі екенін атап өткен. «Сүтпен кірген — сүйекпен кетеді» деген тәмсіл балалық шақтағы тәрбиенің орны бөлек екенін еске салады.
Заң және алдын алу: құқықтық тетіктер
Отбасындағы тұрмыстық қатынастар саласындағы құқық бұзушылықтың алдын алуға бағытталған заң нормаларын жетілдіру — қоғам қауіпсіздігі үшін маңызды қадам. Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимылдың басты мақсаты — адамның қадір-қасиетін, бостандығын және заңды құқықтарын қорғауды күшейту, құқық бұзушылық деңгейін төмендету, алдын алудың көпдеңгейлі жүйесін дамыту.
Құқық бұзушылық ретінде қаралуы мүмкін әрекеттер
- Денеге әсер ету, күш қолдану
- Кемсіту, қорлау, сөзбен тиісу
- Үй тыныштығын бұзу
- Жеке өмірге қол сұғу, сыйламаушылық көрсету
Баланың қорғалу қағидаты
Ата-ана және өзге де заңды өкілдер ата-аналық құқықтарын жүзеге асырған кезде баланың дене және психикалық денсаулығына, имандылық дамуына зиян келтіруге құқылы емес. Тәрбиелеу тәсілдерінде баланың қадір-қасиетін қорлау, дөрекі қатынас немесе қанау болмауға тиіс.
Балалар құқығын қорғау: заңнан үзінділер
7-тарау. Бала және қоғам (36-бап)
- Мемлекеттік органдар, жеке және заңды тұлғалар баланы денсаулығына, имандылық және рухани дамуына зиян келтіретін әлеуметтік ортаның теріс ықпалынан қорғауға міндетті.
- Салауатты өмір салтын насихаттау және балаға құқықтық білім беру — мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі.
- Зорлық-зомбылық немесе өзге заңсыз әрекет салдарынан тән не жан жарақаты алған балаға денсаулығын қалпына келтіру және әлеуметтік бейімделу үшін қажетті көмек көрсетілуге тиіс.
4-тарау. Бала және отбасы (22-бап)
Бала отбасында Қазақстан Республикасы Конституциясында, осы заңда және ҚР-ның өзге де заң актілерінде белгіленген құқықтарға ие.
Балаларға қамқорлық жасау, баланың абыройы мен құқықтарын құрметтеу — тек мемлекеттің ғана емес, әрбір адамның міндеті.
Зорлық-зомбылықпен тиімді күресу үшін ең әуелі қоғамның бұл мәселеге көзқарасын өзгерту қажет: үнсіз қалмау, көмек сұраудан ұялмау, құрбанды кінәламау, құқықтық және психологиялық қолдауды дер кезінде ұйымдастыру.
Қорытынды
«Мен зорлық-зомбылыққа қарсымын» тақырыбындағы жұмысты қорытындылай келе, мына ойды айтқым келеді: немістің ұлы ақыны И. В. Гете серуенге шығарда қалтасына гүл тұқымын салып алып, жолай шалғынға, орманға, тау бөктеріне сеуіп жүретін болған. Уақыты келгенде ол жерлерде әсем гүлдер өсіп шығатын. Гүлдің қалай көктегенін дәл анықтау міндет емес; ең маңыздысы — айнала әсемдене түсті. Дәл сол сияқты, егер зорлық-зомбылық болмаса, адам өмірі де, қоғам да әлдеқайда сұлу әрі қауіпсіз болар еді.
Өзіме берген уәдем
Әлемнің бір адамы ретінде ақ жүрегіммен уәде беремін:
- Өзіме де, жанымдағы адамдарға да күннің шуағын, гүлдің нәзіктігін сыйлауға тырысамын.
- Қараңғылықты нұрландыруға, суықты жылытуға талпынамын.
- Қиындық кездессе де жасымай, әр күні жан дүниемді тазартуға ұмтыламын.
- Жүрегімде қуаныш, махаббат, мейірім көп болсын деп әрекет етемін.
- Келер күннің шұғылалы боларына сенемін.
Мен зорлық-зомбылыққа қарсымын.