Қазақша рефераттар

Көңілді сөзін сөз құрамына талдау

Сабақ туралы жалпы мәлімет

Тақырыбы

Сын есімді қайталау.

Сабақтың түрі

Дәстүрлі емес, қазақ тілі мен информатика пәндері кіріктірілген сабақ.

Мақсаты

  • Оқушылардың сын есім туралы алған білімдерін жинақтау, бекіту және қорыту.
  • Шығармашылық қабілеттерін дамыту және жаңа технологияларды пайдалану арқылы білім сапасын арттыру.
  • Жылдам ойлау, көркем сөйлеу, сауатты жазу дағдыларын қалыптастыру; сөздік қорын және күнделікті сөйлеу тілін жетілдіру.

Көрнекілігі

Слайдтар, сызбалар.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Бүгін бізде қазақ тілі мен информатика пәндерінен кіріктірілген сабақ өтеді. Сабақтың тақырыбы — сын есімдерді қайталау.

Сабақты бастамас бұрын, сәтті өтуі үшін бір-бірімізге жақсы тілектер айтайық:

Балалардың тілектері:

Ақылды бол, білімді бол, ұқыпты бол, өнерлі бол, сұлу бол, жақсы бол, мәдениетті бол, әдепті бол, бақытты бол, үлгілі бол.

Өлең жолдары (мұғалім–оқушы диалогы):

Оқушы: Әрбір адам?

Туысым, досым, жұрағат.

Оқушы: Әрбір сабақ?

Үйрену, ұғу, ұлағат.

Оқушы: Әрбір ісің?

Тірлік, тілек, адамдық.

Оқушы: Әрбір сөзің?

Шындық, бірлік, адалдық.

Ендеше, сабағымызды бастаймыз. Әрбір ісімізге мұқият болайық. Бүгінгі сабағымыз «Бақытты сәт» деп аталады.

Бірінші сәт: Ережені қайталау

  1. Сын есім дегеніміз не?
  2. Сын есімнің сұрақтарын ата.
  3. Негізгі сын есім деген не?
  4. Туынды сын есім деген не?
  5. Негізгі сын есімге мысал келтір.
  6. Туынды сын есімге мысал келтір.

Екінші сәт: Бір сын есімге көп зат есім жаз

Берілген бір сын есімге мағынасы үйлесетін бірнеше зат есім құрастырып жазу.

Мақсат: сын есімнің заттың белгісін білдіретінін нақты мысалдармен көрсету және сөздік қорды байыту.

Үшінші сәт: «Көңілділер мен тапқырлар»

Өлең:

Көктем қандай көңілді,

Күміс жаңбыр төгілді.

Мөлдір аспан ашылып,

Күннің көзі көрінді.

Тапсырмалар:

  1. Өлеңді жаттау.
  2. Дәптерге жазу.
  3. Сын есімдерді табу.
  4. «Көңілді» сөзін сөз құрамына талдау.
  5. «Күміс жаңбыр төгілді» сөйлемін сөйлем мүшелеріне талдау.

Назар аударатын тұстар

  • Сын есімнің мәтін ішіндегі қызметі (бейнелеу, дәлелдеу, нақтылау).
  • Сөз құрамын талдау арқылы туынды сөз жасау жолдарын бекіту.

Төртінші сәт: Сын есімге лайық зат есімді таңда

Берілген сөздер

Өнерпаз, түйінді, жүйрік, әуесқой, таңдаулы, сөзшең.

Бала, ой, ат, суретші, шопан, адам.

Дұрыс үлгілер

  • Өнерпаз бала
  • Түйінді ой
  • Жүйрік ат
  • Әуесқой суретші
  • Таңдаулы шопан
  • Сөзшең адам

Қосымша тапсырма: осы сын есімдерді сөз құрамына талда.

Бесінші сәт: Мақал-мәтелдерден сын есімді тап (ауызша)

  1. Өтірік сөз өрге баспас.
  2. Еріншек адамның ертеңі бітпес.
  3. Жылы киім тәнді жылытар, жылы сөз жанды жылытар.
  4. Жалған сөз — жанға қас, жалқау қойшы — малға қас.

Алтыншы сәт: «Көсемділікке ұмтылу» (жедел сұрақтар)

  1. 1) «Қандай?» сұрағына жауап беретін сын есім: жақсы.
  2. 2) Заттың түсін білдіретін сын есім: қызыл.
  3. 3) Қандай жолдас болады? жаман.
  4. 4) Бөлме қандай болады? кең.
  5. 5) Алма қандай болады? сары.
  6. 6) «Қай?» сұрағына жауап беретін сын есім: шеткі.
  7. 7) Жемдеп тұрған мал қандай болады? Оқушы өз жауабын ұсынады.

Жетінші сәт: Тест тапсырмалары («Беске жету»)

1. «Сын» дегеніміз не?

  • A) заттың аты
  • Ә) заттың түрі
  • Б) заттың қимылы

2. Сын есімнің сұрақтарын көрсет.

  • A) қандай? қай?
  • Ә) қанша? неше?
  • Б) не істеді? қайтті?

3. Туынды сын есімді көрсет.

  • A) сулы, күшті, білгіш
  • Ә) таза, әдемі, сұлу
  • Б) ақ, сары, көк

4. Сын есім нені білдіреді?

  • A) атын, орнын, мөлшерін
  • Ә) түсін, көлемін, сапасын
  • Б) аумағын, көлемін, орындалғанын

5. Сын есімді тап.

  • A) келді
  • Ә) он
  • Б) әдемі

6. Негізгі сын есімді тап.

  • A) талапты, көлемді, икемді
  • Ә) жаңа, қызыл, ақ
  • Б) өнерлі, бойшаң, инабатты

7. «Әдемі, сұлу, ұқыпты, ақшыл» қай сөз табына жатады?

  • A) зат есім
  • Ә) сын есім
  • Б) сан есім

8. «Ақ, сары, қызыл» сын есімдері

  • A) негізгі
  • Ә) туынды
  • Б) күрделі

9. Туынды сын есім неден құралады?

  • A) түбірден
  • Ә) түбір мен жұрнақтан
  • Б) жалғаудан

10. Негізгі сын есім неден құралады?

  • A) түбірден
  • Ә) түбір мен жұрнақтан
  • Б) жалғаудан

Сабақты қорыту: «Мен қандаймын?» ойыны

Шарты: әр оқушы өз есімі қай әріптен басталса, сол әріптен басталатын сын есімді есімінің алдына қойып айтады.

Мысалдар:

  • Әдемі Әсем
  • Сымбатты Сандуғаш
  • Үлгілі Үміт
  • Жайдарлы Жанна
  • Нұрлы Нұржан
  • Инабатты Ислам
  • Ақылды Аяш
  • Рақымды Рүстем
  • Әдемі Әсет
  • Алғыр Аманжол

Ойын арқылы оқушылар сын есімді дұрыс қолдануға, өз ойын анық жеткізуге және сөздік қорын байытуға машықтанады.