Питондар өте ірі усыз жылан

Сабақ тақырыбы: «Қызықты биология»

Мақсаты (білімділік)

Қызықты мәліметтер арқылы оқушылардың биология пәнінен алған білімдерін жүйелеу, өз бетінше қорытынды жасап, тұжырымдауға дағдыландыру.

Мақсаты (дамытушылық)

Заңдылықтарды өзара салыстыру арқылы ажырата білу, ойды жылдам әрі нақты жеткізу, есте сақтау дағдыларын дамыту.

Мақсаты (тәрбиелілік)

Әр оқушының өз пікірін тиянақты әрі сауатты жеткізуіне жағдай жасау, білімге қызығушылық пен жауапкершілікті арттыру.

Сабақ түрі

Сыныптан тыс жұмыс

Көрнекілігі

Интерактивті тақта, слайдтар, жануарлардың суреттері

Кіріспе

Сәлеметсіздер ме, оқушылар! Бүгін біз биология әлеміндегі ерекше әрі қызықты деректермен танысамыз. Жер бетіндегі өзгеше қасиеттерімен танылған жануарлар туралы айтып, олардың ерекшеліктерін салыстырамыз.

Сабақтың негізгі бөлімі «ЕҢ, ЕҢ, ЕҢ» деп аталады — табиғаттағы ең алып, ең ірі, ең кішкентай және ең төзімді жануарларды қарастырамыз.

Назар аударатын тұстар

  • Өлшемі, салмағы, тіршілік ету ортасы сияқты белгілерді салыстыру.
  • Қорғану тәсілдері мен бейімделу ерекшеліктерін түсіну.
  • Сирек түрлердің табиғаттағы маңызын бағалау.

«ЕҢ, ЕҢ, ЕҢ»: жануарлар әлеміндегі рекордтар

Ең алып кесіртке — Варан (Комодо)

Бауырымен жорғалаушы

Бұл алып кесірткені ғалымдар 1912 жылы Индонезиядағы Малай топ аралдарына кіретін Комодо аралынан тапқан. Денесінің ұзындығы 3–4 м, салмағы 150–250 кг-ға дейін жетеді.

Жақсы жетілген құйрығының көмегімен жабайы бұғы мен шошқаны соғып құлата алады. Саны сирек болғандықтан МСОП Қызыл кітабына енгізілген.

Ең алып қосмекенді — Саламандра

Қосмекенді

Саламандра — құйрықты қосмекенділердің кең тараған өкілі. Дене тұрқы 25–28 см. Аяқтары қысқа: алдыңғы аяқта 4, артқы аяқта 5 саусақ болады.

Реңі жылтыр қара, үстінде ашық сары дақтары бар. Күндіз мүктің арасында тығылып, түнде қоректенуге шығады. Қорегі — шұбалшаңдар мен жалаңаш шырыштар. Суда да, құрлықта да көбейе алады.

Ең алып жылан — Анаконда

Усыз жылан

Анаконда — айдаһарлар тұқымдасына жататын, дене тұрқы 10 м-ден асатын ең алып усыз жылан. Оның үш түрі бар, бәрі де тропиктік Оңтүстік Америкада мекендейді.

Су тартылған кезде су түбіндегі балшыққа батып, шала жансар күйде келесі жаңбырға дейін жата береді. Орташа ұзындығы 5–6 м. Түріне қарай тірі туатындары да, жұмыртқа салатындары да кездеседі.

Ең ірі жылан — Питон

Усыз жылан

Питондар тұқымдасында 22 түр бар. Кейбір елдерде оларды қолға үйретіп, кемірушілерді жою үшін және тағам ретінде пайдаланады.

Питондар — өте ірі усыз жыландар: дене тұрқы 3–10 м-ге дейін жетеді. Көбіне өзен жағаларында және қалың ормандарда кездеседі. Әдетте адамға тиіспейді; қауіп сезсе, дөңгеленіп иіріліп, қимылсыз қалады.

Қысқаша тізім: тағы бірнеше «ең»

Ең алып қолқанатты

Ұшқыш түлкі

Ең алып жыртқыш

Ақ аю

Ең алып жануар — Піл (Африка пілі)

Сүтқоректі

Африка пілі Сахара шөлінің оңтүстігіндегі кең аймақтарды мекендейді. Биіктігі шамамен 4 м. Мәтіндегі салмақ көрсеткіші («705 тонна») ғылыми тұрғыдан күмәнді болғандықтан, оны нақтылау қажет.

Африка пілінің күрек тістері аталықта да, аналықта да болады. Піл сүйегіне сұранысқа байланысты бұрын көп ауланып, Солтүстік Африкада мекендеген пілдер жойылып кеткен. Түрді сақтау үшін қорғау шаралары мен хайуанаттар бағындағы күтім жұмыстары жүргізіледі.

Ең алып құс — Страус (Африкалық түйеқұс)

Құс

Қазіргі тіршілік ететін құстардың ішіндегі ең ірісі — африкалық түйеқұс (страус). Биіктігі 270 см-ге дейін, салмағы 50–90 кг.

Төс сүйегі жалпақ, қыры болмайды. Аяқтары ұзын, жуан, екі саусақты. Қанаты ұшуға жарамаса да, қатты жүгіргенде кілт бұрылуға көмектеседі. Көп елдерде дәмді еті, бағалы жұмыртқасы және сәнді қауырсыны үшін өсіріледі.

Ең ірі бақа — Голиаф

Қосмекенді

Дүние жүзіндегі ең ірі бақа — голиаф. Аяғын созғандағы дене ұзындығы жарты метрден асады, салмағы шамамен 3,5 кг.

Бұл бақа Африкадағы Камерунның таулы алқабындағы, сарқырамасы бар өзендердің шағын аумағында ғана кездеседі.

Ең кішкентай құс — Колибри

Құс

Колибри — жер бетіндегі ең кішкентай құстардың бірі. Салмағы түріне қарай шамамен 1,6–6 г аралығында. Тұмсығы жіңішке әрі ұзын болады.

Аяқтары әлсіз болғандықтан жерде жүре алмайды. Қауырсындары жарыққа құбылып, түрлі түске енеді. Өзі кішкентай болса да, жүрегінің көлемі қарыннан үш есе үлкен, жүрегі минутына 1000 ретке дейін соға алады.

Ең суыққа төзімді құс — Пингвин

Құс

Пингвиндер — ұшпайтын әрі жүгірмейтін, негізінен сүңгіп жүзіп қозғалатын құстар. Суға түсерде бауырын мұзға тигізіп, сырғанап барып суға сүңгиді. Басқа ұшпайтын құстардан айырмашылығы — төссүйегінің қыры жақсы дамыған.

Нақты деректер

  • 10–20 м тереңдікке дейін сүңги алады.
  • Су астында 5–10 минут бола алады.
  • Жағалауға қарағанда су жылырақ болғандықтан, суыққа төзімділігі жоғары.

Қорытынды

Бүгін біз жануарлар әлеміндегі «ең» көрсеткіштері арқылы табиғаттың алуан түрлілігі мен бейімделу мүмкіндіктерін қарастырдық. Әр мысал — тіршілік иелерінің ортаға икемделуінің нақты дәлелі.

Сабақ аяқталды. Сау болыңыздар!