Қазақша рефераттар

Жаттығулар арқылы балалардың денсаулығын нығайту

«Шынықсаң шымыр боласың»: халықтық педагогикадағы дене тәрбиесінің орны

Халықтық педагогика — тәрбиенің қуатты құралы. Жан-жақты тәрбиенің жалпы жүйесінде мектеп жасына дейінгі баланы дене жағынан тәрбиелеу ерекше орын алады. Мықты денсаулықтың, дененің дұрыс жетілуінің және жоғары жұмыс қабілетінің іргетасы дәл осы кезеңде қаланады: қозғалыс қызметі қалыптасады, ал дене қасиеттерінің алғашқы тәрбиесі де осы жылдары жүзеге асады.

Шынығу дегеніміз не және ол не береді?

Денені жаттықтырудың маңызды түрлерінің бірі — шынығу. Шынығу балалардың денсаулығын нығайтып қана қоймай, олардың шапшаңдығын арттырады, қимылды ойындар кезінде тез жүгіруге көмектеседі, икемділігін дамытады, бірқалыпты жүруіне және аяқ-қол бұлшықеттерінің дұрыс жетіліп өсуіне ықпал етеді.

Дене тәрбиесі балалардың ақыл-ой, адамгершілік, еңбек және эстетикалық тәрбиесін жүзеге асыруға да әсер етеді: бала сергек, шат көңілді және белсенді болады.

Топтағы дене тәрбиесі қалай ұйымдастырылады?

Біздің топта дене тәрбиесі сабақтары аптасына екі рет өткізіледі және жоспар бойынша жүргізіледі. Апта бойындағы тәрбие жұмысында, тұтас күн режимінің барлық кезеңдерінде әуенді қимыл-қозғалыс қолданылады. Мысалы, балаларды қабылдағаннан кейінгі таңғы жаттығулар әуен ырғағымен орындалады.

Негізгі қимыл-қозғалыстар

  • жүру, жүгіру, секіру;
  • затты домалату және лақтыру;
  • еңбектеу;
  • тепе-теңдікті сақтау.

Балалар қол-аяқ бұлшықеттерін дамытатын жаттығуларды дұрыс орындауды, әуенді тыңдап, ойын жаттығуларын ырғақпен үйлестіре жасауды үйренеді. Сонымен бірге әуен ырғағына қосылып, әдемі қозғалыс жасауға ынталандырылады. Жаттығулар балаларды батыл қимылдауға, жігерлілікке, төзімділікке баулиды және қимыл дағдыларын дамытады.

Құрал-жабдықтар және олардың мақсаты

Дене тәрбиесіне қажетті құралдарды жас ерекшеліктеріне қарай қолданамыз: доп, құм салынған қалта, доға, шығыршық, жалаушалар, ленталар және әртүрлі кедергілер. Бұл құралдар қимылды әртараптандырып, балалардың қызығушылығын арттырады.

Жүру мен жүгірудің ерекшелігі

Гимнастикалық жаттығулардың жиі қолданылатын түрлері — жүру, жүгіру, сапқа тұру, шеңбермен жүру. Жүгіру кезінде баланың бүкіл ағзасы: бұлшықеттері, буындары, дене мүшелері түгел қозғалыста болады.

Жүру көбінесе басқа жаттығуларға кіріспе ретінде және олардың арасында, сабақ соңында қолданылатын көмекші жаттығу саналады. Біздің топта жүре алмайтын бала жоқ: бәрінің де жасына сай жүру қабілеттері дамыған. Серуен кезінде балалар көбіне жүгіріп ойнағанды ұнатады, бір-бірін қуып «Мені қуып жет!» ойынын ойнайды. Допты лақтырып, «Кім бірінші жетеді?» деп жарыса жүгіреді.

Жыл басындағы дағдылар және жеке жұмыс

Жылдың басында балалар залға дұрыс кіруді, сапқа тұруды, шеңбер жасап жүруді меңгереді. Сонымен қатар денені тік ұстау, басты төмен түсірмеу, жүргенде және жүгіргенде аяқты жерден дұрыс алып жүру сияқты маңызды дағдылар қалыптасады.

Жаңадан келген балалармен оқу іс-әрекетінен тыс уақытта жеке жұмыс жүргіземін. Мысалы, Ақтілек есімді қыз бала бастапқыда сапқа тұруды және сапта тұрып жүгіруді білмеді: таңғы бой жазу кезінде сапта келе жатып тоқтап қалып, кейде саптан шығып кетіп, алдындағы және артындағы балаларға кедергі келтіретін. Сондықтан ата-анасымен бірлескен жұмыс ұйымдастырылды.

Үйдегі қолдау: ата-анамен бірлесе әрекет ету

Кейбір балалар, мысалы, Дәурен мен Әмір, жаттығуларды дұрыс орындайды, бірақ қимылы тым баяу. Мұндай жағдайда ата-анасына үйде қарапайым ойын тәсілдерін қолдануды ұсынамын: баланың ойыншық машинасын жасырып қойып, өзі тауып алуын қадағалау; тапқан соң ойыншықты бір жерден екінші жерге тез апарып қою сияқты тапсырмалар арқылы шапшаңдықты дамыту.

Сабақты қызықты ететін әдістер

Дене шынықтыру оқу іс-әрекетінде жаттығулардың қызықты өтуі үшін гимнастикалық орындық, шашақтар, доға, жалаушалар, кубиктер және көркем сөздерді қолданамын.

Кіріспе бөлім: жалаушамен саптық тәртіп

Кіріспе бөлімде балалардың қолына жалауша беріп, басты төмен түсірмей, денені тік ұстау үшін алдыңғы баланың жалаушасына қарауды ескертемін. Балалар жалаушаны екі жаққа созып, қолды шынтақтан бүкпей дұрыс ұстауға үйренеді. Сондай-ақ жалаушаны алдына созып, бір-біріне кедергі келтірмей, соқтығыспай жүру дағдысы қалыптасады.

Негізгі бөлім: тепе-теңдік пен еңбектеуді меңгерту

Негізгі қимыл жаттығуларын орындағанда денені дұрыс, түзу ұстаудың маңызы өте зор. Сондықтан әр баланың тапсырманы жеке орындауын бақылап, қажет жерінде түзетемін.

Ойын-сюжет арқылы үйрету

Мысалы, балаларға: «Орманға саяхат жасайық. Алдымызда көпір бар, екі жағында су. Суға құлап кетпеу үшін екі қолды белге қойып, көпірдің үстімен тепе-теңдікті сақтап жүріп өтеміз», — деп тапсырма беремін. Бұл жерде гимнастикалық орындықтың үстімен жүру арқылы тепе-теңдікті дамытуға басымдық беріледі.

Келесі кедергі ретінде: «Орманда құлаған ағаштар көп, сол ағаштардың астынан төрт тағандап еңбектеп өтеміз», — деп доғаның астымен еңбектеуді көрсетіп, балаларға жеке-жеке қайталатамын. Кейбір балалар қорқып, сақтанып өтеді. Сондықтан ата-аналарға да үйде тепе-теңдікті сақтап жүруді және төрт тағандап еңбектеуді бекітуге арналған жеңіл тапсырмалар беріп отырамын.

Әуен, би қимылдары және ойынның әсері

Балалар сәби кезінен-ақ шын көңілімен ұнатып орындайтын қозғалыс әрекеттерінің бірі — би қимылдары. Би қимылдарын бала тез меңгереді: ән сабағында әуен ойнай бастаған сәттен-ақ балалар ырғаққа сай қолын, басын қимылдатып, сазбен үйлестіруге тырысады.

Балалар балабақшаға келгеннен бастап әртүрлі ойын ойнайды. Ойын кезінде бала көңілденіп, жақсы демалады. Сонымен қатар қимыл-қозғалыс арқылы денесі сергіп, ойы тынығады.