Химиядан сыныптан тыс жұмысПериодтық жүйе элементтерімен танысуМұғалім
Химиядан сыныптан тыс жұмыс
Тақырып: Д. И. Менделеевтің химиялық элементтердің периодтық жүйесімен танысу.
Мұғалімнің кіріспе сөзі
Балалар, бүгінгі сабақта Д. И. Менделеевтің химиялық элементтердің периодтық жүйесіндегі элементтерімен танысамыз. Сабақта белсенділік көрсетіңдер. Сәттілік тілеймін!
Периодтық жүйеге арналған өлең
Төменде периодтық заң мен жүйенің мәнін айқындайтын өлең ұсынылады. Ол негізгі ұғымдарды есте сақтауға көмектеседі:
Өлең мәтіні
Элементтерді жүйеге әркім-ақ еңбек еткен,
Ойлағаны орындалмай, еңбектері босқа кеткен.
Заманында бар элементті топқа бөліп,
Заңдылықты ашуға Менделеевтің қолы жеткен.
Ол заңмен жеті период орналасқан,
Тігінен сегіз топқа арна ашқан.
Толтырып сол арнаның бос орнын,
Бүгінде бар элемент жүзден асқан.
Жүрмейсің мұны біліп қате басып,
Атомдар жұмбақтарын тұрады ашып.
Бар элемент таңбасы осында тұр,
Сап құрап, массаға сай қатарласып.
Әрбір топ өз алдына бір-бір дастан,
Ғылымның дамуына үлес қосқан.
Алпыс үш элементтің сырын біліп,
Кейбірін Менделеев болжап ашқан.
Период басталады металдардан,
Инертті алты газбен аяқталған.
Жетінші период та бітпес келген,
Бүгінде аяқтауға таяп қалған.
Период заңыменен құрған қатар,
Біріншіден бейметалдық топқа жатар.
Кішіге, үлкенге де, бітпегенге —
Период осы заңын қайталатар.
Әрбір топ басы жеңіл элементтен,
Массасы артқан сайын төмен кеткен.
Төмендеп тұрғандары жоғарыдан
Металдық қасиетін басып өткен.
Кестеден түрлі түстер көрінеді,
Бәрі де деңгейге сай өріледі.
Заң ортақ, период ортақ, топ та ұқсас —
Заңдылық зарядтармен бөлінеді.
Данышпан жолмен жүріп алдындағы
Белгілі сан ғылымның ашылғаны.
Ілімнің сырын жетік білу үшін,
Үйрен сен валенттілік, формуланы.
Негізгі ой: Периодтық заң элементтердің қасиеттері атомдық құрылыммен байланысты екенін, ал кестедегі орын олардың заңды түрде өзгеретінін көрсетеді.
І. Химиялық элементтер айтысы
Бұл бөлімде периодтық жүйе элементтері көркем диалог арқылы таныстырылады. Айтыс формасы оқушылардың қызығушылығын оятып, элементтердің ерекшеліктерін есте сақтауға ықпал етеді.
Жүргізуші
Химиктердің ауылында арнайы бір кеште химияның тойы болды. Алтын ойынды басқарыпты. Элементтер қауымында, Менделеев кестесінде ән, күй, айтыс, ойын болды. Қызық айтыс басталыпты.
Платина мен Қорғасынның айтысы
Платина
Өзгелердің бәрінен айтысқа шық, Қорғасын-ау.
Нағыз жылтыр, қатты затпын — артық сөзбен қызба, бірақ.
Орным кеш қойылып, алдыма сен орнапсың-ау.
Сол көңіліме қатты батып, шаршап біттім қызғанып-ақ.
Қорғасын
Қорғасынға тіл тигізген жауына да бас игізген!
Іші тарлар қайдан шықты? Бола қоймас мендей мықты.
Өжеттенген қаһарманмын, айтысуға құқылымын.
Тоғызыншы қатарданмын, абырой жоқ егесуден.
Алға қой деп қасармаймын, жөні емес бұл құтылудың.
Платина, мұның болмас — артық атақ сұрағаның.
Платина
Сүйрік тілді элемент көп, сүйінетін кіл отына.
Жеңіл ойлық мен емес, тек жеңілмейді платина.
Қорытынды
Периодтық жүйе — элементтерді жүйелі түсінудің кілті. Өлең мен айтыс сияқты шығармашылық тәсілдер арқылы оқушылар заңдылықтарды жеңіл қабылдап, элементтердің қасиеттері мен кестедегі орнының мәнін тереңірек ұғынады.