Қазақша рефераттар

Идиомаларды ағылшын тілінен қазақ тіліне аударғанда сөзбе - сөз дәл аударылмауы

Жобаның деректері

Ғылыми жоба тақырыбы

Ағылшын және қазақ тіліндегі идиомалардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары

Бағыты

Қазақстанның тарихи ескерткіштері және болашақ дамуы бар саяхат маршруттары

Секциясы

Тіл білімі

Аннотация

Бұл ғылыми жобада қазақ және ағылшын тілдеріндегі идиомалардың қолданылуындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарға жан-жақты талдау жасалады. Көркем шығармалардан үзінділер келтіріле отырып, тақырыптың өзектілігі нақты дәлелдер мен дәйектер арқылы ашылады.

Жобаны әзірлеу барысында салыстыру, талдау, жинақтау, қорыту және тұжырымдау сияқты әдіс-тәсілдер кеңінен қолданылды. Аудару үдерісіндегі ерекшеліктердің маңыздылығы мазмұндық, эмоционалдық-экспрессивтік қыры және стильдік вариациялары тұрғысынан негізделеді.

Жоспар

  1. I. Кіріспе
  2. II. Негізгі бөлім
    1. 1. Ағылшын және қазақ тіліндегі идиомалардың этнолингвистикалық сипаты
      1. 1.1. Идиоманың этнолингвистикалық сипаты
      2. 1.2. Идиоманың лексика-семантикалық ерекшеліктері
    2. 2. Ағылшын идиомаларын аударудағы тілдік ерекшеліктер
      1. 2.1. Идиоманы аудару үдерісі
      2. 2.2. Идиомалар мен фразеологизмдердің маңыздылығы
      3. 2.3. Идиоманың стильдік вариациялары
    3. 3. Идиомалардың қолданылу аясы
      1. 3.1. Эмоционалдық-экспрессивтік тұрғыда қолданылуы
      2. 3.2. Көркем әдебиет аясында қолданылуы
  3. III. Қорытынды
  4. IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі

Шет тілін үйренудің негізгі мақсаттарының бірі — сол елдің сөйлеу мәнерін, мәдени-әдеби болмысын терең түсіну. Бұл тұрғыдан фразеологизмдер мен идиомаларды меңгеру арқылы халықтың дүниетанымы, ойлау жүйесі және ұлттық ерекшелігі айқын танылады.

Дәйексөз

Н. Ә. Назарбаев: «Біз алдағы уақытта осы алған бағытымыздан таймай, әлемдік биіктерді бағындыра береміз. Ол мақсатқа жету үшін, ең алдымен, әрбір қазақстандық бәсекеге қабілетті болуы керек».

Елбасы тіл мәселесіне тоқтала отырып, қазақстандықтардың жаңа ұрпағы үш тілді меңгеруі қажеттігін атап өтеді және ағылшын тілін кеңінен білмейінше ұлттық бәсекеге қабілеттілік туралы айту қиын екенін ескертеді.

Тақырыптың зерттелу деңгейі

Бұл жұмыста ағылшын тіліндегі идиомалардың мағынасы, қолданылуы және лексикалық құрамы қарастырылды. Идиомаларды аудару барысында Oxford түсіндірме сөздігі пайдаланылды, себебі ол бұл бағыттағы ең беделді дереккөздердің бірі саналады. Oxford сөздігі Oxford университетінде 1948 жылдан бастап жарық көреді.

Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері

Зерттеудің негізгі мақсаты — ағылшын және қазақ тілдеріндегі идиомалардың құрылымдық және мағыналық ерекшеліктерін анықтап, олардың ұқсастықтарын айқындау және жүйелеу.

  • Идиомаларды топтастыру және қолданылу аясын сипаттау.
  • Аудармада қиындық тудыратын себептерді анықтау.
  • Қиындықтарды жеңудің жолдарын ұсыну.

Зерттеу жұмысының құрылымы

Жұмыс кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Зерттеу жұмысының әдістемесі

Тақырыпты әзірлеу барысында жинақтау, салыстыру, талдау, тұжырымдау және қорытындылау әдістері қолданылды.

Практикалық маңызы

Бұл материалды ағылшын тілі сабақтарында ғана емес, қазақ тілі сабақтарында да идиомалар мен фразеологизмдерді меңгеруге көмекші құрал ретінде пайдалануға болады.

Зерттеу жұмысының жаңалығы

  • Ағылшын және қазақ тілдеріндегі идиомалардың ұқсастықтары айқындалды.
  • Идиомалар көбіне сөзбе-сөз аударылмайтыны көрсетілді.
  • Қазақ тіліндегі тұрақты сөз тіркестері фразеологизмдер деп аталады, ал ағылшын тілінде олар idioms ұғымымен беріледі.

Идиома — толық мағыналы сөздердің мазмұнына ұйысқан, экспрессивті әрі эмоциялық реңкі бар тілдік бірлік. Ол ауызекі сөйлеуде де, әдеби тілде де жиі қолданылады. Әсіресе көркем әдебиетте (соның ішінде поэзияда) идиомалар стильдік өң беріп, ұйқас пен ырғақ талаптарына икемделе отырып, құрамына өзгеріс енгізілуі немесе сөз тәртібінің ауысуы сияқты түрленулерге ұшырауы мүмкін.

Абай Құнанбаевтың тұрақты тіркестерді шебер қолдануы — зерттеу үшін маңызды дерек. Сонымен қатар идиомалардың жарнамада, медиа кеңістікте және күнделікті тілдік қолданыста жиі ұшырасуы тақырыптың өміршеңдігін көрсетеді.

Негізгі бөлім

Ағылшын тілінің қоғамдық және ғылыми кеңістіктегі орны

Ағылшын тілінің қолданылу аясы кеңейген сайын, оны ғылыми тұрғыда зерттеуге деген қажеттілік те арта түсуде. Қоғамдық және ғылыми салада ағылшын тілін қолдануды дамыту, оның әлеуметтік-коммуникативтік рөлін күшейту — бүгінгі күннің талабы.

Қазіргі кезеңде ғылыми-лингвистикалық зерттеулердің нәтижелерін нақты іске асыру арқылы әдеби, ғылыми және салалық тіл нормаларын біріздендіру маңызды міндеттердің қатарына жатады. Ағылшын тілінің әдеби, лексика-фразеологиялық, терминологиялық, синонимдік және аймақтық нормалары бай болғандықтан, кейде идиомалардың мағынасын үстірт түсіну немесе қате қолдану жағдайлары да кездеседі.

Идиоманың тілдік табиғаты және аударманың қиындығы

Идиома — тілдің әр деңгейімен тығыз байланыста өмір сүретін, күрделі әрі көпқабатты тілдік құбылыс. Ол көбіне сөз тәртібін қатаң сақтайтын тұтас бірлік ретінде танылады.

Мысал

«Көздің қарашығы» — тура мағынада көздің қарашығын емес, ауыспалы мағынада ерекше қадірлейтін, қастерлейтін адамды немесе затты білдіреді.

Әр тілде өзіне тән идиомалар бар. Сол себепті олардың мағынасын білу маңызды: идиомаларды сөзбе-сөз аудару жиі түрде түсініспеушілікке әкеледі. Сөздік қорды дамытуда тұрақты тіркестердің алатын орны ерекше.

Көп қолданылатын ағылшын идиомалары (мысалдармен)

To live high on the hog

— мұқтаж көрмей, рахат өмір сүру

Example

When he gets his fortune from his uncle, we will live high on the hog. (Ол ағасынан мұра алғаннан кейін, біз мұқтаж көрмей өмір сүреміз.)

Example dialogue

A: He’s got a new house and a new car, and he just joined the golf club. (Оның жаңа үйі де, жаңа көлігі де бар, әрі гольф клубына мүшелікке өтті.)

B: He’s really living high on the hog, isn’t he? (Иә, ол шынымен де рахат өмір сүріп жүр, солай емес пе?)

Sitting pretty

— жағдайы жақсы, жолы болып тұру

Example

Sam got the raise last week, now he sure is sitting pretty. (Сэм өткен аптада жалақысын өсіртті, қазір оның жағдайы жақсы.)

Example dialogue

A: Have you talked to Randy lately? He just got a new job and a raise. (Жақында Рэндимен сөйлестің бе? Ол жаңа жұмысқа тұрып, жалақысы да өсті.)

B: Yes, I've heard. He sure is sitting pretty. (Иә, естідім. Жағдайы жақсы болып тұр.)

Автор және жетекші

Жобаның авторы

Оралхан Мөлдір

Ғылыми жетекші

Түсіпова Гауһар Жетпісбекқызы Қарауыл гимназиясының ағылшын тілі пәнінің мұғалімі

Қорытындыға өтпелі ой

Қазақ және ағылшын тілдеріндегі идиомаларды салыстыру — тілдік бірліктер арқылы мәдени кодты тануға мүмкіндік береді. Бұл зерттеу идиомалардың мағыналық тұтастығын, аудармадағы нәзік тұстарды және стильдік қызметін түсіндіруге бағытталған.